در ۲۰۲۶ هنوز می‌شود در اروپا تقریباً رایگان یا با شهریه‌ی کم درس خواند. دانشگاه‌های دولتی بیشتر ایالت‌های آلمان از دانشجوی غیر اروپایی شهریه نمی‌گیرند. برنامه‌های چک‌زبان در دانشگاه‌های دولتی جمهوری چک برای همه‌ی ملیت‌ها رایگان است. اتریش، فرانسه، ایتالیا و اسپانیا هم شهریه‌ای چند صد تا چند هزار یورو در سال دارند. در مقابل، نروژ از ۲۰۲۳ شهریه گرفتن را شروع کرده و ایسلند هم قرار است از پاییز ۲۰۲۷ شروع کند. پس «رایگان» دیگر برچسب یک کشور نیست. باید شهریه را برای هر برنامه جداگانه چک کرد.
در این مقاله کشورها را یکی‌یکی مرور می‌کنیم. ارقام را از صفحه‌های رسمی در آبان ۱۴۰۵ (اکتبر ۲۰۲۶) خوانده‌ایم. این ارقام هر سال عوض می‌شوند، پس قبل از تصمیم دوباره چک کنید.
اول بدانید «رایگان» یعنی چه
حتی وقتی شهریه صفر است، چند هزینه‌ی دیگر سر جایش می‌ماند:
- حق ترم یا هزینه‌ی ثبت‌نام: پولی که دانشگاه برای خدمات دانشجویی، اتحادیه‌ی دانشجویی یا بلیت حمل‌ونقل می‌گیرد.
- هزینه‌ی اپلای: بعضی دانشگاه‌ها یا سامانه‌های ملی برای بررسی پرونده پول می‌گیرند.
- هزینه‌ی زندگی: معمولاً بزرگ‌ترین بخش بودجه است. سفارت هم هنگام ویزا تمکن مالی برای همین هزینه را از شما می‌خواهد.
- هزینه‌ی زبان: اگر برنامه به زبان محلی است، باید یک تا دو سال برای یادگیری زبان وقت و پول بگذارید.
پس مقایسه‌ی درست این است: شهریه به‌اضافه‌ی هزینه‌ی زندگی برای کل دوره. یک برنامه‌ی بی‌شهریه در شهری گران ممکن است از یک برنامه‌ی کم‌شهریه در شهری ارزان گران‌تر تمام شود.
آلمان: هنوز اولین گزینه، اما با استثناهای بیشتر
طبق DAAD در اکتبر ۲۰۲۶، دانشگاه‌های دولتی آلمان معمولاً برای کارشناسی و بیشتر برنامه‌های ارشد شهریه نمی‌گیرند. فقط حق ترم (Semesterbeitrag) دارید که بسته به دانشگاه بین ۷۰ تا ۴۳۰ یورو در هر ترم است و اغلب بلیت حمل‌ونقل عمومی را هم شامل می‌شود. DAAD هزینه‌ی زندگی ماهانه را بسته به شهر حدود ۹۰۰ تا ۱٬۲۰۰ یورو تخمین می‌زند.
استثناهای مهم:
- بادن-وورتمبرگ: دانشجوی غیر اروپایی ۱٬۵۰۰ یورو در هر ترم برای کارشناسی و ارشد می‌پردازد. دانشجوی دکترا معاف است.
- دانشگاه فنی مونیخ (TUM): از ترم زمستانی ۲۰۲۴/۲۰۲۵ شهریه‌ی غیر اروپایی‌ها معمولاً ۲٬۰۰۰ یا ۳٬۰۰۰ یورو در هر ترم برای کارشناسی و ۴٬۰۰۰ یا ۶٬۰۰۰ یورو برای ارشد است. برای ورودی‌های ترم زمستانی ۲۰۲۷/۲۰۲۸ (مهر ۱۴۰۶) این ارقام بالاتر می‌رود.
- دانشگاه ارلانگن-نورنبرگ (FAU): از ترم تابستانی ۲۰۲۷ (بهار ۱۴۰۶) از ورودی‌های جدید غیر اروپایی بسته به برنامه ۱٬۰۰۰ تا ۳٬۰۰۰ یورو برای کارشناسی و ۲٬۰۰۰ تا ۶٬۰۰۰ یورو برای ارشد در هر ترم می‌گیرد. دکترا معاف است.
نکته‌ی مهم آلمان زبان است. بیشتر برنامه‌های کارشناسی آلمانی‌زبان‌اند، ولی برای ارشد برنامه‌های انگلیسی‌زبان زیادی پیدا می‌شود. جزئیات اپلای را در مقاله‌ی تحصیل در آلمان و مبلغ حساب بلاک‌شده را در مقاله‌ی ویزای تحصیلی آلمان در همین سایت آورده‌ایم.
جمهوری چک: رایگان به شرط زبان چکی
طبق سایت رسمی Study in Czechia، برنامه‌های چک‌زبان در دانشگاه‌های دولتی «بدون توجه به ملیت» رایگان‌اند. برنامه‌های انگلیسی‌زبان شهریه دارند و مبلغش را باید از خود دانشگاه بپرسید.
این مسیر برای کسی مناسب است که حاضر است حدود یک سال زبان چکی بخواند و بعد وارد دانشگاه شود. هزینه‌ی دوره‌ی زبان، اپلای و زندگی را هم باید حساب کنید.
اتریش: شهریه‌ی ثابت و پایین
طبق Study in Austria در اکتبر ۲۰۲۶، دانشجوی کشورهای ثالث در دانشگاه‌های دولتی معمولاً ۷۲۶٫۷۲ یورو در هر ترم شهریه می‌دهد. حق عضویت اتحادیه‌ی دانشجویی (ÖH) هم ۲۶٫۲۰ یورو در هر ترم است و بیمه‌ی حوادث دانشجویی را شامل می‌شود. یعنی سالی حدود ۱٬۵۰۰ یورو. دانشگاه‌های علوم کاربردی می‌توانند شهریه‌ی دیگری بگیرند. برای بعضی بورسیه‌بگیران، دانشجویان تبادلی و اتباع بعضی کشورها هم معافیت یا بازپرداخت پیش‌بینی شده است. شرایطش را از دانشگاه بپرسید.
فرانسه: شهریه‌ی دو نرخی و سقف معافیت‌ها
فرانسه برای دانشجوی غیر اروپایی «شهریه‌ی متمایز» دارد. طبق Service-Public، در سال ۲۰۲۶–۲۰۲۷ این شهریه در دانشگاه‌های دولتی ۲٬۹۰۲ یورو در سال برای کارشناسی (Licence) و ۳٬۹۵۰ یورو برای ارشد است. نرخ عادی ۱۷۸ و ۲۵۵ یورو است.
دانشگاه‌ها می‌توانند بخشی از دانشجویان خارجی را معاف کنند. طبق وزارت آموزش عالی فرانسه، این معافیت حالا فقط فردی و بر اساس وضعیت شخصی، به‌خصوص وضعیت مالی، است و سقف دارد: ۳۰ درصد در ۲۰۲۶–۲۰۲۷، ۲۵ درصد در ۲۰۲۷–۲۰۲۸ و ۲۰ درصد از سال بعد. پس روی معافیت حساب قطعی باز نکنید. دانشجوی دکترا مشمول شهریه‌ی متمایز نیست و نرخ ملی را می‌پردازد.
برای دانشجوی ایرانی، مسیر پذیرش و ویزا از Campus France می‌گذرد. جزئیاتش را در مقاله‌ی تحصیل در فرانسه در همین سایت بخوانید.
ایتالیا: شهریه بر اساس درآمد، به‌علاوه‌ی بورسیه‌ی DSU
در ایتالیا شهریه‌ی دانشگاه دولتی معمولاً به وضعیت مالی خانواده بستگی دارد. مثلاً پلی‌تکنیک میلان برای ۲۰۲۶/۲۰۲۷ شهریه‌ی سالانه را بین ۱۵۷٫۰۴ تا ۳٬۹۴۳٫۰۴ یورو اعلام کرده است. همان دانشگاه می‌گوید دانشجوی غیر اروپایی که با مدرک خارجی در ارشد پذیرفته شده و بورسیه‌ای ندارد، حداکثر شهریه را می‌پردازد. هر دانشگاه قاعده‌ی خودش را دارد.
مزیت اصلی ایتالیا بورسیه‌های منطقه‌ای DSU است که بر اساس وضعیت مالی داده می‌شوند و برندگانشان معمولاً از شهریه هم معاف‌اند. این بورسیه مدارک مالی ترجمه‌شده و تأییدشده می‌خواهد و مهلتش معمولاً تابستان است. جزئیات را در مقاله‌ی تحصیل در ایتالیا در همین سایت آورده‌ایم.
اسپانیا: قیمت به ازای هر واحد، متفاوت در هر منطقه
در اسپانیا قیمت رسمی هر واحد (ECTS) را دولت هر منطقه تعیین می‌کند. بعضی مناطق از دانشجوی غیر اروپایی غیرمقیم بیشتر می‌گیرند. مثلاً در جدول قیمت‌های ارشد ۲۰۲۶–۲۰۲۷ دانشگاه خودمختار مادرید، برای یک برنامه‌ی نمونه قیمت عادی ۱۳٫۶۸ یورو و قیمت غیر اروپایی‌های غیرمقیم ۵۲٫۱۳ یورو برای هر واحد است. یعنی یک ارشد ۶۰ واحدی برای شما حدود ۳٬۱۰۰ یورو شهریه دارد. باز هم این عدد در برنامه‌ها و مناطق دیگر فرق می‌کند. مقاله‌ی تحصیل در اسپانیا در همین سایت جزئیات بیشتری دارد.
کشورهایی که دیگر رایگان نیستند
- نروژ: از پاییز ۲۰۲۳ دانشجوی خارج از اتحادیه‌ی اروپا و منطقه‌ی اقتصادی اروپا شهریه می‌دهد. مثلاً OsloMet برای ۲۰۲۶/۲۰۲۷ بین ۶۷ تا ۹۵ هزار کرون در سال اعلام کرده است. Study in Norway دانشجوی دکترا و چند برنامه‌ی خاص، مثل ارشدهای مشترک Erasmus Mundus، را معاف می‌داند. دکترا در نروژ معمولاً موقعیت شغلی با حقوق است.
- ایسلند: دانشگاه ایسلند فعلاً فقط هزینه‌ی ثبت‌نام سالانه‌ی ۱۰۰ هزار کرون ایسلند می‌گیرد، به‌اضافه‌ی هزینه‌ی بررسی درخواست برای غیر اروپایی‌ها. اما همین دانشگاه اعلام کرده که گرفتن شهریه از دانشجویان خارج از منطقه‌ی اقتصادی اروپا و سوئیس را از پاییز ۲۰۲۷ برنامه‌ریزی کرده و مبلغش هنوز تعیین نشده است؛ دانشجوی دکترا معاف است. برای ورود پاییز ۲۰۲۷ حتماً این را چک کنید.
- سوئد، فنلاند، دانمارک و هلند: از دانشجوی غیر اروپایی شهریه‌ی کامل می‌گیرند و راه کم‌هزینه شدن در این کشورها بیشتر بورسیه است. مقاله‌های تحصیل در سوئد و تحصیل در هلند در همین سایت این بخش را توضیح می‌دهند.
راه دیگر: بورسیه‌ی کامل Erasmus Mundus
ارشدهای مشترک Erasmus Mundus بین چند دانشگاه اروپایی برگزار می‌شوند و برای متقاضیان همه‌ی ملیت‌ها باز هستند. طبق راهنمای برنامه‌ی Erasmus+، بورسیه‌ی دانشجو ۱٬۴۰۰ یورو در ماه برای کل دوره است و به هزینه‌ی سفر، ویزا، استقرار و زندگی کمک می‌کند. رقابت سنگین است و ددلاین را هر برنامه خودش تعیین می‌کند، معمولاً چند ماه زودتر از ددلاین‌های عادی پذیرش. فهرست برنامه‌ها را در کاتالوگ رسمی Erasmus Mundus ببینید و ددلاین هر کدام را از سایت همان برنامه بخوانید.
دکترا: معمولاً بدون شهریه
در بیشتر این کشورها دکترا یا شهریه ندارد یا با نرخ ملی است. در آلمان، فرانسه و TUM و FAU دکترا از شهریه‌ی غیر اروپایی معاف است. در نروژ، هلند و سوئد هم دکترا معمولاً یک قرارداد کاری با حقوق است. اگر هدفتان دکتراست، «شهریه» دغدغه‌ی اصلی‌تان نیست. پیدا کردن استاد و موقعیت مهم‌تر است.
چک‌لیست انتخاب
- برای هر برنامه، شهریه‌ی غیر اروپایی را از صفحه‌ی خود برنامه خوانده‌ام، نه از سایت‌های واسطه.
- حق ترم، هزینه‌ی اپلای و هزینه‌ی زندگی کل دوره را جمع زده‌ام.
- اگر برنامه به زبان محلی است، زمان و هزینه‌ی یادگیری زبان را در برنامه‌ام گذاشته‌ام.
- روی معافیت شهریه حساب قطعی باز نکرده‌ام و برای حالت بدون معافیت هم بودجه دارم.
- ددلاین بورسیه‌ها، که معمولاً زودتر از ددلاین پذیرش است، را جدا نوشته‌ام.
- مدرک زبانی که می‌توانم بگیرم را دانشگاه قبول می‌کند. شرایط آزمون‌های زبان در ۲۰۲۶ را در مقاله‌ی آزمون‌های زبان در همین سایت ببینید.
شهریه‌ها در اروپا در چند سال اخیر زیاد عوض شده‌اند و احتمالاً باز هم عوض می‌شوند. ارقام این مقاله را نقطه‌ی شروع بدانید و پیش از هر پرداخت، صفحه‌ی رسمی دانشگاه را دوباره ببینید.
اگر می‌خواهید بدانید با بودجه و سوابق شما کدام کشور منطقی‌تر است، فرم ارزیابی رایگان را پر کنید. در دوره‌ی پلن B هم ساختن فهرست برنامه‌ها و حساب کردن هزینه‌ی واقعی هر کشور را قدم‌به‌قدم تمرین می‌کنیم. اخبار تغییر شهریه‌ها را هم در کانال تلگرام مسیر مهاجرت می‌گذاریم.
منابع
- Costs of education and living – DAAD: https://www.daad.de/en/studying-in-germany/living-in-germany/finances/
- Financing your studies – Heidelberg University: https://www.uni-heidelberg.de/en/study/international-studies/studying-heidelberg/financing-your-studies
- Tuition Fees for Students from Non-EU Countries – TUM: https://www.tum.de/en/studies/fees/tuition
- Tuition fees for students from non-EU states – FAU: https://www.fau.eu/studying/international-students/application-and-enrollment-for-international-applicants/tuition-fees-for-students-from-non-eu-states/
- Learn Czech, study tuition-free – Study in Czechia: https://studyin.gov.cz/plan-your-studies/learn-czech-study-tuition-free/
- Tuition fee – Study in Austria (OeAD): https://studyinaustria.at/en/plan-your-studies/tuition-fee
- Frais d’inscription 2026-2027 – Service-Public.gouv.fr: https://www.service-public.gouv.fr/particuliers/actualites/A18927
- FAQ droits d'inscription différenciés – Ministère de l'Enseignement supérieur: https://www.enseignementsup-recherche.gouv.fr/fr/faq-droits-d-inscription-differencies-pour-les-etudiants-extra-communautaires-103043
- Fees, Laurea and Laurea Magistrale – Politecnico di Milano: https://www.polimi.it/en/prospective-students/how-much-does-it-cost/laurea-laurea-magistrale-and-single-cycle-programmes
- Precios públicos másteres oficiales 2026-2027 – Universidad Autónoma de Madrid: https://www.uam.es/uam/media/doc/1606993385616/precios-publicos-masteres-oficiales-2026-2027.pdf
- Tuition fees for students – Study in Norway (HK-dir): https://studyinnorway.no/tuition-fees-students
- Tuition fees for international students from outside EU/EEA – OsloMet: https://student.oslomet.no/tuition-fees-for-international-students-from-outside-eu-eea
- University fees – University of Iceland: https://english.hi.is/study/apply/university-fees
- Erasmus Mundus action, Programme Guide – Erasmus+: https://erasmus-plus.ec.europa.eu/programme-guide/part-b/key-action-2/erasmus-mundus-action
- Erasmus Mundus Catalogue – Erasmus+: https://www.eacea.ec.europa.eu/scholarships/erasmus-mundus-catalogue_en