کورس دیسکریپشن (Course Description) سندی است که برای هر درس نام، واحد، ساعت، سرفصل، منابع و روش ارزشیابی را میآورد تا کمیتهی دانشگاه اروپایی بفهمد دقیقاً چه خواندهاید.
ریزنمرات فقط میگوید چه درسی را با چه نمرهای گذراندهاید. اما کمیتهای که شرط محتوایی دارد باید ببیند پشت اسم هر درس چه محتوایی بوده است. در این راهنما میگوییم هفت دانشگاه اروپایی دقیقاً چه خواستهاند، این سند چه بخشهایی دارد و چه کسی امضایش میکند؛ قالب انگلیسی و چکلیست فارسی هم گذاشتهایم. همهی شرایط دانشگاهها تا ۲۴ آبان ۱۴۰۵ (۱۵ نوامبر ۲۰۲۶) از صفحههای رسمی خودشان بررسی شده است.
کورس دیسکریپشن با ریزنمرات و سرفصل چه فرقی دارد
سه سند را با هم قاطی نکنید:
- ریزنمرات (Transcript): سند رسمی آموزش دانشگاه با فهرست درسها، واحدها و نمرهها.
- سرفصل مصوب: برنامهی درسی رسمی رشته که موضوعها، ساعتها و منابع پیشنهادی هر درس را تعیین میکند. معمولاً فارسی است.
- کورس دیسکریپشن: متنی انگلیسی برای درسهایی که خود شما گذراندهاید، با محتوایی که واقعاً در کلاس درس داده شده است. منبعش سرفصل مصوب و برنامهی دانشکده است، اما به شکل و زبانی که کمیتهی خارجی بفهمد.
اسم این سند در هر دانشگاه فرق دارد: course description، detailed study programme، module description یا syllabus. در سوئد هم اغلب فرم آمادهای به اسم summary sheet جایش را میگیرد. هدف همه یکی است: تطبیق درسهای شما با پیشنیازهای رشته.
کمیته با کورس دیسکریپشن چه میکند
بیشتر رشتههای ارشد اروپا شرطهای محتوایی دارند، مثلاً حداقل ECTS در ریاضی، کامپیوتر یا یک حوزهی تخصصی. واحد ایرانی هم مستقیماً با ECTS برابر نیست. طبق راهنمای رسمی ECTS اتحادیهی اروپا، یک سال تماموقت ۶۰ ECTS است و هر ECTS معمولاً ۲۵ تا ۳۰ ساعت کار دانشجو حساب میشود. پس کمیته از ساعت و محتوای درسها نتیجه میگیرد که شما چقدر از هر حوزه را گذراندهاید.
مرکز آموزش زیستشناسی دانشگاه اوپسالا برای خودسنجی متقاضیان روشی رسمی گذاشته است: کل کارشناسی را معادل ۱۸۰ ECTS بگیرید و به نسبت واحد یا ساعت بین درسها پخش کنید. مثال خود اوپسالا: اگر کل کارشناسی ۲۰۸۰ ساعت باشد، هر ساعت حدود ۰٫۰۹ ECTS است و درس ۶۸ ساعته حدود ۶ ECTS میشود. همان صفحه صریحاً میگوید اگر ریزنمرات حجم درسها را نشان ندهد، میتوانید آن را در برگهای جدا توضیح دهید، اما دانشگاه موظف نیست از توضیح شما استفاده کند. این روش مخصوص همان مرکز است و قاعدهی عمومی نیست. قاعدههای ایتالیا را با مثال در راهنمای تبدیل واحد ایران به ECTS توضیح دادهایم.
پس اگر ساعت درس نیامده باشد یا موضوعها کلی نوشته شده باشند، کمیته ممکن است درس را حساب نکند.
هفت دانشگاه اروپایی دقیقاً چه خواستهاند
خلاصهی خواستهی هر دانشگاه را در این شکل میبینید؛ جزئیات در ادامه آمده است.
پلیتکنیک میلان (ایتالیا)
در فهرست مدارک ارشد برای مدرک خارجی، «برنامهی تفصیلی درسها» جزو مدارک اختیاری آمده است. اما خود دانشگاه نوشته مدارک اختیاری شانس ارزیابی مثبت را بالا میبرند. شرایط اعلامشده:
- یک فایل حداکثر ۴ مگابایتی با توضیح کوتاه اما دقیق از محتوای هر درسی که گذراندهاید.
- در صورت امکان، ساعت هر درس یا فعالیت آموزشی.
- متن را میشود از سایت یا کاتالوگ درسی دانشگاه برداشت. اگر وجود ندارد، خودتان بنویسید و در صورت امکان به امضای مدیر گروه رشتهتان برسانید.
- این سند به ایتالیایی، انگلیسی، فرانسوی یا اسپانیایی پذیرفته میشود.
- بعد از پرداخت هزینهی درخواست، هیچ مدرکی را نمیشود عوض یا اضافه کرد.
مسیر کلی را در راهنمای تحصیل در ایتالیا آوردهایم.
دانشگاه فنی مونیخ (TUM، آلمان)
TUM در فهرست اصطلاحات مدارکش دقیقترین تعریف را دارد. توضیح ماژول (module description) باید مدت، واحد، نوع امتحان، پیشنیاز، نتایج یادگیری، حجم کار، شیوهی آموزش، محتوا و مسئول ماژول را داشته باشد. برای رشتههایی که سوابق درسی را بررسی میکنند، این نکتهها مهم است:
- ریزنمرات یا لینک سایت دانشگاه کافی نیست. باید کاتالوگ ماژول یا توضیح ماژولهای مرتبط را بارگذاری کنید.
- اگر دانشگاه شما کاتالوگ ندارد، تأییدیهی کتبی دانشگاه (مثلاً ادارهی امتحانات) با مهر و امضا لازم است. در آن صورت خودتان توضیح درسها را تهیه میکنید.
- کاتالوگ باید آلمانی یا انگلیسی باشد. ترجمه را میتوانید خودتان انجام دهید یا به مترجم حرفهای بسپارید.
- رشتههایی که سنجش استعداد (aptitude assessment) دارند، فرم جداگانهای به اسم curricular analysis هم میخواهند.
یک هشدار مهم: طبق صفحهی الزامات مدارک TUM، مدارک صادرشده در ایران برای ثبتنام نهایی، یعنی بعد از گرفتن پذیرش، باید لگالایزشده باشند. همان صفحه در ۲۴ آبان ۱۴۰۵ هنوز میگوید سفارت آلمان در تهران فعلاً نمیتواند مدارک ایرانی را تأیید کند و تا این وضع عوض نشود، دانشگاه برای متقاضیانی که در آلمان نیستند اختیار راه دیگری ندارد. اما صفحهی «کار محدود سفارت» در سایت خود سفارت آلمان در تهران در همین تاریخ میگوید نوبت لگالیزاسیون مدارک ایرانی دوباره از طریق TLScontact داده میشود. این دو صفحه با هم نمیخوانند؛ پس پیش از هر هزینهای، از TUM کتبی بپرسید که لگالیزاسیون فعلی سفارت را برای ثبتنام قبول میکند یا نه.
VU آمستردام (هلند)
VU در فهرست مدارکی که رشتههای ارشدش ممکن است بخواهند، سندی به اسم «توضیح درسهای مرتبط و منابع» دارد و فرم آمادهای هم برایش گذاشته است:
- فقط درسهایی را بیاورید که به رشتهی ارشد مقصد مربوطاند.
- متن را میشود از راهنمای آموزشی دانشگاه برداشت. اگر چنین راهنمایی در دسترس نیست، برای هر درس ۵ تا ۱۰ سطر توضیح بنویسید.
- منابع اصلی هر درس و تعداد واحد یا ساعت کلاس را فراموش نکنید.
- درسهایی را که هنوز تمام نکردهاید هم در همین سند بیاورید.
دانشگاه رادبود (هلند)
رادبود برای متقاضیان با مدرک خارجی فهرست همهی درسها را میخواهد، نه فقط درسهای مرتبط. برای هر درس محتوا، تعداد ساعت و منابع را بنویسید و درسهای پژوهشی، کار عملی و پایاننامه یا کارآموزی را هم جا نیندازید. اگر هنوز فارغالتحصیل نشدهاید، درسهای در حال گذراندن یا باقیمانده را در فهرست جداگانهای با همین جزئیات بیاورید.
KTH و اوپسالا (سوئد)
در رشتههای سوئدی که بررسی کردیم، بهجای متن آزاد فرم آماده خواسته شده بود. صفحههای ارشد KTH، مثلاً Computer Science و Engineering Materials Science، یک summary sheet میخواهند. این فرم از لینکی پر میشود که با باز شدن درخواستها فعال میشود. KTH نوشته فرم ناقص امتیاز ارزیابی را پایین میآورد و مدرکی را که نخواستهاند نفرستید. ارشد Computer Science اوپسالا هم یک application summary sheet مخصوص همان رشته میخواهد. پس در سوئد اول صفحهی همان رشته را ببینید و فقط چیزی را که خواستهاند بفرستید.
ساپینزا (ایتالیا)
فهرست کلی مدارک پیشانتخاب ساپینزا اسمی از کورس دیسکریپشن نمیبرد و فقط از «مدارک تکمیلی» حرف میزند. اما مثلاً فراخوان ارشد Statistical Methods and Applications میگوید کمیته سوابق درسی را میسنجد. پس اگر ریزنمرات شما ساعت و محتوای درسها را نشان نمیدهد، توضیح درسها بهعنوان مدرک تکمیلی میتواند کمک کند. روند کامل را در راهنمای پیشپذیرش ساپینزا نوشتهایم.
هر درس در کورس دیسکریپشن چه بخشهایی دارد
با جمعبندی خواستههای این دانشگاهها، یک توضیح درس کامل اینهاست:
- نام درس دقیقاً مثل ریزنمرات انگلیسی، بهاضافهی کد درس اگر دارد.
- سال یا ترمی که درس را گذراندهاید و سطح آن (مقدماتی، متوسط، پیشرفته).
- تعداد واحد، ساعت نظری و ساعت عملی یا آزمایشگاه بهطور جدا، و تعداد هفتههای ترم.
- پیشنیازها.
- محتوا: فهرست موضوعها یا ۵ تا ۱۰ سطر توضیح، نه یک جملهی کلی.
- نتایج یادگیری: دو تا چهار جمله دربارهی اینکه بعد از درس چه کاری از شما برمیآید.
- منابع اصلی: نویسنده، عنوان، ویرایش و سال کتابی که واقعاً تدریس شد.
- روش ارزشیابی: امتحان میانترم و پایانترم، تمرین، پروژه، گزارش آزمایشگاه.
- وضعیت درس: گذراندهشده یا در حال گذراندن.
نمره را فقط وقتی بنویسید که قالب دانشگاه خواسته باشد؛ نمره و معدل جایشان در ریزنمرات است و تبدیل معدل بحثی جداست که در راهنمای تبدیل معدل ایران آمده است.
قاعدهی صداقت: فقط آنچه واقعاً درس داده شد
پیش از پر کردن قالب این را بدانید: کورس دیسکریپشن باید همان چیزی باشد که واقعاً در کلاس درس داده شده است. اگر بخشی از سرفصل تدریس نشد، آن را ننویسید و موضوع، ساعت یا منبعی را برای رسیدن به شرط یک رشته اضافه نکنید. ممکن است در مصاحبه همان موضوع را از شما بپرسند. پلیتکنیک میلان صریحاً نوشته متقاضیانی که مدارکشان جعلی تشخیص داده شود، از فرایند پذیرش حذف میشوند.
قالب پیشنهادی (انگلیسی)
این فقط یک قالب خام است که خودتان با اطلاعات واقعی پر میکنید؛ سند رسمی هیچ دانشگاهی نیست. سربرگ، آرم یا مهر دانشگاه را خودتان به آن اضافه نکنید. اگر دانشگاه مقصد فرم خودش را دارد، فقط همان را پر کنید.
بخش اول، اطلاعات کلی (یک بار در ابتدای سند):
- Course Descriptions: [Full name as in passport]
- Degree: [B.Sc. in ...], [University name], [City], Iran
- Nominal duration: [4] years; total credits: [...] Iranian units
- Credit-hour basis: 1 theory unit = [...] contact hours per semester; 1 lab/practical unit = [...] hours (source: [official letter of the Office of Education, date])
- Semester length: [...] weeks
- Note: Course titles follow the official English transcript dated [date].
بخش دوم، برای هر درس:
- Course title: [exactly as on the English transcript] / Code: [...]
- Year and semester taken: [Year ..., Semester ...] / Level: [Introductory / Intermediate / Advanced]
- Credits: [...] units / Contact hours: [...] theory + [...] lab = [...] hours
- Prerequisites: [...]
- Content: [5–10 lines or a list of the main topics actually taught]
- Learning outcomes: [2–4 statements: "Students can ..."]
- Main literature: [Author, Title, edition, publisher, year]
- Assessment: [midterm ...%, final exam ...%, assignments/projects ...%]
- Status: [Completed / In progress, expected completion: ...]
بخش سوم، تأیید (اگر گروه آموزشی امضا میکند):
- Verified by: [name and title of the Head of Department or Office of Education], [signature], [stamp], [date]
این بخش را فقط خود دانشگاه پر و امضا میکند. بهجای کسی امضا نکنید و مهری نگذارید که دانشگاه نزده است.
نمونهی ساختگی یک درس
همهی عددهای این نمونه فرضیاند و قاعدهی رسمی هیچ دانشگاهی نیستند:
- Course title: Engineering Probability and Statistics / Code: [...]
- Year 2, Semester 1 / Level: Intermediate
- Credits: 3 units / Contact hours: 48 theory + 0 lab = 48 hours
- Prerequisites: Calculus II
- Content: probability axioms; conditional probability and Bayes' rule; discrete and continuous random variables; common distributions; joint distributions; central limit theorem; point and interval estimation; hypothesis testing; simple linear regression.
- Learning outcomes: Students can model engineering uncertainty with random variables, estimate parameters from sample data and test simple hypotheses.
- Main literature: [the textbook actually used, with edition and year]
- Assessment: midterm 30%, final exam 50%, assignments 20%
از کجا بیاورید و چه کسی امضا کند
برای جمع کردن محتوا این ترتیب را پیشنهاد میکنیم:
- سرفصل مصوب رشتهتان را از دانشکده یا معاونت آموزشی بگیرید. اگر دانشکده نسخهی انگلیسی توضیح درسها را منتشر کرده، از همان شروع کنید.
- برای ساعت هر واحد نظری و عملی از ادارهی آموزش نامهی رسمی بگیرید. عددی را که در سند مینویسید فقط از همین نامه بردارید، نه از حدس یا شنیدهها.
- طرح درس استادها و فهرست کتابهای هر ترم را جمع کنید تا مطمئن شوید چه چیزی واقعاً تدریس شده است.
- متن نهایی را به امضا و مهر مدیر گروه یا ادارهی آموزش برسانید. پلیتکنیک میلان این را برای متن خودنوشته پیشنهاد کرده و TUM در نبود کاتالوگ، تأییدیهی مهر و امضادار دانشگاه دربارهی نبود کاتالوگ را خواسته است.
ترجمه لازم است یا نه
دانشگاههایی که بررسی کردیم متن انگلیسی را مستقیم قبول میکنند. پلیتکنیک میلان ترجمهی رسمی را فقط برای ریزنمرات و مدرک به زبانهای دیگر نوشته است. TUM هم اجازه داده کاتالوگ ماژول را خودتان ترجمه کنید. اما رادبود و TUM برای مدرک و ریزنمراتی که به زبانی غیر از زبانهای پذیرفتهشدهی خودشان (مثلاً فارسی) صادر شدهاند، ترجمهی مترجم رسمی سوگندخورده میخواهند.
پس معمولاً کافی است کورس دیسکریپشن را به انگلیسی بنویسید و به امضای دانشکده برسانید. اگر دانشگاه یا سفارتی صریحاً ترجمهی رسمی سرفصلها را خواست، این کار مراحل تأیید جداگانهای دارد که در راهنمای ترجمهی رسمی مدارک آمده است.
چکلیست فارسی کورس دیسکریپشن
- صفحهی مدارک رشتهی مقصد را خواندم، میدانم سند اجباری است یا اختیاری و فرم خود دانشگاه را، اگر دارد، دانلود کردم.
- ریزنمرات انگلیسی رسمی و سرفصل مصوب رشتهام را دارم.
- نامهی رسمی ساعت هر واحد نظری و عملی را از ادارهی آموزش گرفتم.
- طبق خواستهی دانشگاه، فقط درسهای مرتبط یا همهی درسها را آوردم و برای هر کدام همهی بخشهای قالب را پر کردم.
- نام درسها را خطبهخط با ریزنمرات تطبیق دادم.
- درسهای در حال گذراندن را با برچسب In progress آوردم.
- محتوای هر درس را با آنچه واقعاً تدریس شد مقایسه کردم و چیزی اضافه نکردم.
- متن را به امضا و مهر مدیر گروه یا ادارهی آموزش رساندم، یا دلیل نبودن امضا را میدانم.
- فایل PDF را با نامی بدون حروف خاص ساختم و حجمش را با سقف دانشگاه چک کردم.
- پیش از پرداخت هزینهی درخواست، همهی فایلها را بارگذاری کردم.
سؤالهای رایج
کورس دیسکریپشن چیست و با سرفصل دروس چه فرقی دارد؟
سرفصل مصوب برنامهی رسمی کل رشته است؛ کورس دیسکریپشن توضیح انگلیسی درسهایی است که خود شما گذراندهاید، با ساعت، محتوا، منابع و روش ارزشیابی.
همهی دانشگاههای اروپا کورس دیسکریپشن میخواهند؟
نه. رادبود آن را در فهرست مدارکش آورده و VU جزو مدارکی شمرده که رشتههایش ممکن است بخواهند؛ پلیتکنیک میلان آن را اختیاری ولی مفید میداند و TUM برای بعضی رشتهها کاتالوگ ماژول میخواهد. KTH و اوپسالا در رشتههایی که دیدیم فرم summary sheet دارند و KTH میگوید مدرک ناخواسته نفرستید.
خودم میتوانم کورس دیسکریپشن را بنویسم؟
بله، اگر دانشگاهتان نسخهی آماده ندارد؛ پلیتکنیک میلان، VU و TUM این را پذیرفتهاند. متن باید بر اساس آنچه واقعاً تدریس شده باشد.
کورس دیسکریپشن باید ترجمهی رسمی شود؟
معمولاً نه. دانشگاههایی که بررسی کردیم متن انگلیسی را قبول میکنند و ترجمهی رسمی معمولاً برای مدرک و ریزنمرات لازم است. صفحهی رشتهی مقصد را ببینید.
چند درس را باید بیاورم؟
بستگی به دانشگاه دارد: VU فقط درسهای مرتبط با ارشد را میخواهد، اما رادبود فهرست همهی درسها را خواسته است. اگر قالب یا صفحهی رشته چیزی نگفته، درسهای پایه و تخصصی مرتبط را کامل بیاورید.
ساعت درسها در ریزنمرات من نیست؛ چه کنم؟
از ادارهی آموزش نامهای رسمی بگیرید که ساعت هر واحد نظری و عملی را نوشته باشد. همین عدد را در کورس دیسکریپشن بیاورید و نامه را هم ضمیمه کنید، اگر دانشگاه اجازهی مدرک تکمیلی میدهد.
اگر نمیدانید سوابق درسی شما به کدام رشتههای اروپا نزدیکتر است، فرم ارزیابی رایگان را پر کنید یا در دورههای آموزشی مسیر مهاجرت آماده کردن مدارک را قدمبهقدم ببینید. سؤالهایتان را هم میتوانید در کانال تلگرام مسیر مهاجرت بپرسید.
منابع
- List of documents required by the Admissions Office (Laurea Magistrale, foreign qualification) – Politecnico di Milano: https://www.polimi.it/en/prospective-students/how-to-apply/admission-to-laurea-magistrale/foreign-qualification/application/list-of-documents-required-by-the-admissions-office
- Glossary of Documents – Technical University of Munich: https://www.tum.de/en/studies/application/application-info-portal/glossary-of-documents
- Document requirements for application and enrollment at TUM – Technical University of Munich: https://www.tum.de/en/studies/application/application-info-portal/document-requirements
- Eingeschränkter Betrieb der Botschaft (limited operations) – German Embassy Tehran: https://teheran.diplo.de/ir-de/2752046-2752046
- Application documents Master's – Vrije Universiteit Amsterdam: https://vu.nl/en/education/more-about/application-documents-master
- Master's application procedure – International previous education – Radboud University: https://www.ru.nl/en/education/application-and-admission/application-procedure-masters/masters-international-previous-education
- Entry requirements, Computer Science (Master's) – KTH Royal Institute of Technology: https://www.kth.se/en/studies/master/computer-science/entry-requirements-1.419975
- Entry requirements, Engineering Materials Science (Master's) – KTH Royal Institute of Technology: https://www.kth.se/en/studies/master/engineering-materials-science/entry-requirements-engineering-materials-science-1.48241
- Master's Programme in Computer Science – Uppsala University: https://www.uu.se/en/study/programme/masters-programme-computer-science
- Application to Master's programmes – Biology Education Centre, Uppsala University: https://www.uu.se/en/department/biology-education-centre/study/courses-and-programmes/masters-programmes/application-to-masters-programmes
- Find out what you need to submit – University Admissions in Sweden: https://www.universityadmissions.se/en/apply-to-masters/provide-application-documents-masters/find-out-what-you-need-to-submit/
- International admissions 2026-2027 – Sapienza University of Rome: https://www.uniroma1.it/it/pagina/international-admissions-2026-2027
- Admission procedure 2026-2027, Master's in Statistical Methods and Applications – Sapienza University of Rome: https://corsidilaurea.uniroma1.it/sites/default/files/offertaformativa/documenti_ufficiali/187/33517_e_0.pdf
- ECTS Users' Guide – European Commission: https://education.ec.europa.eu/sites/default/files/document-library-docs/ects-users-guide_en.pdf