اپلای بدون آیلتس از ایران در ۲۰۲۶ ممکن است، اما فقط از چند راه مشخص و فقط وقتی سیاست رسمی دانشگاه اجازه بدهد: معافیت بر اساس ملیت یا تحصیل قبلی به انگلیسی، نامه‌ی زبان تدریس (MOI) در دانشگاه‌هایی که رسماً آن را قبول می‌کنند، ارزیابی زبان توسط خود دانشگاه یا آزمون‌های دیگری که دانشگاه در فهرستش آورده، و تحصیل در برنامه‌هایی به زبان غیرانگلیسی. هیچ‌کدام از این راه‌ها همه‌جا جواب نمی‌دهد. کلید کار این است که شرایط هر برنامه را از صفحه‌ی رسمی خودش بخوانید.
در این مقاله اول وضعیت آزمون‌ها را برای ساکنان ایران مرور می‌کنیم، بعد راه‌های قانونی را یکی‌یکی با نمونه‌های رسمی توضیح می‌دهیم. اطلاعات تا ۲ آبان ۱۴۰۵ (۲۴ اکتبر ۲۰۲۶) بررسی شده است و ممکن است دوباره تغییر کند.
چرا این سؤال در ۲۰۲۶ مهم شده است
دسترسی ساکنان ایران به آزمون‌های اصلی زبان در یک سال گذشته خیلی محدود شده است:
- آیلتس: به اعلام IDP، آخرین آزمون آیلتس در ایران ۱۱ بهمن ۱۴۰۴ (۳۱ ژانویه‌ی ۲۰۲۶) برگزار شد. IDP تأکید کرده که نتیجه‌های آیلتس همچنان در دنیا معتبرند.
- تافل: پس از تعلیق مجوز عمومی G وزارت خزانه‌داری آمریکا در ۲ شهریور ۱۴۰۵ (۲۴ اوت ۲۰۲۶)، ETS آزمون‌ها را در ایران متوقف کرد. طبق اطلاعیه‌ی ETS، ملیت ایرانی به‌تنهایی مانع آزمون دادن در خارج نیست، اما ETS ثبت‌نام و پرداخت کسانی را که به‌طور معمول ساکن ایران‌اند، حتی برای مرکز خارج از کشور، پردازش نمی‌کند و سفر کردن هم این وضعیت را تغییر نمی‌دهد. از ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ (۹ سپتامبر ۲۰۲۶) درخواست‌های تازه‌ی ارسال نمره از ساکنان ایران هم پردازش نمی‌شود.
- دولینگو: از ۱۰ شهریور ۱۴۰۵ (۱ سپتامبر ۲۰۲۶) برای کسانی که در ایران آزمون می‌دهند یا با مدرک هویتی ایرانی ثبت‌نام می‌کنند، در دسترس نیست.
- آزمون‌های Pearson VUE (اطلاعیه نام آزمون‌ها را جدا نیاورده؛ وضعیت PTE را هم از خود Pearson بپرسید): از ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ (۸ سپتامبر ۲۰۲۶) برای ساکنان ایران نوبت ثبت نمی‌شود. از دارندگان مدرک هویتی ایرانی هم مدرکی خواسته می‌شود که نشان دهد اقامت اصلی‌شان در کشوری غیرمشمول تحریم است.
اگر نمره‌ی معتبری از قبل دارید، اولین قدم این است که از دانشگاه بپرسید همان نمره هنوز برایشان کافی است یا نه. مقایسه‌ی کامل آزمون‌ها را در مقاله‌ی تافل، آیلتس یا دولینگو در همین سایت آورده‌ایم.
راه اول: معافیت بر اساس ملیت
بعضی کشورها و دانشگاه‌ها شهروندان کشورهای انگلیسی‌زبان را از ارائه‌ی مدرک زبان معاف می‌کنند. این راه برای دارنده‌ی گذرنامه‌ی ایرانی کاربرد ندارد، اما اگر تابعیت دوم دارید، مهم است.
نمونه‌ی رسمی: طبق صفحه‌ی ویزای تحصیلی انگلستان در GOV.UK، شهروندان کشورهایی مثل استرالیا، ایرلند، نیوزیلند، آمریکا، مالت و چند کشور حوزه‌ی کارائیب، و همچنین شهروندان کانادا، برای ویزا لازم نیست زبان انگلیسی را ثابت کنند.
دو نکته را فراموش نکنید:
- معافیت ویزایی با شرط پذیرش دانشگاه یکی نیست. دانشگاه ممکن است همچنان مدرک زبان بخواهد.
- در فرم‌ها تابعیت‌هایتان را کامل و درست بنویسید. معافیت فقط بر اساس تابعیتی اعمال می‌شود که واقعاً دارید و در درخواست اعلام کرده‌اید.
راه دوم: تحصیل قبلی به زبان انگلیسی و نامه‌ی MOI
نامه‌ی MOI (Medium of Instruction) نامه‌ای رسمی از دانشگاه قبلی شماست که زبان تدریس دوره را تأیید می‌کند. اما واقعیت این است: بیشتر مدارک دانشگاهی ایران به فارسی تدریس شده‌اند و نامه‌ای که چیز دیگری بگوید، نه درست است و نه به کارتان می‌آید. این راه بیشتر برای کسانی است که بخشی از تحصیلشان را واقعاً به انگلیسی گذرانده‌اند؛ مثلاً در خارج از ایران یا در برنامه‌ای که رسماً انگلیسی‌زبان بوده است.
دانشگاه‌ها و کشورها این راه را خیلی متفاوت می‌پذیرند. چند نمونه‌ی رسمی:
- سوئد: طبق universityadmissions.se، شرط زبان ارشد را می‌توان با ۶۰ واحد ECTS تحصیل به زبان انگلیسی برآورده کرد، اما فقط اگر این تحصیل در کشورهای اتحادیه‌ی اروپا، سوئیس یا فهرستی از کشورهای انگلیسی‌زبان مثل انگلستان، آمریکا، استرالیا و بخش انگلیسی‌زبان کانادا بوده باشد. برای کشورهای اروپایی، زبان تدریس باید روی مدارک رسمی ذکر شده باشد یا نامه‌ی دانشگاه پیوست شود. ایران در این فهرست نیست.
- آلمان، دانشگاه فنی مونیخ (TUM): کارشناسی‌ای که بیش از ۵۰ درصد آن به انگلیسی تدریس شده باشد، با کارنامه یا گواهی مدرک به‌عنوان مدرک زبان پذیرفته می‌شود. بعضی برنامه‌ها واحدهای انگلیسی‌زبان کافی در کارشناسی را هم قبول می‌کنند. باید آیین‌نامه‌ی همان برنامه را بخوانید.
- ایتالیا، پلی‌تکنیک میلان: برای ارشد، متقاضی می‌تواند به‌جای گواهی زبان، سندی تأییدشده از دانشگاه خود درباره‌ی زبان تدریس بارگذاری کند. همین صفحه درباره‌ی نمایندگی‌های ایتالیا در مصر هشدار می‌دهد که ممکن است برای پیش‌ثبت‌نام و ویزا مدرکی مثل آیلتس یا تافل بخواهند؛ پس شرط نمایندگی محل درخواستتان را هم جداگانه بپرسید.
- انگلستان، برای ویزا: اگر مدرکی خارج از انگلستان به زبان انگلیسی گرفته‌اید، می‌توانید از Ecctis ارزیابی بگیرید که تأیید کند مدرک هم‌سطح کارشناسی انگلستان یا بالاتر و به انگلیسی تدریس شده است.
اگر شرایط یکی از این راه‌ها را دارید، نامه را فقط از مرجع رسمی دانشگاه قبلی بگیرید و مطمئن شوید متن آن دقیقاً با واقعیت و با سوابق رسمی شما یکی است.
راه سوم: ارزیابی زبان توسط خود دانشگاه یا آزمون‌های دیگر
بعضی دانشگاه‌ها خودشان زبان متقاضی را می‌سنجند یا آزمون‌هایی غیر از سه آزمون معروف را می‌پذیرند.
- ارزیابی خود دانشگاه در انگلستان: طبق GOV.UK، اگر در مقطع کارشناسی یا بالاتر درس می‌خوانید، دانشگاه (HEP) می‌تواند خودش زبان شما را ارزیابی کند و ممکن است آزمون دیگری از شما بخواهد. این ارزیابی باید دست‌کم هم‌سطح B2 در چارچوب CEFR باشد. هر دانشگاه خودش تصمیم می‌گیرد از این امکان استفاده کند یا نه؛ بعضی برای متقاضیان ایرانی همچنان فقط آیلتس را در صفحه‌ی کشورشان آورده‌اند.
- آزمون‌های جایگزینِ اعلام‌شده: برای نمونه، دانشگاه بریتیش کلمبیا در کانادا برای تحصیلات تکمیلی آزمون Oxford ELLT را به‌عنوان گزینه‌ی موقت برای متقاضیان ایرانیِ ساکن ایران پذیرفته و حداقل نمره‌ی کل ۷ و هیچ بخش کمتر از ۶ خواسته است. طبق سایت این آزمون، نسخه‌ی آنلاین آن ۱۲۰ پوند است و نتیجه ظرف ۴۸ ساعت می‌آید. این پذیرش فقط مربوط به همین دانشگاه است؛ برای هر دانشگاه دیگر جداگانه بپرسید.
- آزمون‌های دیگر مثل LanguageCert یا آزمون‌های کمبریج: بعضی دانشگاه‌ها این‌ها را قبول می‌کنند. اما پیش از ثبت‌نام، شرایط رسمی برگزارکننده را برای کشور محل اقامتتان بخوانید و اگر ابهامی هست، کتبی از خود برگزارکننده بپرسید.
قاعده‌ی کلی این است: آزمونی معتبر است که هم دانشگاه آن را در فهرست رسمی‌اش آورده باشد، هم برگزارکننده طبق قوانین و شرایط خودش اجازه‌ی ثبت‌نام شما را بدهد.
راه چهارم: تحصیل به زبانی غیر از انگلیسی
اگر برنامه‌تان به آلمانی، ایتالیایی، فرانسوی یا اسپانیایی تدریس شود، معمولاً مدرک انگلیسی لازم نیست و مدرک همان زبان را می‌خواهند. این راه زمان بیشتری می‌برد، اما برای بعضی رشته‌ها و کشورها گزینه‌ی جدی‌ای است. مدرک‌های رسمی زبان‌های اروپایی را در مقاله‌ی مدرک‌های زبان اروپایی در همین سایت معرفی کرده‌ایم و درباره‌ی آلمان، مقاله‌ی تحصیل به زبان آلمانی را بخوانید. بعضی برنامه‌های دوزبانه هر دو مدرک را می‌خواهند؛ پس شرط زبان برنامه را کامل بخوانید.
راه پنجم: آزمون در کشوری دیگر، اگر قوانین برگزارکننده اجازه بدهد
آیلتس همچنان در کشورهای دیگر برگزار می‌شود. اگر می‌خواهید برای آزمون سفر کنید، پیش از خرید بلیت از مرکز آزمون همان کشور به‌صورت رسمی بپرسید چه مدرک هویتی و چه روش پرداختی می‌پذیرد. درباره‌ی تافل، دولینگو و آزمون‌های Pearson VUE، همان‌طور که بالاتر گفتیم، قوانین فعلی برگزارکننده‌ها برای ساکنان ایران روشن است و سفر به‌تنهایی آن را تغییر نمی‌دهد. هزینه‌ی این سفر را هم در مقاله‌ی هزینه‌ی واقعی اپلای در ۱۴۰۵ در همین سایت حساب کرده‌ایم.
پذیرش با ویزا فرق دارد
حتی اگر دانشگاه بدون آیلتس پذیرشتان کند، اداره‌ی مهاجرت یا سفارت ممکن است در مرحله‌ی ویزا نگاه دیگری داشته باشد:
- در انگلستان، اگر دانشگاه خودش زبانتان را ارزیابی کرده باشد، روش ارزیابی در مدارک پذیرش (CAS) ثبت می‌شود و ممکن است در مصاحبه‌ی ویزا، توانایی انگلیسی‌تان دیده شود.
- بعضی نمایندگی‌ها، مثل نمونه‌ای که پلی‌تکنیک میلان درباره‌ی نمایندگی‌های ایتالیا در مصر هشدار داده، ممکن است مدرک زبان جداگانه بخواهند.
پس از همان ابتدا هم شرط دانشگاه و هم شرط ویزا را بررسی کنید.
کارهایی که نباید کرد
- گرفتن یا ساختن نامه‌ی MOI که با واقعیت دوره‌تان یکی نیست.
- اعلام آدرس یا محل اقامتی غیرواقعی برای ثبت‌نام در آزمون یا گذراندن آزمون آنلاین از جایی که برگزارکننده ممنوع کرده است. ETS صریحاً گفته اگر معلوم شود آزمونی از ایران داده شده، ممکن است آزمون و نمره لغو شود.
- خرید نمره یا گواهی از واسطه‌ها.
این‌ها جدا از مشکل قانونی، می‌تواند به ابطال پذیرش یا رد ویزا و سابقه‌ی منفی در پرونده‌ی مهاجرتی بینجامد.
از دانشگاه چه بپرسیم
اگر صفحه‌ی برنامه روشن نیست، یک ایمیل کوتاه و محترمانه به دفتر پذیرش بفرستید و این‌ها را بپرسید:
- با توجه به اینکه در ایران زندگی می‌کنم و آزمون‌هایی که نام می‌برم برایم در دسترس نیست، چه مدرک زبان دیگری را می‌پذیرید؟
- آیا گواهی زبان تدریس دانشگاه قبلی یا ارزیابی زبان توسط خود دانشگاه برای این برنامه ممکن است؟
- آیا نمره‌ی قبلی من، با این تاریخ، هنوز قابل‌قبول است؟
- آیا پذیرش مشروط با شرط ارائه‌ی مدرک زبان تا پیش از شروع دوره ممکن است؟
جواب را حتماً کتبی نگه دارید و در فایل اکسل دانشگاه‌هایتان ثبت کنید.
اگر نمی‌دانید کدام راه برای پرونده‌ی شما مناسب‌تر است، در دوره‌ی پلن B مسیر مهاجرت انتخاب کشور و برنامه را با توجه به شرایط زبان امروز مرور می‌کنیم. می‌توانید فرم ارزیابی رایگان را هم پر کنید یا مشاوره‌ی تلفنی بگیرید. تغییرات تازه‌ی آزمون‌ها را در کانال تلگرام مسیر مهاجرت اعلام می‌کنیم.
منابع
- IELTS announcement for Iran – IDP: https://ielts.idp.com/iran/about/ielts-announcement
- TOEFL and GRE testing update for Iran – ETS: https://www.ets.org/iran-testing-update.html
- English language test ban in Iran (Duolingo) – Times Higher Education: https://www.timeshighereducation.com/news/english-language-test-ban-iran-unfair-and-counterproductive
- تعلیق مجوزهای عمومی F و G ایران، فدرال رجیستر آمریکا: https://public-inspection.federalregister.gov/2026-17426.pdf
- Suspension of exam services for select test-takers – Pearson VUE: https://www.pearsonvue.com/us/en/iran-update.html
- Student visa: Knowledge of English – GOV.UK: https://www.gov.uk/student-visa/knowledge-of-english
- English language requirements – University Admissions in Sweden: https://www.universityadmissions.se/en/entry-requirements/english-language-requirements/
- Language Skill Navigator – Technical University of Munich: https://www.tum.de/en/studies/application/application-info-portal/admission-requirements/language-skill-navigator
- Requirements for Laurea Magistrale (foreign qualification) – Politecnico di Milano: https://www.polimi.it/en/prospective-students/how-to-apply/admission-to-laurea-magistrale/foreign-qualification/requirements
- English language proficiency requirements – UBC Graduate Studies: https://www.grad.ubc.ca/node/12547
- Oxford ELLT – Oxford International Digital Institute: https://oxfordellt.com/ellt
- LanguageCert Academic FAQ: https://languagecert.org/en/about-us/faq/languagecert-academic-faq
- Iran: entry requirements – University of Hertfordshire: https://herts.ac.uk/international/guidance-for-your-region/middle-east/iran