قبل از دل بستن به خانه، از وامش بپرس
کسی که میخواهد خانه بخرد و پسانداز کافی ندارد، اول عاشق یک آپارتمان نمیشود و بعد دنبال وام بگردد. اول میپرسد: کدام بانک وام میدهد، چقدر، با چه شرطی و تا کی باید درخواست بدهم؟ گاهی مهلت درخواست وام زودتر از قرارداد خانه تمام میشود، و کسی که دیر بجنبد، خانهی خوب را با پول ناکافی از دست میدهد.
فاند هم دقیقاً همینطور کار میکند. هر برنامهی فهرستت راه تأمین مالی خودش را دارد: بعضی خودکار با پذیرش بررسی میشوند، بعضی فرم جدا و ددلاین زودتر دارند، و بعضی فقط بعد از ثبتنام در همان کشور در دسترساند. در این درس یک «لایهی فاند» روی فهرستت میگذاری: برای هر برنامه مینویسی پولش از کجا میآید، چقدر مطمئن است و کی باید برایش اقدام کنی.
همهی مبلغها و تاریخهای این درس را در ۲۴ آبان ۱۴۰۵ (۱۵ نوامبر ۲۰۲۶) از صفحههای رسمی خواندهایم، مگر جایی که تاریخ دیگری نوشته شده باشد. همهی بورسیهها رقابتیاند و هیچکدام تضمین نیست.
شش نوع فاند، شش رفتار متفاوت
| نوع | چطور به آن میرسی | چه چیزی را بپرسی |
|---|---|---|
| جایزهی ورودی خودکار | با همان فرم پذیرش بررسی میشوی. | ددلاینش همان ددلاین پذیرش است یا زودتر؟ |
| بورسیه با درخواست جدا | فرم و گاهی متن جداگانه. | ددلاین جدا، مدارک اضافه، توصیهنامهی جدا؟ |
| دستیاری آموزشی و پژوهشی (TA و RA) | از دانشکده یا بودجهی پژوهشی استاد. | چند ساعت کار؟ چند سال؟ اگر گرنت استاد تمام شود چه؟ |
| کمکهزینهی دولتی یا منطقهای | بر اساس درآمد خانواده یا رقابت ملی. | نتیجه کی میآید؟ قبل از ویزا یا بعد از آن؟ |
| معافیت یا کاهش شهریه | معمولاً خودکار، گاهی رقابتی. | کل شهریه یا فقط فاصلهی شهریهی بینالمللی و داخلی؟ |
| معافیت هزینهی درخواست | فهرست کشورها یا سختی مالی. | باید پیش از پرداخت درخواست بدهی؟ |
معافیت هزینهی درخواست را با معافیت شهریه قاطی نکن. اولی چند ده تا چند صد واحد پول را در مرحلهی اپلای نجات میدهد؛ دومی بخشی از بستهی مالی بعد از پذیرش است.
ببینش: شکاف بین هزینه و فاند
کشور به کشور: الگوی فاند
ایتالیا: کمکهزینهی منطقهای DSU
بورسیهی DSU را نهادهای منطقهای بر اساس درآمد و دارایی خانواده میدهند. طبق فرمان شمارهی ۱۷۵ وزارت دانشگاه ایتالیا (۱۰ فوریهی ۲۰۲۶)، حداقل مبلغ سالانه برای دانشجوی غیربومی در ۲۰۲۶/۲۰۲۷، ۷٬۱۷۱٫۱۱ یورو بود و مبلغ واقعی به بازهی ISEE بستگی دارد. نکتهی مهم برای فهرستت زمانبندی است: ددلاینهای ۲۰۲۶/۲۰۲۷ تابستان و اول پاییز بودند، مثلاً ۲۲ ژوئیهی ۲۰۲۶ (۳۱ تیر ۱۴۰۵) در Lazio DiSCo رم و ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ (۸ مهر ۱۴۰۵) در دانشگاه پادوا، و نتیجهی نهایی در پاییز آمد: Lazio ۱۲ اکتبر (۲۰ مهر) و پادوا از ۲۵ نوامبر (۴ آذر)؛ یعنی بعد از ویزا. پس DSU را برای تمکن ویزا حساب نکن.
بریتانیا: بورسیههای دانشگاهی، نه دولتی
برای متقاضی ایرانی، شانس اصلی در بورسیههای خود دانشگاههاست که محدودیت ملیت ندارند:
- Gates Cambridge: حدود ۷۰ بورسیهی کامل در سال، با مقرری ۲۳٬۱۵۲ پوند (نرخ ۲۰۲۶–۲۰۲۷). ددلاین بسته به دوره ۸ دسامبر ۲۰۲۶ (۱۷ آذر ۱۴۰۵) یا ۶ ژانویهی ۲۰۲۷ (۱۶ دی ۱۴۰۵).
- Clarendon آکسفورد: محدودیت ملیت ندارد و فرم جدا نمیخواهد؛ اگر تا ددلاین دورهات برای پذیرش اپلای کنی، خودکار بررسی میشوی.
- President's PhD امپریال: ۵۰ بورسیهی دکترا با مقرری ۲۷٬۰۳۶ پوند (نرخ ۲۰۲۷–۲۰۲۸). ددلاینهای باقیمانده ۱۱ ژانویهی ۲۰۲۷ (۲۱ دی ۱۴۰۵) و ۱ مارس ۲۰۲۷ (۱۰ اسفند ۱۴۰۵).
در طرف مقابل، بورسیهی کامنولث برای کشورهای عضو کامنولث است و ایران عضو نیست، و فهرست GREAT برای ورودی ۲۰۲۷ نوزده کشور دارد که ایران جزوشان نیست. دکتراهای شوراهای پژوهشی UKRI بهروی دانشجوی بینالمللی باز است، اما طبق راهنمای UKRI معمولاً سهم بینالمللیها در هر برنامهی آموزش دکترا به ۳۰ درصد ورودی هر سال محدود است، UKRI فقط تا سطح شهریهی داخلی میپردازد و حداقل مقرریاش از ۱ اکتبر ۲۰۲۶، ۲۱٬۸۰۵ پوند است. پس برای هر آگهی UKRI بپرس فاصلهی شهریهی بینالمللی را چه کسی میدهد.
کانادا: بستهی فاند دانشگاه
در کانادا پول اصلی دانشجوی بینالمللی ارشد پژوهشی و دکترا از بستهی خود دانشگاه میآید: TA، RA و جایزهی دانشکده. چند نمونه:
- UBC اعلام کرده از سپتامبر ۲۰۲۶ هر دانشجوی تماموقت دکترا در پردیس ونکوور، داخلی یا بینالمللی، در هر یک از چهار سال اول دستکم ۴۰٬۰۰۰ دلار کانادا میگیرد، به شرط پیشرفت قابل قبول.
- دانشگاه تورنتو برای بیشتر دکتراها شهریهی بینالمللی را همسطح داخلی نگه داشته و رقم پایهی دکترا را برای ۲۰۲۶–۲۰۲۷، ۶٬۲۱۰ دلار آورده است.
- بورسیهی فدرال CGRS-D سالی ۴۰٬۰۰۰ دلار برای ۳۶ ماه است و تا ۱۵ درصدش به بینالمللیها میرسد، ولی فقط اگر تا ددلاین در دکترای یک دانشگاه کانادایی ثبتنام شده باشی. پس از ایران و پیش از شروع دکترا در دسترس نیست.
ارشدهای درسی کانادا معمولاً فاند ندارند. اگر برنامهای در فهرستت ارشد درسی است، ستون فاندش را صادقانه «ندارد» بنویس.
استرالیا: RTP و دورهای بورسیه
RTP بودجهی دولتی است که دانشگاهها با آن دانشجوی پژوهشی، داخلی و بینالمللی، را حمایت میکنند. به خود وزارتخانه درخواست نمیدهی؛ هر دانشگاه دور خودش را دارد. طبق وزارت آموزش استرالیا، نرخ پایه و سقف کمکهزینهی سال بعد هر سال تا ۱ اکتبر اعلام میشود و دانشگاهها مبلغ خودشان را میگذارند که اغلب بالاتر از نرخ پایه است؛ مثلاً سیدنی ۴۴٬۲۹۳ دلار (نرخ ۲۰۲۷). دور بعدی سیدنی ۱۸ دسامبر ۲۰۲۶ (۲۷ آذر ۱۴۰۵) بسته میشود و علاوه بر درخواست پذیرش، فرم جدای بورسیه میخواهد. دور بعدی UQ ۲۵ ژانویهی ۲۰۲۷ (۵ بهمن ۱۴۰۵) است.
معافیت هزینهی درخواست
اینجا هم هر دانشگاه فهرست خودش را دارد. کمبریج ایران را در فهرست کشورهایی گذاشته که هزینهی درخواست تحصیلات تکمیلیشان خودکار حذف میشود، برای اتباعی که از بدو تولد همانجا زندگی کردهاند (فهرست بهروزشده در سپتامبر ۲۰۲۶). آکسفورد هم فهرست کشورهای کمدرآمد دارد، ولی ایران در آن نیست. LSE معافیت را برای سختی مالی پایدار میدهد و فرمش باید دستکم ۱۰ روز کاری پیش از ددلاین برسد. معافیت را همیشه پیش از پرداخت چک کن.
ستونهای فاند در فهرستت
برای هر برنامه این چهار ستون را اضافه کن:
- راه فاندخودکار، فرم جدا، TA و RA، منطقهای، یا «ندارد».
- ددلاین فانداگر با ددلاین پذیرش فرق دارد، جدا بنویس.
- اطمینانمطمئن (برای همهی پذیرفتهها)، رقابتی، یا فقط بعد از ثبتنام.
- شکافهزینهی سالانه منهای فاند مطمئن.
دو برنامه، دو شکاف
آرش برای دکترای مهندسی برق دو برنامه را مقایسه میکند. هر دو در لایهی هدفاند و تناسبشان نزدیک است.
| ستون | Maplewood Univ. · PhD EE | Thornbury Univ. · PhD EE |
|---|---|---|
| راه فاند | بستهی دانشگاه: TA و RA | بورسیهی رقابتی با فرم جدا |
| ددلاین فاند | همان ددلاین پذیرش | سه هفته زودتر از ددلاین پذیرش |
| اطمینان | مطمئن برای همهی پذیرفتهها | رقابتی؛ بدون بورسیه، شهریهی کامل |
| شکاف سالانه | نزدیک صفر، اگر هزینهی زندگی با حداقل فاند جور باشد | اگر بورسیه نیاید، بسیار بیشتر از بودجه |
آرش، دانشگاهها و جزئیات فاند ساختگیاند.
نتیجه برای فهرست آرش: Maplewood در لایهی هدف میماند. Thornbury هم میماند، ولی با برچسب «فقط با بورسیه» و ددلاینی که سه هفته زودتر در تقویمش ثبت شده. اگر بورسیه نیاید، پذیرش Thornbury برای او قابل استفاده نیست؛ پس آن را در شمارش لایهی هدف حساب نمیکند.
ببینش ویدیو
این ویدیو از Victoria College در دانشگاه تورنتو دربارهی درخواست بورسیهها و فاند تحصیلات تکمیلی است. موقع دیدن، هر نوع فاندی را که نام میبرد در جدول ششتایی این درس جا بده و ببین کدام برای متقاضی بینالمللی ساکن ایران هم کاربرد دارد.
نگاه یک پژوهشگر باتجربه
- «به همهی پذیرفتهها» یا «به بعضی»؟ این مهمترین سؤال دربارهی هر فاند است. جملهی «بیشتر دانشجوهای ما فاند دارند» با «همهی پذیرفتهها حداقل فلان مبلغ را میگیرند» خیلی فرق دارد.
- ددلاین فاند را جدا ثبت کن. بیشترین جا ماندنهایی که دیدهایم، از بورسیههایی بود که فرم جدا و ددلاین زودتر داشتند.
- نامهی فاند را جزءبهجزء بخوان. شهریه از مبلغ کم میشود یا جداست؟ TA چند ساعت در هفته است؟ اگر بورسیهی بیرونی بگیری، فاند دانشگاه کم میشود؟
- فاند احتمالی، تمکن نیست. برای ویزا فقط پول یا فاندی را حساب کن که نامهی رسمیاش را داری.
اشتباههای رایج
- دنبال کردن بورسیههایی که برای ایرانیها باز نیست: فهرست کشورهای واجد شرایط را از صفحهی رسمی همان سال بخوان.
- شمردن بورسیهای که فقط بعد از ثبتنام در دسترس است: مثل CGRS-D که ثبتنام در دکترای کانادا را شرط کرده.
- اعتماد به فهرستهای قدیمی: بورسیهها بسته یا جایگزین میشوند؛ تاریخ صفحه را ببین.
- پرداخت هزینهی درخواست پیش از چک کردن معافیت: بیشتر دانشگاهها بعد از پرداخت پولی برنمیگردانند.
- پرداخت پول به کسی که «بورسیه تضمینی» میفروشد: بورسیههای واقعی برای رزرو یا تضمین پول نمیگیرند.
چیزهایی که باید یادت بماند
- برای هر برنامه بنویس پولش از کجا میآید، چقدر مطمئن است و کی باید برایش اقدام کنی.
- شش نوع فاند رفتار متفاوت دارند؛ مخصوصاً بورسیههای با فرم جدا که ددلاین زودتری دارند.
- در بریتانیا بورسیههای دانشگاهی بیمحدودیت ملیت، در کانادا بستهی فاند دانشگاه، در استرالیا دورهای RTP هر دانشگاه، و در ایتالیا DSU منطقهای الگوی اصلیاند.
- معافیت هزینهی درخواست را پیش از پرداخت چک کن؛ فهرست هر دانشگاه فرق دارد.
- برنامهای که فقط با بورسیهی رقابتی شدنی است، برچسب جدا میگیرد و در شمارش لایهها کامل حساب نمیشود.
این مبحث کجای نقشه است؟
در سه مبحث قبل فهرستت را لایهبندی کردی، با فیلترهای سخت غربالش کردی و تناسب هر برنامه را سنجیدی. حالا هر برنامه یک لایهی فاند هم دارد. مبحث آخر، «از فهرست تا ترکر»، همهی این ستونها را در یک جدول زنده جمع میکند، ددلاینها را مرتب میکند و برای هر برنامه کار بعدی را مشخص میکند.
تمرین
اول خودت انجام بده، بعد جواب را باز کن.
تمرین ۱. برای سه برنامهی فهرستت چهار ستون فاند را پر کن: راه فاند، ددلاین فاند، اطمینان و شکاف.
چطور بفهمم درست انجام دادم؟
اگر برای هر برنامه منبع رسمی ستون فاند را پیدا کردی و ددلاین فاند را جدا از ددلاین پذیرش نوشتی (حتی اگر یکی بودند)، درست است. اگر در ستون اطمینان برای بیشتر برنامهها نوشتی «مطمئن»، یک بار دیگر صفحهها را بخوان؛ معمولاً جملهای مثل «همهی پذیرفتهها» لازم است تا فاند مطمئن حساب شود.
تمرین ۲. دوستت میخواهد برای ارشد در ایتالیا تمکن ویزا را با بورسیهی DSU نشان بدهد. چه میگویی؟
نمایش جواب
نتیجهی نهایی DSU معمولاً در پاییز، حدود مهر تا آذر، اعلام میشود، یعنی بعد از زمان ویزا. پس هنگام درخواست ویزا هنوز نمیداند برنده شده یا نه. تمکن ویزا را باید مستقل و طبق چکلیست رسمی سفارت آماده کند و DSU را کمک بعدی بداند، نه پول مطمئن.
تمرین ۳. یک آگهی دکترای UKRI در بریتانیا پیدا کردهای که نوشته بهروی دانشجوی بینالمللی باز است. دو سؤالی که پیش از اپلای باید بپرسی چیست؟
نمایش جواب
اول، فاصلهی شهریهی بینالمللی و داخلی را چه کسی میدهد؟ چون UKRI فقط تا سطح شهریهی داخلی میپردازد و دانشگاه دربارهی بقیه تصمیم میگیرد. دوم، سهم بینالمللی این برنامه چقدر است؟ چون معمولاً به ۳۰ درصد ورودی هر سال محدود است. اگر آگهی نوشته «فقط دانشجوی داخلی» یا «UK fee status»، اصلاً برای تو نیست.
منابع
- Decreto Direttoriale n. 175 del 10-02-2026, importi minimi borse di studio 2026/2027 (MUR)
- Bando diritto allo studio 2026/2027 (Lazio DiSCo)
- Borse di studio e alloggi (Università di Padova)
- Graduatorie borse di studio regionali (Università di Padova)
- Eligibility (Gates Cambridge)
- The Scholarship (Gates Cambridge)
- Timeline (Gates Cambridge)
- Clarendon Fund: information for applicants (University of Oxford)
- President's PhD Scholarships (Imperial College London)
- Member countries (The Commonwealth)
- Bids for GREAT Scholarships 2027 now open (British Council)
- ESRC postgraduate funding guidance (UKRI)
- Support for UKRI-funded students (UKRI)
- Minimum Funding Policy for PhD Students (UBC Graduate School)
- 2026-27 Tuition Fee Report (University of Toronto Planning & Budget)
- Canada Graduate Research Scholarship – Doctoral program (NSERC)
- Research Training Program (Australian Government Department of Education)
- RTP and University of Sydney scholarships for international students (University of Sydney)
- Graduate School Scholarships (UQGSS), includes RTP (University of Queensland)
- Application fee waivers (University of Cambridge, Postgraduate Admissions)
- Application fee waivers (University of Oxford)
- Administrative fee waiver (LSE)