شرایط واحدی دانشگاههای ایتالیا یعنی حداقل ECTS یا CFU در درسهایی با کد SSD مشخص. واحد ایرانی نسبت ثابتی با ECTS ندارد و هر دانشگاه آن را با ساعت یا سرفصل درسها میسنجد.
خیلی از رشتههای ارشد ایتالیا جملهای از این نوع دارند: «دستکم ۶۰ واحد در MAT/*، INF/01، ING-INF/05…». ریزنمرات ایرانی هم فقط «واحد» دارد، نه ECTS و نه کد SSD. در این راهنما میگوییم این جمله دقیقاً چه میخواهد، دانشگاهها خودشان چه روشهایی برای تبدیل اعلام کردهاند و چطور ریزنمرات خودتان را قبل از اپلای بسنجید. اطلاعات تا ۲۴ آبان ۱۴۰۵ (۱۵ نوامبر ۲۰۲۶) از صفحههای رسمی ساپینزا، پلیتکنیک میلان و پادوا بررسی شده است. کل مسیر پذیرش و Universitaly را در راهنمای تحصیل در ایتالیا آوردهایم.
بررسی واحدها با ارزیابی مدرک فرق دارد. DoV و CIMEA سطح و اصالت مدرک شما را نشان میدهند، نه اینکه چند واحد ریاضی گذراندهاید. فرق آن دو را در راهنمای دکلاراسیون یا CIMEA توضیح دادهایم.
شرط واحدی دقیقاً چه میگوید
CFU واحد درسی ایتالیاست و همارز ECTS حساب میشود. دفترچهی ساپینزا برای ۲۰۲۶/۲۰۲۷ هر CFU را ۲۵ ساعت مطالعه تعریف کرده است. راهنمای رسمی ECTS اتحادیهی اروپا هم یک سال تحصیلی تماموقت را ۶۰ ECTS میداند و هر واحد را معادل ۲۵ تا ۳۰ ساعت کار دانشجو. یعنی ECTS حجم کل کار دانشجوست، نه فقط ساعت حضور در کلاس. ریشهی سردرگمی همینجاست، چون ریزنمرات ایرانی معمولاً فقط تعداد واحد را دارد.
شرطها معمولاً سه جزء دارند:
- یک عدد کل: مثلاً ارشد Statistical Methods and Applications ساپینزا (۲۰۲۶/۲۰۲۷) دستکم ۶۰ واحد در فهرستی از SSDهای ریاضی، کامپیوتر، فیزیک، آمار، اقتصاد و چند حوزهی دیگر میخواهد.
- سهمهای جزئی: ارشد Data Science پادوا برای فارغالتحصیلان ایتالیایی ۳۰ ECTS در ریاضی، آمار و کامپیوتر میخواهد. از این ۳۰ واحد، دستکم ۱۲ باید در ریاضی یا آمار و دستکم ۶ در کامپیوتر باشد.
- فهرست دانش لازم: موضوعهایی که باید بلد باشید، فارغ از اسم درس.
نکتهی مهم این است که این جدولها بیشتر برای کسی نوشته شدهاند که مدرک ایتالیایی دارد. برای مدرک خارجی، دانشگاهها معمولاً عبارتی مثل «یا بخشهای معادل» میآورند یا میگویند کمیته کل سوابق را میسنجد. پس محاسبهی شما فقط یک خودسنجی است و تصمیم نهایی با کمیته است.
SSD چیست و چرا کدها عوض شدهاند
SSD (settore scientifico-disciplinare) طبقهبندی رسمی رشتهها و درسها در دانشگاههای ایتالیاست. هر درس ایتالیایی به یک SSD وصل است. برای همین دانشگاه میتواند بنویسد «۲۵ واحد در MAT/05 و FIS/01».
در فرمان شمارهی ۶۳۹ وزارت دانشگاه ایتالیا (۲ مه ۲۰۲۴)، SSDها بازتعریف و در گروههای تازه دستهبندی شدند. جدول تطبیق کدهای قدیم و جدید و نام انگلیسی هر کد هم پیوست همین فرمان است. چند نمونه از جدول رسمی:
- MAT/05 (آنالیز ریاضی) شده MATH-03/A با نام انگلیسی Mathematical Analysis.
- MAT/03 (هندسه) شده MATH-02/B.
- INF/01 (انفورماتیک) شده INFO-01/A.
- ING-INF/05 (سیستمهای پردازش اطلاعات) شده IINF-05/A.
- SECS-S/01 (آمار) شده STAT-01/A.
در عمل هر دو نوع کد را میبینید. اطلاعیهی ۲۰۲۶/۲۰۲۷ ساپینزا برای رشتهی آمار، کد قدیم و جدید را کنار هم آورده است. سند پذیرش ۲۰۲۸/۲۰۲۹ پلیتکنیک میلان فقط کدهای جدید را دارد. اگر کدی را نشناختید، آن را در جدول پیوست فرمان پیدا کنید.
درسهای ایرانی SSD ندارند. کار شما این است که هر درس را از روی محتوایش به نزدیکترین SSD وصل کنید تا بفهمید کجا کم دارید. اما این را در مدارک رسمی ننویسید، چون تطبیق رسمی کار کمیته است.
واحد ایرانی با ECTS برابر نیست: روشهایی که دانشگاهها اعلام کردهاند
هیچ نسبت ثابت و رسمیای برای تبدیل «واحد» ایرانی به ECTS پیدا نکردیم که همهی دانشگاههای ایتالیا قبول داشته باشند. چیزی که هست، روشهایی است که خود رشتهها نوشتهاند. سه نمونهی رسمی:
- ساعت کلاس: ارشد Chemical Engineering ساپینزا در دفترچهی ۲۰۲۶/۲۰۲۷ نوشته برای دانشجوی غیراروپایی هر ECTS برابر ۱۰ ساعت کلاس درس حساب میشود.
- ساعت تدریس تقریبی: ارشد Cultural Heritage in the Near and Middle East, and in Africa در همان دفترچه نوشته هر CFU تقریباً ۷ ساعت تدریس است و یک درس ترمی ۴۲ ساعته حدود ۶ CFU میشود. همانجا هم آمده که برای مدرک خارجی، کمیته خودش درسها را با رشتههای لازم تطبیق میدهد.
- بدون فرمول: ارشد Data Science پادوا برای متقاضی بینالمللی هیچ عدد تبدیلی نداده است. این رشته تعداد و محتوای درسهای ریاضی، احتمال و کامپیوتر را بررسی میکند و نمرهها و معدل را هم در نظر میگیرد.
پس حتی در یک دانشگاه، دو رشته دو قاعدهی متفاوت دارند و عدد یک رشته را نباید به رشتهی دیگر تعمیم داد. چیزی که همهی روشها لازم دارند، ساعت و محتوای هر درس است. پلیتکنیک میلان هم در فهرست مدارکش نوشته ریزنمرات باید رابطهی واحد و ساعت هر درس را نشان دهد، اگر در نظام آموزشی شما چنین رابطهای تعریف شده باشد.
ریزنمرات بسیاری از دانشگاههای ایران فقط تعداد واحد را نشان میدهد. از ادارهی آموزش دانشگاهتان نامهای رسمی بخواهید که ساعت هر واحد نظری، عملی و آزمایشگاهی را بنویسد. عددی را که برای تبدیل به کار میبرید فقط از همین سند بردارید، نه از حدس یا شنیدهها.
نمونهی کامل: ارشد Computer Science ساپینزا
شرایط این رشته در دفترچهی ورود بینالمللی ۲۰۲۶/۲۰۲۷ ساپینزا اینهاست:
- کارشناسی Computer Science، مهندسی کامپیوتر یا معادل آن.
- دستکم ۹۰ ECTS در این SSDها، یا بخشهای معادل برای مدرک خارجی: INF/01، ING-INF/01 تا ING-INF/05، FIS/01، FIS/02، FIS/07، MAT/01 تا MAT/09 (بهجز MAT/04)، SECS-S/01 و SECS-S/06.
- از این ۹۰ واحد، ۷۲ واحد باید در درسهای پایه (ریاضی، فیزیک، علوم کامپیوتر) و درسهای هستهی کامپیوتر باشد.
- آشنایی با زبانهای برنامهنویسی، الگوریتم و ساختمان داده، معماری کامپیوتر، پایگاه داده، شبکه، سیستمعامل و نظریهی محاسبهپذیری و پیچیدگی.
- حداقل معدل ۷۵ از ۱۰۰ و زبان انگلیسی در سطح B2.
نمونهی ساختگی: ریزنمرات یک فارغالتحصیل مهندسی کامپیوتر
این متقاضی و همهی عددهای واحد و ساعت فرضیاند و نسبت واحد به ساعت در این نمونه قاعدهی رسمی نیست. عدد واقعی را از نامهی رسمی دانشگاه خودتان بردارید.
- درسهای عمومی را کنار بگذارید. معارف، ادبیات فارسی، زبان عمومی و تربیت بدنی در هیچکدام از SSDهای فهرست نیستند، پس به عدد ۹۰ کمکی نمیکنند.
- درسهای ریاضی و آمار (احتمالاً MAT/05، MAT/03، MAT/06 یا SECS-S/01): ریاضی عمومی ۱ و ۲، معادلات دیفرانسیل، ریاضیات گسسته، جبر خطی، آمار و احتمال مهندسی. هر کدام ۳ واحد و ۴۸ ساعت است؛ جمعاً ۱۸ واحد و ۲۸۸ ساعت.
- فیزیک (احتمالاً FIS/01): فیزیک ۱ و ۲، هر کدام ۳ واحد و ۴۸ ساعت، بهاضافهی آزمایشگاه فیزیک ۱ با ۱ واحد و ۳۲ ساعت؛ جمعاً ۷ واحد و ۱۲۸ ساعت.
- کامپیوتر (احتمالاً INF/01 یا ING-INF/05): مبانی برنامهنویسی، برنامهنویسی پیشرفته، ساختمان دادهها، طراحی الگوریتمها، نظریه زبانها و ماشینها، مدار منطقی، معماری کامپیوتر، سیستمعامل، پایگاه داده، شبکههای کامپیوتری، مهندسی نرمافزار ۱ و هوش مصنوعی. دوازده درس سهواحدی، جمعاً ۳۶ واحد و ۵۷۶ ساعت.
- جمع درسهای مرتبط ۶۱ واحد و ۹۹۲ ساعت است. ۹۶۰ ساعتش کلاس نظری و ۳۲ ساعتش آزمایشگاه است.
حالا دو قاعدهای را که رشتههای دیگر ساپینزا اعلام کردهاند فقط برای تمرین روی این نمونه امتحان کنیم. ارشد Computer Science هیچکدام را اعلام نکرده و کمیتهاش ممکن است طور دیگری بسنجد.
- با قاعدهی «۱۰ ساعت کلاس برابر یک ECTS»: اگر فقط کلاس نظری را بشماریم ۹۶ ECTS، و اگر آزمایشگاه را هم حساب کنیم حدود ۹۹ ECTS. چون همهی این درسها پایه یا هستهاند، در این تمرین شرط ۷۲ واحد هم برقرار به نظر میرسد.
- با قاعدهی «حدود ۷ ساعت تدریس برابر یک CFU»: حدود ۱۴۲ CFU.
این متقاضی فرضی با هر دو قاعده از ۹۰ بالاتر است، اما این فقط تمرین است و نتیجهی کمیته را پیشبینی نمیکند. در قاعدهی اول هم فقط ۶ واحد فاصله دارد و با دو درس کامپیوتر کمتر (۹۶ ساعت کمتر) به حدود ۸۶ میرسید. پس هیچ درسی را دستکم نگیرید و سرفصل همه را بدهید. در فهرست دانش لازم هم «پیچیدگی محاسبات» آمده است. اگر این موضوع در سرفصل درس الگوریتم یا نظریه زبانها هست، در توضیح درس صریحاً بنویسیدش.
نکتههای روند ساپینزا
- طبق صفحهی پذیرش ساپینزا، پیشانتخاب ۲۰۲۶/۲۰۲۷ در پلتفرم MoveIN از ۱ دی ۱۴۰۴ (۲۲ دسامبر ۲۰۲۵) شروع شد و مهلت متقاضیان غیراروپایی نیازمند ویزا ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ (۱۵ مه ۲۰۲۶) بود. هر متقاضی در هر سال حداکثر دو درخواست میتواند بدهد.
- تا ۲۴ آبان ۱۴۰۵ تاریخهای ۲۰۲۷/۲۰۲۸ روی این صفحه اعلام نشده است؛ منتظر اعلام رسمی بمانید.
- طبق دفترچه، داشتن شرایط تضمین پذیرش نیست و نامهی پیشپذیرش فقط از MoveIN صادر میشود، نه از طریق مؤسسهها.
- بعد از ثبت درخواست این رشته، مدرکی را نمیشود عوض یا اضافه کرد؛ سرفصلها را قبل از ارسال کامل کنید.
پلیتکنیک میلان و پادوا چطور میسنجند
پلیتکنیک میلان
صفحهی شرایط مدرک خارجی پلیتکنیک میلان میگوید درسهای کارشناسی باید «ارتباط نزدیک» با رشتهی ارشد داشته باشند. برای ایران هم حداقل معدل کارشناسی را ۱۵٫۵ از ۲۰ اعلام کرده و نوشته استثنا قائل نمیشود. چطور معدلتان را برای فرمها گزارش کنید، در راهنمای تبدیل معدل ایران آمده است.
صفحهی ارشد Computer Science and Engineering این دانشگاه هم توضیح میدهد که متقاضی با مدرک خارجی در رشتهی دیگر باید دستکم چند درس بنیادی کامپیوتر، علوم پایه و مهندسی گذرانده باشد. معمولاً هم برای پذیرفتهشدهها درسهای اجباری جبرانی تعیین میشود. سند قواعد پذیرش رشتهی مهندسی مکانیک برای ۲۰۲۸/۲۰۲۹ هم همین منطق را نشان میدهد. برای فارغالتحصیلان ایتالیایی جدول SSD دارد، مثلاً «دستکم ۵ ECTS در IIND-07/A». اما متقاضی با مدرک خارجی را کمیته بر اساس کل سوابقش میسنجد و ممکن است شرط آموزشی اضافه یا محدودیت در انتخاب گرایش برایش بگذارد.
پادوا
پادوا همین تفاوت را صریحتر نوشته است. طبق فراخوان ۲۰۲۶/۲۰۲۷ ارشد Mathematical Engineering، فارغالتحصیل ایتالیایی از رشتههای دیگر باید دستکم ۲۵ واحد در MAT/02، MAT/03، MAT/05 تا MAT/08، FIS/01، SECS-S/01 و SECS-S/06 داشته باشد. همان فراخوان برای جدول تطبیق کدهای جدید به صفحهی فرمان ۶۳۹ ارجاع میدهد. متقاضی با مدرک خارجی اما به روند جداگانهای فرستاده میشود. صفحهی Data Science هم ظرفیت غیراروپاییهای مقیم خارج را ۵۰ نفر نوشته است.
سرفصل دروس را چطور آماده کنید
پلیتکنیک میلان «برنامهی تفصیلی درسها» را جزو مدارک اختیاری گذاشته، اما نوشته این مدارک شانس ارزیابی مثبت را بالا میبرند. شرایطی که برایش اعلام کرده اینهاست:
- یک فایل حداکثر ۴ مگابایتی با توضیح کوتاه اما دقیق از محتوای هر درس.
- در صورت امکان، ساعت هر درس یا فعالیت آموزشی.
- متن را میشود از سایت یا کاتالوگ درسی دانشگاه برداشت. اگر وجود ندارد، میتوانید خودتان بنویسید و در صورت امکان به امضای مدیر گروه برسانید.
- بعد از پرداخت هزینهی درخواست، هیچ مدرکی را نمیشود عوض یا اضافه کرد.
- مدارک تحصیلی رسمی به ایتالیایی، انگلیسی، فرانسوی یا اسپانیایی پذیرفته میشوند. ریزنمرات و مدرک به زبانهای دیگر ترجمهی رسمی میخواهند.
پیشنهاد ما برای هر درس:
- نام درس دقیقاً همان باشد که در ریزنمرات انگلیسی آمده، تا کمیته بتواند دو سند را با هم تطبیق دهد.
- تعداد واحد، ساعت نظری و ساعت عملی یا آزمایشگاه را جدا بنویسید.
- فهرست موضوعها را بیاورید، نه یک جملهی کلی. مثلاً برای «آمار و احتمال» بنویسید متغیر تصادفی، توزیعها، برآورد و آزمون فرض.
- سرفصل مصوب رشته را از دانشکده بگیرید. اگر درسی را با محتوای متفاوت گذراندهاید، تفاوت را صادقانه بنویسید.
اگر واحد کم آوردید
ساپینزا در آییننامهی ۲۰۲۶/۲۰۲۷ خود صریح است: شرایط واحدی باید پیش از ثبتنام قطعی کامل شده باشد. راهی که برای فارغالتحصیلان پیشبینی کرده «امتحانهای تکدرس» (esami singoli) است:
- برای کسب شرایط ورود به ارشد دوساله، تا ۱۰ درس از دورههای ساپینزا را میشود گذراند. این گزینه برای فارغالتحصیلان دانشگاههای ایتالیایی و بینالمللی هم باز است.
- هزینه برای این هدف ۱۰۰ یورو برای هر امتحان است و برگشت داده نمیشود.
- این امتحانها جزو واحدهای ارشد حساب نمیشوند و دوره را کوتاه نمیکنند. گواهیشان هم فقط بعد از ثبتنام در ارشد صادر میشود.
- شهروند غیراروپایی مقیم خارج باید برای امتحان تکدرس هم پیشثبتنام Universitaly را انجام دهد. مهلت آن برای ۲۰۲۶/۲۰۲۷، ۸ آبان ۱۴۰۵ (۳۰ اکتبر ۲۰۲۶) بود.
دستورالعمل وزارت دانشگاه برای ۲۰۲۶/۲۰۲۷ و ۲۰۲۷/۲۰۲۸ هم «دورههای تکدرس» را از مسیرهایی شمرده که پیشثبتنام Universitaly دارند. اما ویزای این مسیر از ویزای ارشد جداست و تصمیمش با سفارت است. پس تکدرس برای کسی که در ایران است گزینهی سادهای نیست. حتماً قبلش از دفتر بینالملل دانشگاه کتبی بپرسید.
راههای دیگر:
- بعضی رشتهها کمبود دانشی را داخل خود ارشد جبران میکنند. در فراخوان رشتهی آمار ساپینزا آمده که اگر شرط ۶۰ واحد را داشته باشید، کمیته ممکن است مسیر درسی خاصی با درسهای لازم تعیین کند. پلیتکنیک میلان هم معمولاً درس جبرانی اجباری میگذارد.
- رشتهای را انتخاب کنید که به سوابقتان نزدیکتر است.
- پیش از پرداخت هزینه، ریزنمرات و سؤال مشخصتان را به ایمیل همان رشته بفرستید. بپرسید آیا درسهای شما را معادل بخشهای خواستهشده حساب میکنند.
اگر هنوز برای کارشناسی تحقیق میکنید، آنجا معمولاً آزمون ورودی تعیینکننده است، نه شمارش ECTS. راهنمایش را در آزمون TOLC ایتالیا نوشتهایم.
سؤالهای رایج
هر واحد درسی ایران چند ECTS است؟
نسبت ثابت رسمیای که همهی دانشگاههای ایتالیا قبول داشته باشند وجود ندارد. بعضی رشتهها قاعدهی ساعتی اعلام کردهاند، مثل «۱۰ ساعت کلاس برابر یک ECTS» در مهندسی شیمی ساپینزا، و بعضی فقط محتوای درسها را میسنجند. فقط قاعدهی خود رشتهی مقصد، اگر اعلام کرده باشد، ملاک است.
کد SSD درسهای ایرانی را از کجا پیدا کنم؟
درسهای ایرانی کد SSD ندارند. برای خودسنجی، هر درس را از روی محتوایش به نزدیکترین SSD در جدول پیوست فرمان ۶۳۹ وصل کنید. تطبیق رسمی را کمیتهی دانشگاه انجام میدهد.
ریزنمرات من ساعت درس ندارد؛ چه کنم؟
از ادارهی آموزش دانشگاهتان نامهی رسمی بگیرید که ساعت هر واحد نظری و عملی را نوشته باشد. همین را کنار ریزنمرات و سرفصلها بارگذاری کنید.
درسهای عمومی مثل معارف و تربیت بدنی حساب میشوند؟
در جمع کل مدرک شما هستند، اما شرطهای واحدی معمولاً فقط SSDهای مشخصی را میشمارند. این درسها در فهرستهایی مثل ریاضی، کامپیوتر یا فیزیک نیستند، پس برای رسیدن به حد نصاب کمکی نمیکنند.
اگر چند واحد کم داشته باشم حتماً رد میشوم؟
لزوماً نه. ساپینزا امتحان تکدرس پیش از ثبتنام را پیشبینی کرده و بعضی رشتهها و پلیتکنیک میلان درس جبرانی داخل ارشد میگذارند. اما قاعدهی هر رشته فرق دارد، پس قبل از اپلای کتبی بپرسید.
سرفصل دروس را باید ترجمهی رسمی کنم؟
پلیتکنیک میلان مدارک تحصیلی به انگلیسی را میپذیرد و اجازه داده توضیح درس را خودتان بنویسید و در صورت امکان به امضای مدیر گروه برسانید. ریزنمرات و مدرک به زبانی غیر از چهار زبان پذیرفتهشده ترجمهی رسمی میخواهند.
اگر نمیدانید ریزنمرات شما به کدام رشتههای ارشد ایتالیا نزدیکتر است، فرم ارزیابی رایگان را پر کنید یا دورههای آموزشی مسیر مهاجرت را ببینید. سؤالهایتان را هم میتوانید در کانال تلگرام بپرسید.
منابع
- Admission requirements 2026/2027 (Online pre-selection for international students, MoveIN) – Sapienza University of Rome: https://www.uniroma1.it/sites/default/files/field_file_allegati/academic_requirements_movein_2026-2027_web_0.pdf
- Programmes in English / International admissions 2026-2027 – Sapienza University of Rome: https://www.uniroma1.it/it/pagina/international-admissions-2026-2027
- Admission procedure 2026-2027, Master's in Statistical Methods and Applications (code 33517) – Sapienza University of Rome: https://corsidilaurea.uniroma1.it/sites/default/files/offertaformativa/documenti_ufficiali/187/33517_e_0.pdf
- Art. 3 – Accesso ai Corsi di laurea magistrale biennali – Sapienza University of Rome: https://www.uniroma1.it/it/node/29766
- Art. 26 – Esami singoli – Sapienza University of Rome: https://www.uniroma1.it/it/content/esami-singoli
- Decreto Ministeriale n. 639 del 02-05-2024 (con Allegati A, B, C) – MUR: https://www.mur.gov.it/it/atti-e-normativa/decreto-ministeriale-n-639-del-02-05-2024
- ECTS Users' Guide – European Commission: https://education.ec.europa.eu/sites/default/files/document-library-docs/ects-users-guide_en.pdf
- Laurea Magistrale, foreign qualification: Requirements – Politecnico di Milano: https://www.polimi.it/en/prospective-students/how-to-apply/admission-to-laurea-magistrale/foreign-qualification/requirements
- List of documents required by the Admissions Office – Politecnico di Milano: https://www.polimi.it/en/prospective-students/how-to-apply/admission-to-laurea-magistrale/foreign-qualification/application/list-of-documents-required-by-the-admissions-office
- Computer Science and Engineering (Laurea Magistrale) – Politecnico di Milano: https://www.polimi.it/en/education/laurea-magistrale-programmes/programme-detail/computer-science-and-engineering
- Mechanical Engineering: admission procedures from A.Y. 2028/2029 – Politecnico di Milano, School of Industrial and Information Engineering: https://www.ingindinf.polimi.it/fileadmin/user_upload/upload/Studenti/Nuove_ammissioni/inglese/Nuove_ammissioni_MECC_ENG.pdf
- Mathematical Engineering, call for admission 2026/27 (Italian entry title) – University of Padova: https://wwwassets.unipd.it/sites/default/files/2026-07/2026_EN_Avviso_LM_MathematicalEngineering.pdf
- Admission – Master's in Data Science – University of Padova: https://datascience.math.unipd.it/admission/
- How to apply – University of Padova: https://www.unipd.it/en/how-apply
- Procedure per l'ingresso, il soggiorno, l'immatricolazione degli studenti internazionali 2026-2027 e 2027-2028 – MUR (نسخهی منتشرشده در سایت دانشگاه فرارا): https://www.unife.it/it/internazionale/venire/iscriversi/informazioni/circolare_2026-2027_studenti_internazionali.pdf