ATAS چیست؟ رشتههای مشمول گواهی ATAS انگلیس و نحوهی درخواست
انتشار: ۱۴ دقیقه مطالعه
ATAS گواهی رایگان وزارت خارجهی بریتانیا برای ارشد و دکترای برخی رشتههای فنی و علوم است. ایرانیها معاف نیستند و در رشتهی مشمول باید پیش از ویزا آن را بگیرند.
ATAS قدمی است که اگر دیر به آن برسید، CAS و ویزا را عقب میاندازد. تصویر کلی تحصیل در بریتانیا را در راهنمای تحصیل در انگلیس آوردهایم. اینجا فقط دربارهی خود ATAS حرف میزنیم. قاعدههای این نوشته در ۲۶ آبان ۱۴۰۵ (۱۷ نوامبر ۲۰۲۶) از صفحههای GOV.UK و صفحههای رسمی چند دانشگاه بررسی شده است. آخرین بهروزرسانی راهنمای ATAS در GOV.UK تاریخ ۲۴ مارس ۲۰۲۶ را دارد.
ATAS چیست و چه کسی آن را صادر میکند؟
ATAS کوتاهشدهی Academic Technology Approval Scheme است، یعنی «طرح تأیید فناوری آکادمیک». طبق GOV.UK، این طرح برای دانشجویان و پژوهشگران خارجیای است که میخواهند در زمینههای حساسِ مرتبط با فناوری در بریتانیا درس بخوانند یا پژوهش کنند. اجرای طرح و صدور گواهی با وزارت امور خارجه، کشورهای مشترکالمنافع و توسعهی بریتانیا (FCDO) است.
چند نکتهی پایه:
درخواست ATAS هزینه ندارد.
درخواست را خودتان آنلاین در سامانهی رسمی ATAS ثبت میکنید.
ATAS جدا از ویزاست. یعنی اول گواهی ATAS را میگیرید و بعد آن را همراه درخواست ویزای دانشجویی بارگذاری میکنید.
طبق صفحهی ویزای دانشجویی در GOV.UK، اگر ارشد یا بالاتر میخوانید ممکن است به ATAS نیاز داشته باشید؛ اینکه دقیقاً لازم است یا نه به رشته و تابعیت شما بستگی دارد.
چه کسانی معافاند؟ ایرانیها معاف نیستند
پیوست ATAS در قوانین مهاجرتی بریتانیا (Appendix ATAS) فهرستی از ۳۸ کشور دارد که اتباعشان از ATAS معافاند: استرالیا، کانادا، ژاپن، کرهی جنوبی، نیوزیلند، سنگاپور، آمریکا، ایسلند، لیختناشتاین، نروژ، سوئیس و ۲۷ کشور عضو اتحادیهی اروپا. ایران در این فهرست نیست. پس اگر فقط تابعیت ایران را دارید و دورهی شما مشمول است، باید ATAS بگیرید.
چند حالت خاص که GOV.UK نوشته است:
دوتابعیتیها: اگر یکی از تابعیتهایتان از کشورهای معاف باشد، ATAS لازم ندارید؛ به شرطی که گذرنامهی معتبر همان کشور معاف را داشته باشید و ویزای بریتانیای شما به همان گذرنامه وصل باشد. دانشگاه ممکن است این را پیش از شروع دوره بررسی کند.
اقامت دائم (ILR): کسی که Indefinite Leave to Remain دارد، ATAS لازم ندارد.
مدرکهای Postgraduate Diploma و PGCE: طبق راهنمای GOV.UK برای این دو ATAS لازم نیست.
ارشد یکپارچه با کارشناسی: برای بعضی دورههای کارشناسی که یک سال ارشد یکپارچه دارند (مثل MEng یا MSci) هم ممکن است ATAS لازم شود؛ دانشگاه به شما میگوید.
اگر با ویزای دیگری که اجازهی تحصیل میدهد (مثلاً ویزای همراه) وارد دورهی مشمول شوید، باز هم پیش از شروع دوره گواهی لازم دارید.
کدام رشتهها ATAS لازم دارند؟ کد CAH3 را پیدا کنید
مبنای تشخیص، کد موضوعی دوره است که به آن CAH3 میگویند (Common Aggregation Hierarchy). طبق GOV.UK، دانشگاه معمولاً این کد را در نامهی پذیرش رسمی مینویسد یا جداگانه به شما اعلام میکند. بعد با همین کد در ابزار «Check if you need an ATAS certificate» در سایت رسمی ATAS میبینید که دورهی شما مشمول است یا نه.
پیوست ATAS (بند ATAS 4.1) فهرست کدها را در دو گروه آورده است.
ارشد آموزشی (Taught Master's)
برای ارشد آموزشی، فهرست کوتاه است و فقط این هفت کد را شامل میشود:
علم مواد (Materials Science)
فیزیک، از جمله فیزیک هستهای
مهندسی مکانیک
مهندسی هوانوردی و هوافضا
مهندسی شیمی، فرایند و انرژی
فناوری مواد معدنی (Minerals Technology)
فناوری مواد (Materials Technology)
پژوهش، دکترا و ارشد پژوهشی
برای دکترا، ارشد پژوهشی (مثل MRes یا Master's by Research) و پژوهش، فهرست خیلی بلندتر است. گروههای اصلی در پیوست ATAS اینهاست:
رشتههای وابسته به پزشکی: فارماکولوژی، سمشناسی، داروسازی و مهندسی پزشکی
علوم زیستی: زیستشناسی، میکروبیولوژی، بیوتکنولوژی، ژنتیک، بیوشیمی و چند رشتهی دیگر
کشاورزی و دامپزشکی: علوم کشاورزی و بخشی از علوم دامپزشکی
علوم پایه: شیمی، علم مواد، فیزیک، نجوم و چند کد عمومی علوم
ریاضی و کامپیوتر: ریاضی، تحقیق در عملیات، علوم کامپیوتر، فناوری اطلاعات، سیستمهای اطلاعاتی، مهندسی نرمافزار و هوش مصنوعی
مهندسی: مهندسی عمومی، عمران، مکانیک، هوافضا، معماری کشتی، برق و الکترونیک، و شیمی و انرژی
فناوریها: پلیمر و نساجی، مواد معدنی، فناوری مواد و فناوری دریایی
یعنی ممکن است ارشد آموزشی علوم کامپیوتر ATAS نخواهد، ولی دکترای همان رشته بخواهد. صفحهی پیوست ATAS آخرین بار در اکتبر ۲۰۲۴ بهروز شده؛ پس تصمیم نهایی را با کد CAH3 دورهی خودتان و ابزار رسمی ATAS بگیرید. اگر دربارهی کد شک دارید، از دفتر پذیرش دانشگاه بپرسید.
این مسیر تصمیم را خلاصه کردهایم:
آیا برای دورهی خود در انگلیس ATAS لازم دارید؟
اگر بخشی از ارشد یا دکترای یک دانشگاه غیربریتانیایی را در بریتانیا میگذرانید و موضوع مشمول است، ATAS باید کل دورهی حضورتان را پوشش دهد.
چه زمانی درخواست بدهیم؟ ترتیب پذیرش، ATAS، CAS و ویزا
ترتیب کار در عمل این است:
پذیرش (Offer): طبق صفحههای دانشگاههای منچستر، بریستول و ادینبرو، لازم نیست منتظر پذیرش بدون شرط بمانید. با پذیرش مشروط هم میتوانید درخواست ATAS بدهید و برای آن به CAS نیاز ندارید.
درخواست ATAS: طبق GOV.UK، بررسی دستکم ۳۰ روز کاری (حدود ۶ هفته) طول میکشد و پروندههای پیچیده ممکن است بیشتر طول بکشند. خدمات سریع (fast track) وجود ندارد. از آوریل تا اوت (حدود فروردین تا شهریور) متقاضی بیشتر است و زمان بررسی ممکن است طولانیتر شود.
صدور CAS: بسیاری از دانشگاهها تا گواهی ATAS را نبینند CAS صادر نمیکنند. منچستر و بریستول این را صریحاً نوشتهاند و ادینبرو برای دانشجویان دکترا و پژوهشی. طبق پیوست Student، دانشگاه باید در خود CAS هم بنویسد که شرط ATAS شامل شما میشود یا نه.
درخواست ویزا: از خارج بریتانیا، زودترین زمان درخواست ۶ ماه پیش از شروع دوره است و باید ظرف ۶ ماه از دریافت CAS درخواست بدهید. گواهی ATAS هم از تاریخ صدور ۶ ماه برای استفاده در درخواست ویزا اعتبار دارد. طبق GOV.UK، تصمیم ویزای خارج از بریتانیا معمولاً حدود ۳ هفته طول میکشد.
ترتیب پذیرش، ATAS، CAS و ویزای دانشجویی انگلیس
دانشگاه ادینبرو پیشنهاد میکند دستکم ۴ ماه پیش از زمانی که قصد درخواست ویزا دارید، ATAS را ثبت کنید. همزمان با انتظار برای ATAS، کار تمکن مالی را هم پیش ببرید؛ چون پول باید ۲۸ روز پشت سر هم در حساب بماند. جزئیاتش را در راهنمای تمکن مالی ویزای انگلیس نوشتهایم.
یک هشدار عملی از خود GOV.UK: به دلیل یک مشکل فنی، از ایمیل Gmail در درخواست ATAS استفاده نکنید و نشانی ایمیل دیگری بدهید. پوشهی اسپم را هم مرتب نگاه کنید، چون نتیجه با ایمیل میآید.
فرم ATAS چه چیزهایی میخواهد؟
اول در سایت رسمی ATAS حساب کاربری میسازید، فرم را پر میکنید و میفرستید. دانشجو باید گزینهی Taught/research student را انتخاب کند و بعد بسته به دوره، Taught (مثل MSc و MEng) یا Research (مثل دکترا و ارشد پژوهشی) را بزند. طبق GOV.UK، فرم اینها را میخواهد:
کد CAH3 که دانشگاه داده است
سوابق تحصیلی قبلی
نام کامل، تاریخ تولد و نشانی محل سکونت فعلی
مشخصات همان گذرنامهای که با آن ویزا میگیرید
سوابق کاری قبلی و فعلی. اگر هرگز کار نکردهاید، بنویسید «not applicable / never employed». فاصلههای بیکاری یا وقفهها را هم در یکی از کادرهای متنی توضیح دهید.
مشخصات همهی مقالههای منتشرشده، اگر دارید
دو معرف که ترجیحاً بیش از ۳ سال شما را میشناسند: یکی از کشور خودتان و یکی دانشگاهی. اگر بیرون از کشورتان زندگی میکنید و معرف داخلی ندارید، این را بنویسید و یک معرف دانشگاهی یا حرفهای دیگر بدهید.
منبع تأمین هزینهی تحصیل در بریتانیا. اگر منتظر جواب بورسیهاید، همین را بنویسید.
نام کامل (نه حرف اول) معرفها، کارفرماها و حامیان مالی
و مخصوص دانشجوها:
نام کامل دانشگاه و دوره
نام استاد راهنمای اصلی (primary supervisor)
برای ارشد آموزشی: فهرست همهی درسهای اختیاریای که میتوانید بردارید؛ اگر درس اختیاری ندارد، درسهای اصلی
برای دکترا و دورههای پژوهشی: ماهیت و دامنهی پروژهی پژوهشی اصلی و درسهای اصلی. اگر هنوز پروژهای به شما داده نشده، شرح دانشگاه و فهرست موضوعهای احتمالی را بنویسید.
یک بیانیهی شخصی (personal statement)
بیانیهی پژوهشی و بیانیهی شخصی: همان چیزی که با دانشگاه توافق کردهاید
GOV.UK صریح نوشته که شرح درسها یا طرح پژوهشی باید کاملاً با آنچه دانشگاه فهرست و تأیید کرده یکی باشد. برای دانشجوی دکترا یعنی همان شرح پروژهای که با استاد راهنما نوشتهاید؛ دانشگاه بریستول هم از دانشجوی پژوهشی میخواهد یک «ATAS statement» بهروز از استاد راهنما بگیرد. اگر هنوز طرح پژوهشی ندارید، نوشتن یک طرح پژوهشی یکصفحهای کمک میکند موضوع و روشتان را روشن و کوتاه بنویسید.
بیانیهی شخصی ATAS انگیزهنامهی پذیرش نیست، ولی از همان مسیر واقعی شما حرف میزند: چرا این رشته، چه پیشزمینهای دارید و بعد از آن چه میخواهید بکنید. نکتههای نوشتن بیانیهی شخصی را در راهنمای انگیزهنامهی ارشد انگلیس آوردهایم.
صادقانه و کامل بنویسید
بخش تازهی راهنمای GOV.UK (اضافهشده در مارس ۲۰۲۶) روشن است:
اطلاعات باید دقیق، کامل و راست باشد. اطلاعات نادرست، گمراهکننده یا ناقص به رد درخواست میانجامد.
اطلاعات شما با سوابق دانشگاهی و رسمی و با درخواستهای قبلی ATAS مقایسه میشود. ناهماهنگیِ بیتوضیح، اطلاعات نادرست حساب میشود.
اگر کسی (مشاور، همکار یا ابزار دیجیتال) کمکتان کند، مسئولیت همهی اطلاعات باز با خود شماست.
از ابزارهای هوش مصنوعی فقط برای روشنتر کردن متن میشود استفاده کرد، نه برای ساختن یا تغییر اطلاعات هویت، مدرک، سابقه یا پژوهش.
پس موضوع پژوهش، سوابق کاری، مقالهها و منبع مالی را همانطور که هست بنویسید و چیزی را جا نیندازید یا تغییر ندهید. همین اطلاعات باید با CAS، رزومه، فرم ویزا و جوابهایتان در مصاحبهی اعتبارسنجی ویزای انگلیس یکی باشد. بعد از ارسال فرم هم فقط ایمیل، شمارهی تلفن و وضعیت تأهل قابل تغییر است؛ پس پیش از ارسال همهچیز را با دقت بخوانید. اگر وسط بررسی گذرنامهتان منقضی شد یا گم شد، طبق GOV.UK باید مشخصات گذرنامهی جدید را به تیم ATAS اطلاع دهید.
اعتبار گواهی ATAS چقدر است؟
اعتبار ATAS دو لایه دارد:
برای درخواست ویزا: ۶ ماه از تاریخ صدور؛ اگر منقضی شود، گواهی تازه لازم است.
برای خود دوره: اگر ویزا را گرفتید، گواهی تا پایان دوره معتبر میماند، به شرطی که ویزای شما معتبر باشد و جزئیات دوره و دانشگاه تغییر نکند. راهنمای اسپانسرها میگوید گواهی برای یک دورهی مشخص در یک دانشگاه مشخص صادر میشود و فاصلهی تاریخ شروع تا پایان دوره در CAS بهعلاوهی حداکثر سه ماه را پوشش میدهد.
اگر ویزای شما وسط دوره تمام شود، مثلاً پیش از نوشتن پایاننامهی دکترا، باید هم ATAS تازه بگیرید و هم ویزا را تمدید کنید.
تغییر دوره، تاریخ یا استاد راهنما: ATAS تازه لازم است
طبق GOV.UK، پیوست ATAS و راهنمای اسپانسرهای دانشجویی، در این حالتها گواهی تازه لازم است:
محتوای دوره یا طرح پژوهشی تغییر کند. برای دکترا یعنی هر تغییری بیش از تغییرهای جزئی در حوزهی پژوهش، یا استفاده از یک روش پژوهشی تازه.
استاد راهنمای اصلی عوض شود.
تاریخ پایان دوره عقب بیفتد. پیوست ATAS و راهنمای اسپانسرها «بیش از ۳ ماه» نوشتهاند، ولی راهنمای ATAS در GOV.UK «۳ ماه یا بیشتر». طبق GOV.UK در این حالت با دانشگاه تماس بگیرید و به تیم ATAS هم اطلاع دهید.
به دانشگاه دیگری منتقل شوید یا دورهی تازهای را شروع کنید که ATAS میخواهد.
برای ادامهی همان دوره، ویزای تازه یا تمدید لازم داشته باشید.
پیوست ATAS (بند ATAS 2.2) میگوید در حالت تغییر محتوا یا تأخیر بیش از ۳ ماه، دانشجو باید ظرف ۲۸ روز از وقتی از تغییر باخبر شد، درخواست گواهی تازه بدهد. پیش از شروع دوره یا موضوع تازه هم باید گواهی جدید در دستتان باشد.
دو قاعدهی دیگر برای کسانی که چند پذیرش دارند:
میتوانید برای دورههای مختلف در دانشگاههای مختلف، پشت سر هم درخواست بدهید؛ ولی سامانه درخواست تکراری را قبول نمیکند.
اگر دو دوره در یک دانشگاه کد CAH3 یکسان دارند، باید صبر کنید تا دربارهی درخواست اول تصمیم گرفته شود و بعد دومی را بفرستید.
اگر ATAS رد شود چه میشود؟
اگر ATAS شرط دورهی شما باشد، بدون آن نمیتوانید آن دوره را در بریتانیا بخوانید. طبق پیوست Student (بند ST 8.4)، در این حالت باید گواهی معتبر ATAS را همراه درخواست ویزا ارائه دهید؛ دانشگاه منچستر هم نوشته که درخواست ویزای بدون گواهی لازم رد میشود.
برای همان دوره، در همان دانشگاه و با همان کد CAH3، باید ۹۰ روز صبر کنید تا دوباره درخواست بدهید.
میتوانید برای دوره یا حوزهی پژوهشی دیگری در همان دانشگاه، یا برای دانشگاه دیگری درخواست بدهید.
میتوانید از طریق ایمیل تیم ATAS درخواست تجدیدنظر (appeal) بدهید. طبق صفحهی دانشگاه ادینبرو، تیم ATAS به دلایل امنیت ملی دلیل رد را نه به شما میگوید و نه به دانشگاه. دانشگاه بریستول هم نوشته که در تجربهی خودش، موفقیت درخواست بازبینی برای کسی که بار اول درخواست داده کم است.
اگر رد شدید، فرم اصلی را دوباره بخوانید و با دانشگاه و استاد راهنما دربارهی تعویق شروع دوره یا گزینههای دیگر حرف بزنید. ادینبرو پیشنهاد میکند در صورت لزوم نامهی پشتیبانی دانشکده را همراه تجدیدنظر بفرستید. رد ATAS با رد ویزا یکی نیست؛ دلیلهای رایج رد خود ویزا را در دلایل رد ویزای انگلیس نوشتهایم.
سؤالهای رایج
ایرانیها برای تحصیل در انگلیس ATAS لازم دارند؟
ایران جزو ۳۸ کشور معاف در پیوست ATAS نیست. پس اگر دورهی ارشد یا دکترای شما با کد CAH3اش مشمول باشد، باید پیش از درخواست ویزا گواهی ATAS بگیرید. دوتابعیتیها فقط با گذرنامهی معتبر کشور معاف و ویزای وصل به آن معافاند.
گواهی ATAS چقدر طول میکشد؟
طبق GOV.UK دستکم ۳۰ روز کاری (حدود ۶ هفته)، و پروندههای پیچیده بیشتر. از آوریل تا اوت متقاضی بیشتر است و خدمات سریع هم وجود ندارد.
آیا پیش از CAS میتوانم ATAS بگیرم؟
بله. برای ATAS به CAS نیاز ندارید و با پذیرش مشروط هم میتوانید درخواست بدهید. بسیاری از دانشگاهها تا گواهی ATAS را نبینند CAS صادر نمیکنند، پس زودتر شروع کنید.
کد CAH3 دورهام را از کجا پیدا کنم؟
معمولاً در نامهی پذیرش رسمی آمده است. اگر نیست، از دفتر پذیرش یا دانشکده بپرسید و بعد کد را در ابزار رسمی «Check if you need an ATAS certificate» وارد کنید.
اعتبار ATAS چقدر است؟
برای استفاده در درخواست ویزا ۶ ماه از تاریخ صدور. بعد از گرفتن ویزا، تا پایان دوره معتبر میماند، به شرط اینکه ویزا معتبر باشد و دوره، دانشگاه یا استاد راهنما تغییر نکند.
اگر ATAS رد شود میتوانم دوباره درخواست بدهم؟
برای همان دوره، همان دانشگاه و همان کد CAH3 باید ۹۰ روز صبر کنید. برای دوره یا دانشگاه دیگر میتوانید زودتر درخواست بدهید و از طریق تیم ATAS هم میتوانید تجدیدنظر بخواهید.
اگر میخواهید برنامهی پذیرش، ATAS، CAS و ویزای بریتانیا را با زمانبندی درست کنار هم بچینید، در دورههای مسیر مهاجرت این مسیر را قدمبهقدم کار میکنیم. سؤالهایتان را هم میتوانید در کانال تلگرام مسیر مهاجرت بپرسید.