امتیاز بورسیه دکتری استرالیا معمولاً از سه بخش میآید: نمره و کیفیت مدرک قبلی، توان پژوهشی (مقاله، تجربه، توصیهنامه) و حمایت استاد و محیط پژوهشی.
وزن هر بخش در هر دانشگاه فرق میکند. در این مقاله روبریکها و معیارهای رسمی چند دانشگاه استرالیا را کنار هم گذاشتهایم. همه را در ۲۶ آبان ۱۴۰۵ (۱۷ نوامبر ۲۰۲۶) از صفحهها و سندهای خود دانشگاهها خواندهایم و تاریخ هر سند را هم نوشتهایم. مبلغ کمکهزینه و تاریخ دورهای بورسیه را اینجا تکرار نمیکنیم؛ آنها در راهنمای بورسیه RTP و ددلاین شش دانشگاه آمدهاند. ساختار کلی دکترای استرالیا را هم در راهنمای تحصیل و اپلای HDR در استرالیا ببینید.
هیچ دانشگاهی نرخ موفقیت متقاضی ایرانی یا بینالمللی را منتشر نمیکند، پس ما هم شانس یا درصدی حدس نمیزنیم. فقط میگوییم هر دانشگاه چه چیزی را صریحاً میسنجد و چطور آن را مستند کنید.
سه ستون مشترک در روبریکها
دانشگاهها اسمهای مختلفی به کار میبرند، ولی معیارهایشان در عمل در سه گروه جا میگیرد:
- سابقهی تحصیلی: معدل، درجهی Honours یا معادل آن، و اعتبار دانشگاهی که مدرک را داده است.
- توان پژوهشی: تجربهی پژوهشی، مقاله و خروجیهای دیگر، جایزهها و گزارش توصیهکنندهها.
- پروژه و محیط: کیفیت پروژه، تیم راهنما، امکانات و همراستایی با اولویتهای دانشکده.
روشنترین سند منتشرشده در میان دانشگاههای بزرگ، روبریک دانشگاه کوئینزلند (UQ) است. شکل زیر ساختار آن را نشان میدهد.
روبریک UQ: نمرهی ۱ تا ۵ برای هر معیار
صفحهی بورسیهی UQGRSS میگوید پرونده را با «روبریک انتخاب بورسیه» میسنجند و فایل آن را هم گذاشته است. نسخهی فعلی در شهریور ۱۴۰۴ (سپتامبر ۲۰۲۵) روی سایت قرار گرفته است. هر معیارِ مربوط به متقاضی از ۱ (رضایتبخش) تا ۵ (برجسته) نمره میگیرد.
معیارهای الزامی:
- معدل آخرین مدرک مرتبط: نمرهی ۵ برای GPA بالای ۶٫۴، Honours درجهی یک بالا یا MPhil تکمیلشده یا معادل آن. پلههای بعدی ۶٫۲، ۶٫۰ و ۵٫۸ هستند. GPA زیر ۵٫۸ نمرهی ۱ میگیرد.
- کیفیت مدرک: یعنی دانشگاه شما در پژوهش یا آموزش آن رشته چقدر شناختهشده است؛ از شهرت بینالمللی (۵) تا پژوهش کم یا هیچ (۱).
- گزارش توصیهکنندهها: نمرهی ۵ وقتی است که دستکم دو گزارش توان پژوهشی شما را با دلیل قانعکننده «برجسته» توصیف کنند.
معیارهای اختیاری:
- تجربهی پژوهشی یا حرفهای مرتبط، چه داخل دورهی تحصیل و چه بیرون آن: بیش از ۴ سال تجربهی تجمعی نمرهی ۵ میگیرد و تا ۱ سال نمرهی ۱.
- خروجی پژوهشی باکیفیت (مقالهی داوریشده، ارائهی کنفرانس، پتنت، فصل کتاب): نمرهی ۵ برای نویسندهی اصلی یا ارشد یا سهم مهم در دو خروجی یا بیشتر. نمرهی ۴ برای همین نقش در یک خروجی. نمرهی ۳ برای همکاری در یک یا چند خروجی. بدون خروجی، کمترین نمره را میگیرید.
- جایزههای علمی و حرفهای: از بورسیهی رقابتی ملی یا بهترین ارائه در کنفرانس بینالمللی (۵) تا هیچ (۱).
بخش سوم «حمایت و همراستایی سازمانی» نام دارد و سه چیز را میسنجد: کیفیت پروژه (منابع کافی، همخوانی راهبردی و اثر احتمالی)، تیم راهنما (سابقهی راهنمایی دانشجوی پژوهشی و مکمل بودن تخصصها) و محیط پژوهشی. برای این بخش در سند پلهی نمره نیامده است. وزن نسبی سه بخش هم منتشر نشده است.
ANU: پنج معیار و شرط H1
صفحهی بورسیهی پژوهشی ANU میگوید رتبهی کلی اینها را در نظر میگیرد:
- سابقهی تحصیلی
- توان پژوهشی، شامل حمایت استاد راهنمای احتمالی و محلی که پژوهش در آن انجام میشود
- گزارش توصیهکنندهها
- مهارت زبان انگلیسی
- مقایسه با بقیهی متقاضیان همان دور
شرط حداقلی ANU برای این بورسیه Honours درجهی H1 یا معادل آن است. گزارش توصیهکنندهها هم باید پیش از مهلت برسد، وگرنه پرونده کامل حساب نمیشود. ANU وزن عددی معیارها را منتشر نکرده است.
سیدنی: نمرهی عددی، معادل H1 و رتبهی دانشگاه مبدأ
صفحهی بورسیهی RTP بینالمللی سیدنی (بهروزشده در ۶ نوامبر ۲۰۲۶) به سند «روند انتخاب بورسیهی HDR» لینک میدهد. این سند تاریخ اکتبر ۲۰۲۴ (آبان ۱۴۰۳) دارد و تا ۲۶ آبان ۱۴۰۵ جایگزین نشده است. طبق آن، انتخاب بر اساس شایستگی تحصیلی و تجربهی پژوهشی است و متقاضیانی که اولین دکترای خود را میگیرند اولویت اول دارند. ترکیب این موارد بررسی میشود:
- میانگین وزنی نمرههای کارشناسی (WAM)
- نمرهی Honours درجهی یک یا مدرک معادل آن (H1E)
- ارشد پژوهشی: اگر نمرهی بالاتری از پایاننامه در ریزنمره نباشد، نمرهی معادل ۸۵ در نظر گرفته میشود.
- رتبهی جهانی دانشگاهی که مدرک را داده است، طبق ARWU، THE و QS
- تجربهی پژوهشی
برای ارشد درسی هم راه معادلسازی گذاشتهاند: میانگین دستکم ۸۰، بهعلاوهی یک بخش پژوهشی. این بخش باید دستکم ۱۲ واحد از ۴۸ واحد یک سال تماموقت باشد، یا رسالهای دستکم ۲۵٬۰۰۰ کلمهای، یا بخشی پژوهشی که کمیتهی پژوهش دانشکده تأیید کند. سیدنی از متقاضی میخواهد نمرههای عددی و جدول نظام نمرهدهی را بدهد و اگر حد قبولی ۵۰ یا مرز H1 عدد ۸۰ نباشد، نمرهها را مقیاسبندی میکند. شیوهی محاسبهی میانگین ایرانی را در تبدیل معدل ایران به GPA توضیح دادهایم، ولی عدد نهایی را خود دانشگاه حساب میکند.
ملبورن، موناش، UNSW، UWA و آدلاید
این دانشگاهها روبریک امتیازی منتشر نکردهاند و فقط معیارها را کلی گفتهاند:
- ملبورن: پیشنهاد بورسیه به متقاضیانی میرسد که کمیتههای انتخاب بالاترین رتبه را به آنها دادهاند. رتبه بر اساس نتایج تحصیلی قبلی و توان پژوهشی است. برای پذیرش، مدرکی لازم است که دستکم معادل Honours استرالیا ارزیابی شود، یا تجربهی پژوهشی قابلمقایسه.
- موناش: بورسیهی Monash Graduate Scholarship بر پایهی برتری تحصیلی، خروجیهای پژوهشی و تجربهی پژوهشی قبلی داده میشود. برای ورود به دکترا با ارشد، بخش پژوهشی ارشد باید دستکم ۲۵ درصد یک سال تماموقت باشد و پایاننامه داشته باشد. نمرهی پایاننامه هم معمولاً باید در حد H2A باشد. اگر پایاننامه نمره نداشته باشد، گزارش داوران بررسی میشود.
- UNSW: طبق دستورالعمل بورسیهی HDR که از ۱۲ مرداد ۱۴۰۵ (۳ اوت ۲۰۲۶) اجرا میشود (نسخهی ۱٫۱ از ۳۰ شهریور ۱۴۰۵)، بورسیه بر اساس شایستگی و هدفهای دانشگاه در برتری پژوهشی، ظرفیت پژوهشی و برابری و تنوع داده میشود. اولویت با کسی است که هنوز مدرک پژوهشی همسطح یا بورسیهی هزینهی زندگی نگرفته است.
- UWA: راهنمای متقاضیان دور بینالمللی ۲۰۲۷ (بستهشده در ۲۴ شهریور ۱۴۰۵) سه معیار دارد: موفقیت تحصیلی؛ توان پژوهشی که با تجربه، خروجی، دستاوردها و مقالهها نشان داده میشود؛ و در دسترس بودن استاد، امکانات و بودجه. اگر مدرکی (مثلاً ایمیل) نشان ندهد استاد راهنما سرپرستی شما را پذیرفته است، پرونده بررسی نمیشود. پایاننامه هم باید ضمیمه شود، همراه نسخهای انگلیسی که لازم نیست ترجمهی رسمی باشد.
- آدلاید (Adelaide University): رقابت بر اساس شایستگی تحصیلی و تجربهی پژوهشی است و در بعضی بورسیهها همراستایی با اهداف پژوهشی دانشگاه هم حساب میشود. دانشگاه برای معرفی سوابق یک قالب CV ساختاریافته پیشنهاد میکند.
شکل زیر نشان میدهد هر دانشگاه در متن رسمیاش کدام معیار را صریحاً نام برده است. دایرهی خالی فقط یعنی آن معیار در متن منتشرشده نیامده، نه اینکه بیاثر است.
نمونهای با جزئیات بیشتر: وسترن سیدنی
دانشگاه وسترن سیدنی (WSU) جزو گروه هشت نیست، اما راهنمای رتبهبندی ۲۰۲۶ آن یکی از کاملترین سندهای منتشرشده است. پنلها سه بخش را با درجهی A تا E میسنجند: آمادگی پژوهشی (تحصیل و تجربه)، خروجی پژوهشی نسبت به فرصت، و پروژه و راهنمایی و محیط. سه نکتهی آن برای ما مهم است:
- خروجی را «نسبت به فرصت» میسنجند؛ یعنی تعداد ماههایی که واقعاً پژوهش میکردید هم حساب میشود. کاری که در آن نویسندهی تنها، اصلی یا ارشد بودهاید وزن بیشتری دارد.
- کلمهی «Honours» یا «Class» در مدرک خارجی خودبهخود معادل Honours استرالیا نیست. داوری بر اساس نمره، محتوا و ساختار بخش پژوهشی و جایگاه دانشگاه انجام میشود.
- ادعایی که مدرک نداشته باشد یا دانشگاه نتواند آن را راستیآزمایی کند، ممکن است کنار گذاشته شود.
دانشگاه فلیندرز هم امتیاز عددی منتشر کرده است. در آن، مقالهی مجلهی داوریشده برای نویسندهی اصلی ۶ امتیاز دارد و برای نویسندهی همکار ۴. فقط چهار خروجی و فقط کارهای پنج سال اخیر شمرده میشوند. البته این راهنما برای متقاضیان داخلی نوشته شده و فقط نشان میدهد نقش نویسنده چقدر فرق ایجاد میکند.
هر بخش پروندهی شما چطور خوانده میشود؟
مدرک قبلی و معادل H1
در همهی سندها مدرک قبلی پایهی کار است. برای فارغالتحصیل ایرانی، پرسش اصلی این است که ارشد شما چقدر پژوهشی بوده است. تعداد واحد پایاننامه نسبت به کل واحدها، نمرهی آن و خود متن پایاننامه را آماده کنید. اگر دانشگاه ترجمهی رسمی ریزنمره را خواست، آن را تهیه کنید. هر کجا هم ترتیب یا رتبهی شما در کلاس بهصورت رسمی ثبت شده است، آن را هم بیاورید.
مقالهها: داوریشده، نقش شما و اعتبار مجله
راهنمای تجربهی پژوهشی سیدنی (بهروزشده در اکتبر ۲۰۲۴ و هنوز نسخهی فعلی) صریح است. مقالهی مجله یا کنفرانس باید در فهرست Master Journal List کلاریویت باشد، یا در Scopus باشد و در Ulrichsweb «Refereed – Yes» داشته باشد. انتشار شخصی، ناشرهای پولیمحور (vanity) و نشریههایی که استانداردهای پایهی انتشار را ندارند پذیرفته نمیشوند. مقالهی «ارسالشده»، «در حال داوری» یا نیازمند اصلاح و کارهای قدیمیتر از پنج سال هم در این بخش حساب نمیشوند. مقالهای که پذیرفته شده ولی هنوز منتشر نشده، با نامهی پذیرش ناشر بررسی میشود. پس پیش از نوشتن هر مقاله در فرم، نمایه شدن مجله را چک کنید. روش تشخیص مجلهی معتبر را در راهنمای انتخاب مجله و چاپ مقاله آوردهایم.
تجربهی پژوهشی
دستیاری پژوهشی، طرح پژوهشی و کار تحقیقوتوسعه در صنعت در بیشتر روبریکها حساب میشود، به شرطی که مستند باشد. سیدنی تجربهی حرفهای یا پژوهشی بعد از فارغالتحصیلی را فقط وقتی بررسی میکند که دستکم ۱٫۵ سال تماموقت (یا معادل پارهوقت آن) باشد، کارآموزی نباشد و نامهی کارفرما جزئیات لازم را داشته باشد. در روبریک UQ هم تجربهی بیرون از دورهی تحصیل جزو همین معیار است. در نامهی کارفرما تاریخ شروع و پایان، تماموقت یا پارهوقت بودن و شرح وظایف پژوهشی را بیاورید.
توصیهنامهها
در UQ و ANU گزارش توصیهکنندهها خودش یک معیار رتبهبندی است. در روبریک UQ برای بالاترین نمره، دستکم دو گزارش لازم است که توان پژوهشی شما را با دلیل «برجسته» بدانند. توصیهکنندهای را انتخاب کنید که کار پژوهشی شما را از نزدیک دیده است و میتواند مثال مشخص بزند. نکتههایش را در راهنمای توصیهنامه گفتهایم. UWA در دور ۲۰۲۷ نامهی توصیه را اجباری نکرده و نوشتن مشخصات دو توصیهکنندهی دانشگاهی در CV را کافی دانسته است.
استاد راهنما و EOI
حمایت استاد در چند دانشگاه هم شرط ورود به رقابت است و هم بخشی از نمره. در UQ تیم راهنما و محیط پژوهشی یک بخش کامل روبریکاند. ANU حمایت استاد را جزو توان پژوهشی میشمارد و UWA بدون مدرک موافقت استاد پرونده را بررسی نمیکند. روش پیدا کردن استاد و نوشتن اولین ایمیل را در پیدا کردن استاد و بررسی گروه پژوهشی ببینید.
نمونهی ساختگی: یک پرونده را با منطق روبریک UQ بخوانیم
نمونهی ساختگی: سارا کارشناسی ارشد مهندسی مواد دارد. پایاننامهاش پژوهشی بوده و یک مقالهی نویسندهی اول در مجلهای نمایهشده در Scopus دارد. یک مقالهی دیگرش در حال داوری است. دو سال هم دستیار پژوهشی یک طرح دانشگاهی بوده است.
اگر پروندهاش را کیفی و با منطق روبریک UQ بخوانیم:
- مقالهی نویسندهی اول در ستون خروجی پژوهشی وزن دارد. مقالهی در حال داوری را باید صادقانه با همین وضعیت بنویسد. در سیدنی چنین مقالهای اصلاً در بخش تجربهی پژوهشی حساب نمیشود.
- دو سال دستیاری پژوهشی، اگر نامهی مستند داشته باشد، در ستون تجربه مینشیند.
- نقطهی نامعلوم پرونده تبدیل معدل و ارزیابی «کیفیت مدرک» است و تصمیمش فقط با دانشگاه است.
- قویترین کاری که هنوز از دستش برمیآید این است: دو توصیهکننده که کار پژوهشیاش را دیدهاند و استادی در UQ که پروژهاش با منابع و تخصص گروهش جور باشد.
این تحلیل نمرهی واقعی و شانس قبولی نیست. فقط نشان میدهد هر سند در کدام ستون روبریک خوانده میشود.
الگوهایی که در دورههای مسیر مهاجرت دیدهایم
در دورههای اپلای استرالیای مسیر مهاجرت، چند الگو بارها تکرار شده است:
- خیلیها ارشد ایرانی را بدون توضیح سهم پژوهش میفرستند و بعد در معادلسازی Honours گیر میکنند. سهم پایاننامه را عددی بنویسید و متن آن را ضمیمه کنید.
- روبریکها عوض میشوند. وسترن سیدنی چند سال پیش جدول امتیاز عددی داشت و حالا درجهی A تا E میدهد. PDFهای قدیمی گروههای تلگرامی را مبنا نگذارید و نسخهی همان سال را از سایت دانشگاه بخوانید.
- تا وقتی دور بورسیه بسته نشده، تماس با استادهای دیگر را ادامه دهید. استادی که پروژهی بودجهدار دارد معمولاً حمایت محکمتری میکند، اما این هم تضمین نیست.
- هر ادعایی در CV باید مدرک داشته باشد. چند دانشگاه صریحاً گفتهاند ادعای بیمدرک امتیاز نمیگیرد. اغراق و اطلاعات نادرست ممکن است کل پرونده را خراب کند؛ فرمها را صادقانه پر کنید.
سؤالهای رایج
در بورسیه دکتری استرالیا مقاله مهمتر است یا معدل؟
در سندهای منتشرشده، سابقهی تحصیلی و Honours یا معادل آن پایهی کار است. مقاله در بخش توان پژوهشی امتیاز اضافه میآورد. UQ تجربه و خروجی پژوهشی را «اختیاری» آورده، یعنی نبودنش شما را حذف نمیکند ولی در آن ستون کمترین نمره را میگیرید.
مقالهی نویسندهی همکار هم امتیاز دارد؟
بله، ولی کمتر. UQ برای «همکاری در یک یا چند خروجی» نمرهی کمتری از نویسندهی اصلی میدهد و وسترن سیدنی به کار نویسندهی اصلی یا ارشد وزن بیشتری میدهد.
مقاله در مجلهی نامعتبر چه میشود؟
سیدنی انتشار شخصی، ناشرهای vanity و نشریههای بیاستاندارد را نمیپذیرد و مجله باید در Master Journal List یا Scopus (با تأیید داوری در Ulrichsweb) باشد. وسترن سیدنی هم ادعایی را که نتواند راستیآزمایی کند ممکن است کنار بگذارد.
ارشد ایران معادل H1 حساب میشود؟
خودبهخود نه. هر دانشگاه بر اساس نمره، سهم و نمرهی بخش پژوهشی و جایگاه دانشگاه شما تصمیم میگیرد. مثلاً سیدنی برای ارشد درسی میانگین دستکم ۸۰ و بخش پژوهشی مشخصی میخواهد.
رتبهی دانشگاه ایرانی من اثر دارد؟
در سیدنی رتبهی جهانی دانشگاه مبدأ (ARWU، THE و QS) جزو معیارهاست و در روبریک UQ «کیفیت مدرک» یک معیار جداست. وسترن سیدنی هم در داوری مدرک خارجی جایگاه دانشگاه را میسنجد. بقیه در متن رسمیشان چیزی نگفتهاند.
نمرهی آیلتس بالاتر امتیاز بیشتری میدهد؟
در بیشتر دانشگاهها زبان یک حداقل ورودی است. ANU مهارت انگلیسی را جزو معیارهای رتبهبندی آورده است، ولی وزنش را منتشر نکرده است.
بدون مقاله میشود بورسیه گرفت؟
در روبریکهای منتشرشده مقاله شرط حذفی نیست و تجربهی پژوهشی، توصیهنامه و کیفیت پروژه هم امتیاز دارند. اما رقابت در هر دور نسبی است و هیچ دانشگاهی نرخ موفقیت پروندههای بدون مقاله را منتشر نکرده است.
اگر میخواهید بدانید پروندهتان در کدام ستون روبریکها ضعیف است، از ارزیابی رایگان پرونده استفاده کنید. ساختن پروندهی دکترای استرالیا قدمبهقدم در دورهی «صفر تا صد پلن B» آمده است. سؤالهایتان را هم میتوانید در تلگرام مسیر مهاجرت بپرسید.
منابع
- HDR Scholarship Selection Rubric – University of Queensland: https://scholarships.uq.edu.au/sites/default/files/2025-09/HDR-Scholarship-Selection-Rubric.pdf
- Graduate Research School Scholarships (UQGRSS) – University of Queensland: https://scholarships.uq.edu.au/scholarship/graduate-school-scholarships-uqgss-%E2%80%93-includes-rtp
- ANU University Research Scholarships – Australian National University: https://study.anu.edu.au/scholarships/find-scholarship/anu-university-research-scholarships
- RTP Scholarships (International) – University of Sydney: https://sydney.edu.au/scholarships/australian-government-research-training-program/rtp-international.html
- HDR Scholarship Selection Process – University of Sydney: https://www.sydney.edu.au/content/dam/corporate/documents/scholarships/rtp-scholarships-/hdr-selection-process.pdf
- Research Experience Information and Appendix Guide – University of Sydney: https://www.sydney.edu.au/content/dam/corporate/documents/scholarships/rtp-scholarships-/research_experience_information_and_appendix_guide.pdf
- Graduate Research Scholarships – University of Melbourne: https://scholarships.unimelb.edu.au/awards/graduate-research-scholarships
- Graduate research entry requirements (international) – University of Melbourne: https://study.unimelb.edu.au/how-to-apply/graduate-research/international-applications/entry-requirements
- Monash Graduate Scholarship – Monash University: https://monash.edu/study/fees-scholarships/scholarships/find-a-scholarship/monash-graduate-scholarship-mgs
- Admission criteria (Graduate Research) – Monash University: https://www.monash.edu/graduate-research/support-and-resources/policy-process-guidance/content/chapter-two/2-1
- Higher Degree Research Scholarship Instruction – UNSW: https://www.unsw.edu.au/content/dam/pdfs/governance/policy/hub/hdrscholarships.pdf
- HDR scholarships and fees – University of Western Australia: https://www.uwa.edu.au/study/fees-and-scholarships/research-training-program
- 2027 International HDR Scholarship Round, Advice for Applicants – University of Western Australia: https://www.assethub.uwa.edu.au/api/public/content/766af00eba494b5fb80045bd8d9e3ff5
- Research scholarships – Adelaide University: https://adelaide.edu.au/research/research-degrees/research-scholarships/
- Guidelines for competitive assessment for HDR Scholarships 2026 – Western Sydney University: https://www.westernsydney.edu.au/schools/grs/higher-degree-research-students/shared-media/guidelines-for-competitive-assessment-for-hdr-scholarships-2026.pdf
- HDR Scholarship Ranking Guidelines 2026 – Flinders University: https://www.flinders.edu.au/content/dam/documents/scholarships/hdr-scholarship-ranking-guidelines-2026.pdf