معافیت هزینه اپلیکیشن (Application Fee Waiver) یعنی دانشگاه هزینه‌ی درخواست را نگیرد؛ ایرانی‌ها معمولاً از راه فهرست کشورها یا سختی مالی، و پیش از پرداخت، به آن می‌رسند.
در این راهنما می‌بینید کدام دانشگاه‌ها در کانادا، انگلستان و اروپا معافیت می‌دهند، شرطشان چیست، ایمیل درخواست را چطور بنویسید و اگر معافیت نگرفتید، پرداخت را از چه مسیری پیگیری کنید. همه‌ی قواعد دانشگاه‌ها را در ۲۴ آبان ۱۴۰۵ (۱۵ نوامبر ۲۰۲۶) از صفحه‌های رسمی خودشان بررسی کرده‌ایم. این قواعد هر سال عوض می‌شوند، پس پیش از هر اقدامی صفحه‌ی همان دانشگاه را دوباره ببینید.
یک نکته برای کسانی که آمریکا را هم در نظر دارند: از ۱۱ دی ۱۴۰۴ (۱ ژانویه‌ی ۲۰۲۶) و بر اساس اعلامیه‌ی ریاست‌جمهوری شماره‌ی ۱۰۹۹۸، ورود اتباع ایران به آمریکا، از جمله با ویزای دانشجویی F و J، معلق است. بخش آمریکای این مقاله کوتاه است و فقط به درد دوتابعیتی‌هایی می‌خورد که گذرنامه‌ی کشوری غیرمشمول دارند، یا برای روزی که این قاعده تغییر کند.
معافیت اپلیکیشن‌فی دقیقاً چیست؟
اپلیکیشن‌فی پولی است که دانشگاه برای بررسی پرونده‌تان می‌گیرد و معمولاً پس‌دادنی نیست، حتی اگر رد شوید. معافیت یعنی دانشگاه این مبلغ را کامل یا بخشی از آن را نگیرد. این را با معافیت شهریه (tuition waiver) قاطی نکنید؛ معافیت شهریه بخشی از بسته‌ی مالی بعد از پذیرش است و ربطی به هزینه‌ی درخواست ندارد.
مبلغ اپلیکیشن‌فی کشورها و نحوه‌ی بودجه‌بندی‌اش را در مقاله‌ی هزینه‌ی واقعی اپلای در ۱۴۰۵ آورده‌ایم و اینجا تکرار نمی‌کنیم. فقط بدانید وقتی ده دانشگاه در فهرستتان است، هر معافیت پول قابل‌توجهی را نجات می‌دهد.
پنج راه رایج برای گرفتن معافیت
۱. فهرست کشورها: اول ببینید ایران در فهرست هست یا نه
بعضی دانشگاه‌ها برای اتباع کشورهای مشخصی هزینه را خودکار حذف می‌کنند. نکته‌ی مهم این است که هر دانشگاه فهرست خودش را دارد:
- دانشگاه کمبریج: ایران در فهرست کشورهای معاف است. طبق صفحه‌ی رسمی، اگر تابعیت یکی از این کشورها را دارید و از بدو تولد همان‌جا زندگی کرده‌اید، لازم نیست درخواستی بدهید و هزینه هنگام ارسال پرونده خودکار حذف می‌شود. اگر در یک کشور فهرست به دنیا آمده‌اید و بعد به کشور دیگری از همین فهرست رفته‌اید، یا به‌خاطر آوارگی و جنگ مجبور به ترک کشورتان شده‌اید، باید فرم درخواست را با مدرک پر کنید. این فهرست هر سال بازبینی می‌شود و آخرین به‌روزرسانی‌اش در سپتامبر ۲۰۲۶ بوده است.
- دانشگاه آکسفورد: فهرست کشورهای کم‌درآمد دارد، اما ایران در آن نیست. پس اگر ساکن ایران هستید، از این مسیر نمی‌توانید معاف شوید.
- دانشگاه بریتیش کلمبیا (UBC) در کانادا: برای متقاضیان بین‌المللی ارشد و دکترا، هزینه را فقط وقتی حذف می‌کند که هم تابعیت و هم نشانی مکاتبه‌ی متقاضی در یکی از کشورهای کمترتوسعه‌یافته‌ی فهرست سازمان ملل باشد. ایران در این فهرست نیست.
درس این بخش ساده است: از اینکه یک دانشگاه انگلیسی ایران را معاف کرده، نتیجه نگیرید بقیه هم همین کار را می‌کنند. اگر کشورتان در فهرست نیست، درخواست جداگانه‌ی «من هم معاف شوم» معمولاً رد می‌شود؛ کمبریج صراحتاً همین را نوشته است.
۲. سختی مالی (Financial Hardship)
این یکی از رایج‌ترین مسیرهایی است که ایرانی‌ها سراغش می‌روند، اما همه‌جا وجود ندارد:
- مدرسه‌ی اقتصاد لندن (LSE): هزینه را معمولاً فقط برای کسانی حذف می‌کند که با سختی مالی پایدار روبه‌رو هستند و به متقاضیان کشورهای درگیر جنگ و کسانی که به خدمات بانکی دسترسی ندارند اولویت می‌دهد. کسی که پس‌انداز یا درآمد کافی دارد یا فقط مشکل موقت نقدینگی دارد، معاف نمی‌شود. فرم را باید بعد از شروع اپلیکیشن و بارگذاری همه‌ی مدارک، و حداقل ۱۰ روز کاری پیش از ددلاین بفرستید.
- دانشگاه آلبرتا در کانادا: خود دانشگاه دیگر معافیت عمومی نمی‌دهد، اما دپارتمان علوم کامپیوتر برای تعداد کمی از متقاضیان تحصیلات تکمیلی از کشورهای کمتر توسعه‌یافته بودجه‌ی معافیت گذاشته و برای سال ۲۰۲۷/۲۸ فرم جداگانه دارد.
همین مثال آلبرتا یک الگوی مهم را نشان می‌دهد: گاهی دانشگاه می‌گوید معافیت نداریم، اما یک دپارتمان از بودجه‌ی خودش معافیت می‌دهد. پس صفحه‌ی پرسش‌های رایج دپارتمان را هم بخوانید.
۳. شرکت در رویداد و کد تخفیف
بعضی دانشگاه‌ها به کسانی که در وبینار یا جلسه‌ی معرفی‌شان شرکت کرده‌اند کد معافیت می‌دهند:
- دانشگاه گلف (Guelph) در کانادا برای ورودی پاییز ۲۰۲۶ به دانش‌آموزان بین‌المللی دبیرستان‌های خارج از کانادا که کل یکی از وبینارهای مشخص‌شده را دیده بودند، امکان اپلای کارشناسی بدون هزینه داد. این مسیر برای کارشناسی است و هنوز اطلاعیه‌ی چرخه‌ی بعد روی صفحه نبود.
- در بعضی دانشگاه‌ها، مثل پرینستون (بخش آمریکا را ببینید)، شرکت در رویدادهای جذب دانشجو به شما کدی می‌دهد که در فرم اپلیکیشن وارد می‌کنید.
برای پیدا کردن این فرصت‌ها، در خبرنامه‌ی تحصیلات تکمیلی دانشگاه‌های فهرستتان عضو شوید و وبینارهای معرفی برنامه را از دست ندهید. فقط کدی را وارد کنید که واقعاً از خود دانشگاه گرفته‌اید.
۴. برنامه‌ها و فلوشیپ‌های خاص
بعضی معافیت‌ها به عضویت در برنامه‌ای مشخص گره خورده‌اند؛ مثل برنامه‌ی McNair در آمریکا، بورس‌های بنیاد مسترکارت در کمبریج یا متقاضیان برنامه‌های آمادگی دانشگاه. بیشتر این‌ها برای ساکنان ایران کاربرد ندارند، اما اگر عضو برنامه‌ای بین‌المللی هستید، بپرسید آیا معافیت دارد.
۵. اپلای زودهنگام و درخواست‌های هم‌خانواده
گاهی دانشگاه یا دانشکده برای کسانی که قبل از یک تاریخ زودتر اپلای کنند هزینه را نمی‌گیرد. مثلاً دانشکده‌ی سیاست‌گذاری عمومی پرینستون در چرخه‌ی ۲۰۲۱ هزینه‌ی کسانی را که تا ۱ اکتبر اپلای می‌کردند خودش پرداخت کرد. این پیشنهادها هر سال تکرار نمی‌شوند، پس فقط از صفحه‌ی همان سال اعتماد کنید. آکسفورد هم برای چند دکترای پژوهشی نزدیک به هم در بعضی دپارتمان‌ها اجازه می‌دهد با یک هزینه تا دو درخواست دیگر هم بفرستید.
جاهایی که معافیت نمی‌دهند
وقت خودتان را صرف درخواست از جایی نکنید که صراحتاً گفته معافیت ندارد. نمونه‌ی روشنش فنلاند است: متقاضیان غیراروپایی برای کارشناسی و ارشد یک هزینه‌ی ۱۰۰ یورویی ملی می‌پردازند که همه‌ی درخواست‌های همان ترم را پوشش می‌دهد. دانشگاه هلسینکی نوشته که گرفتن معافیت از این هزینه ممکن نیست. البته این هزینه برای دکترا و برنامه‌های اراسموس موندوس نیست.
در کنار این، کشورهایی هم هستند که بخش بزرگی از برنامه‌هایشان اصلاً اپلیکیشن‌فی ندارند. پیش از درخواست معافیت، در اکسل دانشگاه‌ها یک ستون «هزینه‌ی درخواست و معافیت» بگذارید تا بدانید کجا اصلاً نیازی به این کار نیست.
آمریکا به‌طور خلاصه
همان‌طور که بالا گفتیم، ورود اتباع ایران به آمریکا فعلاً معلق است. برای دوتابعیتی‌ها یا برای آینده، این سه نکته کافی است:
- بخش بزرگی از معافیت‌های مالی در آمریکا برای شهروندان و مقیمان دائم طراحی شده است. مثلاً در دانشگاه اورگن تخفیف مالی ۳۵ دلاری فقط برای متقاضیان داخلی است.
- با این حال بعضی دانشگاه‌ها سهم محدودی برای بین‌المللی‌ها دارند. همان دانشگاه اورگن تعداد محدودی معافیت کامل برای متقاضیان بین‌المللی با نیاز مالی جدی دارد، به شرط اینکه برنامه‌ی مقصد شما را معرفی کند.
- در پرینستون اپلیکیشن‌فی ۷۵ دلار است و معافیت بر اساس سختی مالی، عضویت در برنامه‌هایی مثل McNair، کد رویدادهای جذب دانشجو یا شرکت در کارگاه مجازی بررسی می‌شود. مهلت درخواست معافیت دو روز کاری پیش از ددلاین دپارتمان است. تا جواب را نگرفته‌اید پرداخت نکنید، چون هزینه پس داده نمی‌شود.
قدم‌به‌قدم: درخواست معافیت چطور انجام می‌شود
این‌ها قاعده‌هایی است که در سال‌های اپلای خودمان و در جلسه‌های پشتیبانی دوره‌ها بارها تکرار شده‌اند:
- اول صفحه‌ی رسمی را بخوانید. در گوگل نام دانشگاه را با application fee waiver جست‌وجو کنید و صفحه‌ی دپارتمان را هم ببینید. اگر مسیر رسمی وجود دارد، از همان مسیر بروید، نه با ایمیل.
- زود شروع کنید. LSE ده روز کاری، کمبریج برای بعضی مسیرها دست‌کم ده روز کاری و پرینستون دو روز کاری پیش از ددلاین می‌خواهند. ما توصیه می‌کنیم حدود یک ماه پیش از ددلاین درخواست بدهید. برای زمان‌بندی کل اپلای، تقویم اپلای پاییز ۲۰۲۷ را ببینید.
- اپلیکیشن را شروع کنید، اما پرداخت نکنید. در دانشگاه‌هایی که بررسی کردیم، بعد از پرداخت معمولاً دیگر معافیتی داده نمی‌شود؛ پرینستون صریحاً می‌گوید تا جواب معافیت نیامده پرداخت نکنید و کمبریج هم در مسیر فرم درخواست نوشته که بعد از ارسال و پرداخت، معافیتی داده نمی‌شود.
- از دفتر پذیرش بپرسید، نه از استاد. استاد معمولاً اختیاری روی اپلیکیشن‌فی ندارد و بهتر است ایمیل‌هایتان به استاد درباره‌ی پژوهش باشد؛ روشش را در راهنمای پیدا کردن استاد و ایمیل به اساتید گفته‌ایم. مخاطب درخواست معافیت، Graduate Admissions یا هماهنگ‌کننده‌ی برنامه است.
- فقط از دانشگاه‌های رؤیایی نپرسید. از همه‌ی دانشگاه‌های فهرستتان بپرسید؛ هر معافیت پول آزاد می‌کند.
- اگر معافیت گرفتید، حتماً اپلای کنید. دفتر پذیرش برای شما وقت گذاشته و این اعتبار شماست.
- صبور باشید و یک بار پیگیری کنید. اگر بعد از حدود یک هفته جوابی نیامد، یک یادآوری کوتاه در همان رشته‌ی ایمیل بفرستید.
یک نکته‌ی آرامش‌بخش: در تجربه‌ی ما، درخواست مؤدبانه‌ی معافیت روی تصمیم پذیرش اثری نداشته است. با این حال هر دانشگاه روال خودش را دارد و هیچ‌کس نمی‌تواند نتیجه را تضمین کند.
قالب ایمیل درخواست معافیت
این یک قالب است، نه متن آماده. هر قسمت داخل [ ] را با اطلاعات واقعی خودتان پر کنید و جمله‌ای را که درباره‌ی شما صدق نمی‌کند حذف کنید.
Subject: Application Fee Waiver Request – [Program Name], [Intake, e.g. Fall 2027]
Dear [Graduate Admissions Office / Program Coordinator],
I am preparing an application to the [Degree, e.g. MSc / PhD] program in [Program Name] at [University Name] for the [Intake] intake, and I plan to submit it before the [Deadline] deadline. My applicant ID is [Applicant ID, if you already have one].
I am writing to ask whether I could be considered for an application fee waiver. I currently live in Iran, and [one or two honest sentences about your financial situation, e.g. the fee is equal to about [X] of my monthly income at today's exchange rate].
I have read the fee waiver information on your website, and [I believe I meet the criterion of …] / [I could not find a route that fits my situation]. I would be glad to send any supporting document you may need, such as [a document you actually have].
If a waiver is not possible, could you please let me know which payment methods your office accepts, or whether a later payment option exists?
Thank you very much for your time and consideration.
Kind regards,
[Full name as in your passport]
[Date of birth / Applicant ID]
[Program and intake]
چند نکته درباره‌ی این قالب:
- برای هر دانشگاه ایمیل جدا بفرستید. اگر در یک دانشگاه برای دو برنامه اپلای می‌کنید و هر دو را یک دفتر مرکزی بررسی می‌کند، می‌توانید هر دو را در یک ایمیل نام ببرید؛ اگر هر دپارتمان جدا تصمیم می‌گیرد، جدا بنویسید.
- عدد و ادعایی ننویسید که نتوانید ثابتش کنید. اگر مدرکی مثل اظهارنامه‌ی مالیاتی خواستند که ندارید، صادقانه بگویید ندارید و بپرسید چه مدرک دیگری قبول می‌کنند.
- ایمیل را از آدرسی بفرستید که با آن اپلای کرده‌اید.
پرداخت اپلیکیشن‌فی از ایران: فقط از مسیرهای رسمی
برای بسیاری از ما مشکل اصلی مبلغ نیست، روش پرداخت است. پورتال‌های UBC و کمبریج، به اعلام خودشان، فقط کارت ویزا و مسترکارت را قبول می‌کنند و کارت‌های بانکی صادرشده در ایران جزو این شبکه‌ها نیستند. دانشگاه صنعتی آیندهوون (TU/e) در هلند فقط انتقال بانکی قبول می‌کند و صریحاً نوشته که به‌خاطر تحریم‌ها هیچ تراکنش مالی مستقیم یا غیرمستقیمی را که به ایران و چند کشور دیگر مربوط باشد نمی‌پذیرد. برای متقاضیانی که در این کشورها زندگی می‌کنند یا تابعیتشان را دارند و حساب بانکی SEPA ندارند، دستورالعمل جداگانه‌ای گذاشته است: نباید پول را منتقل کنند و باید اطلاعات خواسته‌شده را در فرم اپلیکیشن (OSIRIS) وارد کنند.
این مثال نشان می‌دهد که بعضی دانشگاه‌ها برای شرایط ما راه رسمی دارند. پس قاعده‌ی ما این است:
- فقط از روش‌هایی استفاده کنید که خود دانشگاه رسماً اعلام کرده و برای شما قانونی است.
- اگر روشی برایتان قابل استفاده نیست، پیش از ددلاین به دفتر پذیرش بنویسید و بپرسید چه روش پرداختی را قبول می‌کند و آیا برای وضعیت شما روال دیگری دارد. همان پاراگراف آخر قالب بالا برای همین است.
- هر سؤالی که فرم درباره‌ی محل سکونت، تابعیت و روش پرداخت می‌پرسد، صادقانه جواب دهید.
- از هر راهی که شرایط دانشگاه یا مقررات تحریم را دور بزند، دوری کنید. پرداخت با کارت یا حساب شخص دیگر، یا از طریق واسطه‌ای که مبدأ واقعی پول را پنهان کند، راه‌حل نیست؛ همان مسیری را بروید که خود دانشگاه برای وضعیت شما اعلام کرده است.
برای راه‌های قانونی تهیه‌ی ارز در مرحله‌های بعد، مقاله‌ی ارز دانشجویی را ببینید.
اشتباه‌های رایج
- اول پرداخت، بعد درخواست معافیت. بعد از پرداخت، معمولاً دیگر معافیتی در کار نیست.
- ایمیل کلی به چند دانشگاه با «Dear Sir/Madam» و بدون نام برنامه.
- درخواست از دانشگاهی که نوشته معافیت نمی‌دهد یا مسیر خودکار دارد.
- ادعای اقامت در کشوری از فهرست معافیت، وقتی واقعاً آنجا زندگی نمی‌کنید.
- منتظر ماندن برای جواب معافیت تا روز ددلاین؛ برای هر درخواست یک برنامه‌ی جایگزین داشته باشید.
سؤال‌های رایج
آیا ایرانی‌ها می‌توانند معافیت اپلیکیشن‌فی بگیرند؟
بله، اما بسته به دانشگاه. مثلاً کمبریج ایران را در فهرست معافیت خودکار دارد، در حالی که آکسفورد و UBC ندارند. بقیه‌ی مسیرها، مثل سختی مالی یا معافیت دپارتمان، را باید از صفحه‌ی همان دانشگاه بررسی کنید.
ایمیل درخواست معافیت را چه زمانی بفرستم؟
بعد از شروع اپلیکیشن و پیش از پرداخت، و ترجیحاً حدود یک ماه پیش از ددلاین. بعضی دانشگاه‌ها حداقل زمان مشخص دارند؛ مثلاً LSE ده روز کاری پیش از ددلاین.
آیا درخواست معافیت شانس پذیرشم را کم می‌کند؟
در تجربه‌ی ما نه، اگر مؤدبانه و از مسیر درست باشد. با این حال روال هر دانشگاه فرق می‌کند و نتیجه را کسی نمی‌تواند تضمین کند.
اگر مدرک مالی‌ای را که خواسته‌اند نداشته باشم چه کنم؟
صادقانه بنویسید که آن مدرک را ندارید و بپرسید چه مدرک دیگری قبول می‌کنند. هرگز مدرک یا عددی نسازید.
برای دو برنامه در یک دانشگاه یک ایمیل کافی است؟
اگر یک دفتر مرکزی پذیرش هر دو را بررسی می‌کند، معمولاً بله و هر دو برنامه را نام ببرید. اگر هر دپارتمان جدا تصمیم می‌گیرد، جدا بنویسید.
اگر معافیت ندادند و نتوانستم پرداخت کنم چه؟
از دفتر پذیرش بپرسید چه روش‌های پرداختی را قبول می‌کند و آیا برای وضعیت شما روال دیگری دارد. اگر راه قانونی‌ای نبود، آن دانشگاه را با گزینه‌ی دیگری از فهرستتان جایگزین کنید.
آیا معافیت اپلیکیشن‌فی همان بورسیه یا معافیت شهریه است؟
نه. معافیت اپلیکیشن‌فی فقط هزینه‌ی بررسی پرونده را حذف می‌کند. بورسیه و معافیت شهریه جدا بررسی می‌شوند و معمولاً بعد از پذیرش اعلام می‌شوند.
اگر می‌خواهید فهرست دانشگاه‌هایتان را با در نظر گرفتن هزینه‌ی درخواست و معافیت‌ها بچینید، دوره‌ی پلن B مسیر مهاجرت این برنامه‌ریزی را قدم‌به‌قدم انجام می‌دهد. برای شروع، فرم ارزیابی رایگان را پر کنید و سؤال‌هایتان را در کانال تلگرام مسیر مهاجرت بپرسید.
منابع
- Application fee waivers – University of Cambridge, Postgraduate Admissions: https://www.postgraduate.study.cam.ac.uk/application-process/how-do-i-apply/application-fee/application-fee-waivers
- Application fee – University of Cambridge, Postgraduate Admissions: https://www.postgraduate.study.cam.ac.uk/application-process/how-do-i-apply/application-fee
- Application fee waivers – University of Oxford, Graduate Admissions: https://www.ox.ac.uk/admissions/graduate/applying-to-oxford/application-guide/declaration-and-payment/application-fee-waivers
- Administrative fee waiver – London School of Economics: https://www.lse.ac.uk/study-at-lse/Graduate/Applicants/How-do-I/Secure/Administrative-fee-waiver
- Online application and fee – UBC Graduate and Postdoctoral Studies: https://www.grad.ubc.ca/prospective-students/application-admission/online-application-fee
- List of Least Developed Countries – United Nations OHRLLS: https://www.un.org/ohrlls/content/list-ldcs
- Graduate FAQ (application fee waivers) – Computing Science, University of Alberta: https://www.ualberta.ca/en/computing-science/graduate-studies/programs-and-admissions/applications-and-admissions/frequently-asked-questions.html
- International undergraduate application fee waiver – University of Guelph: https://www.uoguelph.ca/admission/undergraduate/international/fee-waiver/
- Cost of living and financial matters (application fee) – University of Helsinki: https://www.helsinki.fi/en/admissions-and-education/international-students/student-life-helsinki/cost-living-and-financial-matters
- Application fee – Eindhoven University of Technology (TU/e): https://www.tue.nl/en/education/become-a-tue-student/tuition-fees-and-other-study-costs/application-fee
- Application fee – Princeton University Graduate School: https://gradschool.princeton.edu/admission-onboarding/prepare/application-fee
- Application now open: SPIA will pay your application fee (2021) – Princeton SPIA: https://spia.princeton.edu/blogs/application-now-open-apply-october-1st-and-spia-will-pay-your-application-fee
- Application fee waivers and discounts – University of Oregon Graduate School: https://graduatestudies.uoregon.edu/admissions/how-to-apply/application-fee-waivers
- Proclamation 10998 – Federal Register: https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2025-12-19/pdf/2025-23570.pdf