چرا همه‌ی مقاله‌ها شبیه هم‌اند؟
فرض کن وارد یک سوپرمارکت تازه می‌شوی. لازم نیست کل فروشگاه را بگردی تا شیر پیدا کنی؛ می‌دانی لبنیات معمولاً ته فروشگاه، کنار یخچال‌هاست. چون همه‌ی فروشگاه‌ها تقریباً یک‌جور چیده شده‌اند.
مقاله‌ی علمی هم همین‌طور است. بیشتر مقاله‌های پژوهشی در علوم، مهندسی و پزشکی یک چیدمان ثابت دارند که اسمش IMRaD است. هر کس در دنیا مقاله‌ای باز کند، می‌داند روش کار کجاست و نتیجه کجا.
این قالب برای خواننده نوشته شده، نه برای نویسنده. داور و استاد وقت کمی دارند و می‌خواهند مستقیم بروند سراغ بخشی که لازم دارند.
چهار بخش، چهار سؤال
IMRaD سرواژه‌ی چهار بخش است. a کوچک وسطش فقط یعنی and. نکته‌ی اصلی این است که هر بخش جواب یک سؤال مشخص است:
| بخش | سؤالی که جواب می‌دهد | چه چیزی آن‌جا نمی‌آید |
|---|---|---|
| Introduction مقدمه | چه مسئله‌ای مهم است و چه چیزی هنوز معلوم نیست؟ | جزئیات آزمایش |
| Methods روش | دقیقاً چه کار کردی؟ | نتیجه‌ها و نظر شخصی |
| Results نتایج | چه چیزی دیدی؟ | تفسیر و «چرا» |
| Discussion بحث | این یافته‌ها چه معنایی دارند؟ | داده‌ی تازه‌ای که در نتایج نبود |
دور این چهار بخش چند تکه‌ی دیگر هم هست: عنوان، چکیده، کلیدواژه‌ها، تشکر و فهرست منابع. خیلی از مجله‌ها هم یک بخش کوتاه «نتیجه‌گیری» بعد از بحث می‌خواهند. ولی بدنه‌ی مقاله همان چهار بخش است.
ببینش: مقاله شکل ساعت شنی است
این شکل را یادت بماند. بیشتر اشکال‌های مقاله‌های اول از این‌جا می‌آید که یک بخش شکلش را گم کرده: مقدمه‌ای که از اول درباره‌ی جزئیات آزمایش حرف می‌زند، یا بحثی که فقط نتایج را دوباره تکرار می‌کند و هیچ‌وقت باز نمی‌شود.
یک مطالعه‌ی کوچک، در چهار بخش
بیا با یک مثال ساختگی ببینیم هر بخش چه شکلی می‌شود. فرض کن سؤالت این است: آیا خواب کافی شب قبل از امتحان، نمره را بالا می‌برد؟
خواب نقش مهمی در یادگیری دارد و پژوهش‌های قبلی این را در آزمایشگاه نشان داده‌اند. ولی معلوم نیست این اثر در امتحان‌های واقعی دانشگاه هم دیده شود. این مطالعه همین را بررسی می‌کند.
از ۱۲۰ دانشجوی داوطلب خواستیم شب قبل از امتحان میان‌ترم، ساعت خوابشان را با یک ساعت هوشمند ثبت کنند. نمره‌ی امتحان را از استاد گرفتیم و رابطه‌ی این دو را با رگرسیون خطی بررسی کردیم.
دانشجوهایی که بیش از هفت ساعت خوابیده بودند، به طور میانگین نمره‌ی بالاتری گرفتند (شکل ۲). این تفاوت بعد از کنترل معدل قبلی هم باقی ماند.
این یافته نشان می‌دهد اثر خواب از آزمایشگاه به کلاس واقعی هم می‌رسد. چون مطالعه مشاهده‌ای بود، نمی‌توانیم بگوییم خواب علت است؛ یک آزمایش تصادفی قدم بعدی است.
عددها و یافته‌ها ساختگی‌اند و فقط برای نشان دادن ساختارند.
ببین هر بخش فقط کار خودش را می‌کند. «نمره‌ی بالاتری گرفتند» در نتایج آمده، ولی «اثر خواب به کلاس واقعی هم می‌رسد» در بحث. اولی چیزی است که دیدی، دومی چیزی است که از آن می‌فهمی.
ببینش ویدیو
این ویدیوی کوتاه همین چهار بخش را با مثال توضیح می‌دهد. زیرنویس خودکار یوتیوب را روشن کن اگر لازم شد.
داور مقاله را به ترتیب نمی‌خواند
یک چیز که دانستنش خیلی کمک می‌کند: کم کسی مقاله را از خط اول تا آخر می‌خواند. خواننده‌ی باتجربه معمولاً با این ترتیب جلو می‌رود و هر جا جوابش «نه» باشد، مقاله را می‌بندد:
- عنوانبه کار من ربط دارد؟
- چکیدهسؤال و جواب اصلی چیست؟
- شکل‌ها و جدول‌هاخود یافته‌ها چه شکلی‌اند؟
- بحثنویسنده چه ادعایی می‌کند؟
- روشبه این ادعا اعتماد کنم؟
برای همین عنوان، چکیده و شکل‌ها باید بدون بقیه‌ی متن هم فهمیده شوند. اگر کسی فقط چکیده و شکل‌ها را ببیند، باید پیام اصلی‌ات را گرفته باشد.
کی IMRaD به کار نمی‌آید؟
IMRaD قرارداد است، نه قانون. چند جا شکلش عوض می‌شود:
| نوع نوشته | چه فرقی دارد |
|---|---|
| مقاله‌ی مروری (Review) | داده‌ی تازه ندارد؛ بر اساس موضوع‌ها بخش‌بندی می‌شود. |
| علوم انسانی و بخشی از علوم اجتماعی | معمولاً بر اساس استدلال و با تیترهای محتوایی نوشته می‌شود. |
| مقاله‌های کوتاه و نامه‌ها | بعضی مجله‌ها نتایج و بحث را در یک بخش با هم می‌خواهند. |
| پایان‌نامه | همان منطق است، ولی معمولاً یک فصل جدا برای مرور پیشینه دارد. |
قبل از نوشتن، همیشه بخش «راهنمای نویسندگان» (Author Guidelines) مجله یا آیین‌نامه‌ی دانشگاهت را بخوان. حرف آن‌ها از هر قالب کلی مهم‌تر است.
نگاه یک پژوهشگر باتجربه
- اول ساعت شنی را پر کن، بعد بنویس. برای هر بخش یک جمله بنویس: سؤال، کاری که کردی، چیزی که دیدی، معنایش. اگر این چهار جمله درنیامد، هنوز وقت نوشتن نیست.
- به ترتیب IMRaD ننویس. خیلی‌ها اول روش را می‌نویسند (چون از همه ساده‌تر است)، بعد شکل‌ها و نتایج، بعد بحث و مقدمه، و چکیده و عنوان را آخر از همه.
- مقاله‌ای که دوستش داری را کالبدشکافی کن. یک مقاله‌ی خوب از مجله‌ی هدفت بردار و کنار هر پاراگرافش بنویس چه کاری می‌کند. این بهترین قالب برای نوشته‌ی خودت است.
- نوشتن بخشی از پژوهش است. سایمون پیتون جونز در سخنرانی معروفش پیشنهاد می‌کند نوشتن را زود شروع کنی، چون نوشتن نشان می‌دهد کجای ایده‌ات هنوز روشن نیست. لینک ویدیو در ستون کنار صفحه است.
اشتباه‌های رایج
- تفسیر در نتایج: «این نشان می‌دهد که…» جایش در بحث است. در نتایج فقط بگو چه دیدی.
- نتیجه‌ی تازه در بحث: هر عدد و یافته‌ای که در بحث به آن تکیه می‌کنی، باید قبلاً در نتایج آمده باشد.
- مقدمه‌ی بی‌انتها: مقدمه باید به یک سؤال یا هدف روشن ختم شود، نه به یک فهرست طولانی از کارهای دیگران.
- روشی که نشود تکرارش کرد: اگر یک پژوهشگر دیگر با خواندن روش تو نتواند کارت را تکرار کند، روش ناقص است.
- بحثی که فقط خلاصه است: بحث باید باز شود: مقایسه با کارهای قبلی، محدودیت‌ها و قدم بعدی.
چیزهایی که باید یادت بماند
- بدنه‌ی مقاله‌ی پژوهشی چهار بخش دارد: مقدمه، روش، نتایج، بحث.
- هر بخش جواب یک سؤال است: چرا؟ چطور؟ چه دیدی؟ یعنی چه؟
- شکل کلی مقاله ساعت شنی است: باز، تنگ، تنگ، باز.
- خواننده به ترتیب نمی‌خواند؛ عنوان، چکیده و شکل‌ها باید به‌تنهایی پیام را برسانند.
- راهنمای نویسندگان مجله همیشه بر قالب کلی مقدم است.
این مبحث کجای نقشه است؟
این اولین مبحث درس است، چون بقیه‌ی مبحث‌ها هر کدام یکی از بخش‌های همین ساعت شنی را باز می‌کنند. مبحث بعدی یاد می‌دهد مقاله را چطور بخوانی تا از آن الگوبرداری کنی. مقدمه، روش، نتایج و بحث هر کدام مبحث جدای خودشان را دارند.
تمرین
اول خودت جواب بده، بعد جواب را باز کن.
تمرین ۱. هر جمله مال کدام بخش است؟
- «نمونه‌ها به مدت ۲۴ ساعت در دمای ۳۷ درجه نگه داشته شدند.»
- «با وجود اهمیت این موضوع، تاکنون مطالعه‌ای آن را در کشورهای کم‌درآمد بررسی نکرده است.»
- «میزان خطا در گروه دوم ۱۲ درصد کمتر بود (جدول ۳).»
- «یکی از توضیح‌های ممکن برای این تفاوت، حجم کمتر داده‌های آموزشی است.»
نمایش جواب
۱ روش (دقیقاً چه کردی). ۲ مقدمه (نشان دادن خلأ). ۳ نتایج (چیزی که دیدی، با ارجاع به جدول). ۴ بحث (تفسیر و «چرا»).
تمرین ۲. این جمله در بخش نتایج یک مقاله آمده. چه اشکالی دارد؟ «دقت مدل ما ۹۴ درصد بود که ثابت می‌کند روش ما از همه‌ی روش‌های قبلی بهتر است.»
نمایش جواب
نیمه‌ی اول نتیجه است و درست است. نیمه‌ی دوم تفسیر است و جایش در بحث است. «ثابت می‌کند» و «از همه بهتر» هم ادعای بزرگی است که با یک عدد ثابت نمی‌شود؛ در بحث باید با کارهای مشخص مقایسه کنی و محدودیت‌ها را هم بگویی.
تمرین ۳ (کار عملی). یک مقاله‌ی پژوهشی از رشته‌ی خودت باز کن. فقط عنوان، چکیده و شکل‌هایش را بخوان و در دو جمله بنویس سؤال مقاله چه بود و جوابش چه شد. بعد بحث را بخوان و ببین چقدر درست حدس زده بودی.
چطور خودم را بسنجم؟
اگر حدست نزدیک بود، مقاله ساختار خوبی دارد و تو هم درست خواندی. اگر خیلی دور بود، ببین مشکل از کجا بود: چکیده‌ی مبهم، شکل‌های بی‌توضیح یا عنوان کلی. همین‌ها را در مقاله‌ی خودت تکرار نکن.