دانشگاه‌های دولتی بادن-وورتمبرگ تا آبان ۱۴۰۵ از دانشجوی غیراروپایی ترمی ۱٬۵۰۰ یورو شهریه به‌اضافه‌ی حق ترم می‌گیرند؛ یعنی جمعاً حدود ۳٬۴۰۰ یورو در سال. دکترا، دانشجوی تبادلی و دارنده‌ی دیپلم آلمانی از این شهریه معاف‌اند.
شهریه‌ی ایالت‌های دیگر، مثل TUM در بایرن، را در راهنمای تحصیل در آلمان آورده‌ایم. ارقام این صفحه تا ۹ آبان ۱۴۰۵ (۳۱ اکتبر ۲۰۲۶) با صفحه‌های وزارت علوم ایالت و دانشگاه‌ها بررسی شده است.
چه کسی ۱٬۵۰۰ یورو می‌دهد؟
طبق وزارت علوم، پژوهش و هنر بادن-وورتمبرگ (MWK)، از ترم زمستانی ۲۰۱۷/۲۰۱۸ (مهر ۱۳۹۶) دانشجوی تازه‌وارد غیر اروپایی ۱٬۵۰۰ یورو در هر ترم شهریه می‌دهد. مبنای این شهریه قانون شهریه‌های آموزش عالی ایالت (LHGebG) است.
به گفته‌ی دانشگاه هایدلبرگ، مشمول کسی است که شهروند کشوری خارج از اتحادیه‌ی اروپا و منطقه‌ی اقتصادی اروپاست و دیپلمش را خارج از آلمان گرفته است. این شهریه برای کارشناسی، ارشد پیوسته (consecutive) و رشته‌های Staatsexamen، در همه‌ی مؤسسه‌های آموزش عالی ایالت اجرا می‌شود. پس دانشجوی ایرانی با لیسانس ایرانی که برای ارشد می‌آید، معمولاً مشمول است.
حق ترم (Semesterbeitrag) جداست و همه، چه معاف و چه غیرمعاف، آن را می‌پردازند.
آیا این مبلغ در ۲۰۲۶ عوض شده است؟
نه. تا آبان ۱۴۰۵ مبلغ همان ۱٬۵۰۰ یوروست. برای نمونه دانشگاه اولم همین مبلغ را برای ترم زمستانی ۲۰۲۶/۲۰۲۷ و ترم تابستانی ۲۰۲۷ اعلام کرده است. KIT هم در جدول هزینه‌هایش که مه ۲۰۲۶ به‌روز شده، همین رقم را دارد.
در توافق‌نامه‌ی ائتلافی سبزها و CDU برای ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۱ (صفحه‌ی ۳۶) آمده است که شهریه‌ی دانشجویان بین‌المللی «بررسی» می‌شود. این فقط وعده‌ی بررسی است، نه تصمیم به حذف یا تغییر؛ زمان یا مبلغ تازه‌ای در آن نیامده و تا آبان ۱۴۰۵ هم تغییری اعلام نشده است. پس بودجه را با ۱٬۵۰۰ یورو ببندید و پیش از ترم صفحه‌ی دانشگاه را دوباره ببینید.
شهریه‌ی مدرک دوم (Zweitstudium): ۶۵۰ یورو
اگر قبلاً در آلمان مدرک دانشگاهی گرفته‌اید و برنامه‌ی دیگری را شروع می‌کنید، ترمی ۶۵۰ یورو شهریه‌ی مدرک دوم دارید؛ این مبلغ را اشتوتگارت، KIT، اولم و فرایبورگ اعلام کرده‌اند.
برای بیشتر ایرانی‌ها این شهریه مطرح نیست. طبق دانشگاه اشتوتگارت، کسی که شهریه‌ی بین‌المللی می‌دهد یا مدرک اولش را خارج از آلمان گرفته و مدرک آلمانی دیگری ندارد، آن را نمی‌دهد.
حق ترم جداست: دو نمونه‌ی واقعی
حق ترم شامل هزینه‌ی اداری، سهم Studierendenwerk (خدمات دانشجویی) و اتحادیه‌ی دانشجویی است و در هر دانشگاه فرق می‌کند:
- KIT در کارلسروهه: ۱۸۴ یورو در هر ترم؛ KIT جمع پرداختی دانشجوی غیر اروپایی را ۱٬۶۸۴ یورو در ترم اعلام کرده است.
- دانشگاه هایدلبرگ: ۱۸۹٫۸۰ یورو در هر ترم.
اشتوتگارت هم ۱۸۴ و فرایبورگ ۱۸۰ یورو اعلام کرده‌اند. DAAD حق ترم را در کل آلمان بین ۷۰ تا ۴۳۰ یورو می‌داند و این مبلغ‌ها ممکن است هر ترم کمی عوض شوند.
مثال: هزینه‌ی یک سال در KIT
با ارقام رسمی KIT تا آبان ۱۴۰۵:
- شهریه: ۱٬۵۰۰ × ۲ ترم = ۳٬۰۰۰ یورو
- حق ترم: ۱۸۴ × ۲ ترم = ۳۶۸ یورو
- جمع هزینه‌ی دانشگاه: ۳٬۳۶۸ یورو در سال
هزینه‌ی زندگی جداست. دانشگاه هایدلبرگ حداقل هزینه‌ی زندگی و تحصیل را ۹۹۲ یورو در ماه می‌داند. طبق DAAD این همان مبلغ ماهانه‌ی حساب مسدود برای ویزاست (از ژانویه‌ی ۲۰۲۵) که در راهنمای بلاک اکانت آلمان توضیح داده‌ایم. با این حداقل، یک سال در KIT حدود ۳٬۳۶۸ + ۱۱٬۹۰۴ = ۱۵٬۲۷۲ یورو می‌شود، بدون بیمه‌ی درمانی، هزینه‌ی سفر و ودیعه‌ی خانه.
افسانه‌ی «هایدلبرگ سالی ۲۰ هزار یورو»
بعضی سایت‌ها شهریه‌ی هایدلبرگ را حدود ۲۰ هزار یورو در سال می‌نویسند. برای کارشناسی و ارشد پیوسته این درست نیست: خود دانشگاه ۱٬۵۰۰ یورو شهریه و ۱۸۹٫۸۰ یورو حق ترم اعلام می‌کند، یعنی حدود ۳٬۴۰۰ یورو در سال. با حداقل ماهانه‌ی ۹۹۲ یورویی که خود دانشگاه اعلام می‌کند، جمع سال حدود ۱۵ هزار یورو می‌شود؛ هزینه‌ی واقعی زندگی شما ممکن است بیشتر باشد، اما این دیگر شهریه نیست.
استثنا ارشدهای ادامه‌ی تحصیل (weiterbildende Master) است. هایدلبرگ می‌گوید شهریه‌ی این برنامه‌ها را آیین‌نامه‌ی هر برنامه تعیین می‌کند و اشتوتگارت هم آن‌ها را از شمول ۱٬۵۰۰ یورو خارج می‌داند. برای این نوع برنامه، رقم را از صفحه‌ی خود برنامه بخوانید.
چه کسانی معاف‌اند؟
طبق MWK، این گروه‌ها بدون درخواست معافیت معاف‌اند، هرچند دانشگاه ممکن است برای بعضی از آن‌ها، مثل معافیت‌های اقامتی، مدرک و فرم بخواهد (پایین‌تر را ببینید):
- دانشجوی دکترا.
- دارنده‌ی مدرک ورود به دانشگاه از آلمان، مثل دیپلم مدرسه‌ی آلمانی.
- دانشجوی تبادلی در قالب قرارداد همکاری، مثل Erasmus، و دانشجوی دوره‌ی مشترک (double degree) با معافیت متقابل.
- خانواده‌ی شهروندان اتحادیه‌ی اروپا و منطقه‌ی اقتصادی اروپا (همسر، شریک زندگی، فرزند).
- کسانی که پیوند محکمی با آلمان دارند: اقامت دائم، پناهندگی شناخته‌شده، برخی اقامت‌های انسانی، پنج سال اقامت و کار قانونی، یا والدی که سه سال از شش سال گذشته در آلمان ساکن و شاغل بوده است. شرایط دقیق در ماده‌ی ۵ قانون آمده است.
- کسی که در آلمان هم لیسانس و هم ارشد (یا Staatsexamen یا Diplom) گرفته است.
بعضی معافیت‌ها خودکار نیستند و بعد از گرفتن صورت‌حساب باید درخواستشان را بدهید: مرخصی تحصیلی (اگر قبل از شروع ترم درخواست شده باشد)، ترم کارورزی اجباری، معلولیتی که تحصیل را به‌طور جدی سخت می‌کند، و پناه‌جویی که پرونده‌اش در جریان است و از کشوری با نرخ پذیرش بالا (طبق BAMF) آمده است.
معافیت استعداد و تخفیف در شرایط سخت
دو راه دیگر هم هست، اما روی هیچ‌کدام حساب قطعی باز نکنید؛ ظرفیت و شرایطشان محدود است:
- معافیت برای دانشجوی مستعد: طبق ماده‌ی ۶ قانون LHGebG، دانشگاه می‌تواند با آیین‌نامه‌ی خودش دانشجوی بین‌المللی بسیار مستعد را معاف کند، به شرطی که این معافیت‌ها از ۵ درصد دانشجویان بین‌المللی تازه‌وارد بیشتر نشود. هایدلبرگ می‌گوید این معافیت در سهمیه‌ای است که وزارت تعیین کرده و فقط کسی که ترم اول برنامه را شروع می‌کند می‌تواند درخواست بدهد؛ مهلت آن ۱۵ ژوئیه برای ترم زمستانی و ۱۵ ژانویه برای ترم تابستانی است. هر دانشگاه آیین‌نامه و مهلت خودش را دارد.
- بخشودگی یا تعویق در شرایط سخت (ماده‌ی ۷): فقط برای کسی که تحصیل را با هزینه‌ی تأمین‌شده شروع کرده و بعد بی‌تقصیر دچار مشکل مالی پیش‌بینی‌نشده شده است؛ در ترم اول ممکن نیست. KIT می‌گوید گرانی زندگی یا پیدا نکردن کار کافی نیست. مهلت در KIT ۱ ژوئیه و ۱۵ ژانویه و در هایدلبرگ ۱۵ ژوئیه و ۱۵ فوریه است.
درخواست معافیت را چطور و کی بدهیم؟
معمولاً بعد از پذیرش و گرفتن صورت‌حساب، فرم معافیت یا فرم اطلاعات (Auskunftsformular) را با مدارک به دفتر شهریه‌ی دانشگاه می‌فرستید. مهلت‌ها فرق می‌کند:
- اشتوتگارت: معافیت‌های اقامتی تا روز ثبت‌نام یا مهلت تمدید ثبت‌نام (۱۵ اوت / ۱۵ فوریه)، بقیه پیش از شروع کلاس‌ها؛ تاریخ رسیدن ملاک است.
- KIT: معافیت‌های اقامتی تا ۱۵ سپتامبر / ۱۵ مارس.
- اولم: درخواست تعویق یا معافیت (کامل یا جزئی) در موارد محدود قانونی تا ۱۵ ژوئیه برای ترم زمستانی و ۱۵ ژانویه برای ترم تابستانی؛ درخواست معافیت از شهریه‌ی بین‌المللی پیش از شروع کلاس‌ها.
اگر جواب درخواست هنوز نیامده، ثبت‌نام و پرداخت را سر موعد انجام دهید؛ فرایبورگ می‌گوید در صورت تأیید، ۱٬۵۰۰ یورو را برمی‌گرداند.
کدام شهرها و دانشگاه‌ها در بادن-وورتمبرگ‌اند؟
دانشگاه‌های معروف این ایالت: هایدلبرگ، KIT در کارلسروهه، اشتوتگارت، هوهنهایم (در اشتوتگارت)، فرایبورگ، توبینگن، مانهایم، اولم و کنستانس. دانشگاه‌های علوم کاربردی (Hochschule) ایالت هم مشمول همین قانون‌اند. دانشگاه‌های ایالت‌های دیگر، مثل TUM در مونیخ، قاعده‌ی خودشان را دارند؛ مقایسه‌ی گزینه‌های کم‌هزینه را در تحصیل رایگان یا کم‌هزینه در اروپا ببینید.
اشتباه‌های رایج
- فرض اینکه چون آلمان «بی‌شهریه» است، هایدلبرگ یا کارلسروهه هم بی‌شهریه‌اند.
- حساب کردن فقط ۱٬۵۰۰ یورو و جا انداختن حق ترم و هزینه‌ی زندگی.
- از دست دادن مهلت معافیت؛ بعد از شروع کلاس‌ها معمولاً درخواستی پذیرفته نمی‌شود.
- پرداخت از راه غیررسمی. اگر انتقال پول از ایران برایتان مشکل است، پیش از هر اقدامی با دفتر شهریه‌ی دانشگاه مکاتبه کنید و فقط از راه قانونی و از حساب خودتان پرداخت کنید.
سؤال‌های رایج
شهریه دانشگاه‌های بادن-وورتمبرگ برای غیراروپایی‌ها چقدر است؟
تا آبان ۱۴۰۵، ۱٬۵۰۰ یورو در هر ترم به‌اضافه‌ی حق ترم که در دانشگاه‌هایی که بررسی کردیم بین ۱۸۰ تا ۱۹۰ یوروست.
دانشجوی دکترا در بادن-وورتمبرگ شهریه می‌دهد؟
نه. طبق MWK دانشجوی دکترا خودبه‌خود معاف است و فقط حق ترم را می‌پردازد.
آیا شهریه‌ی بادن-وورتمبرگ قرار است حذف شود؟
توافق‌نامه‌ی ائتلافی ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۱ فقط از «بررسی» این شهریه حرف زده است، نه حذف آن. تا آبان ۱۴۰۵ تغییری اعلام نشده است.
من لیسانس ایران دارم؛ شهریه‌ی مدرک دوم ۶۵۰ یورو هم می‌دهم؟
معمولاً نه. شهریه‌ی مدرک دوم برای کسی است که قبلاً در آلمان مدرک گرفته است، و کسی که شهریه‌ی بین‌المللی می‌دهد آن را جداگانه نمی‌پردازد.
آیا می‌شود از شهریه‌ی ۱٬۵۰۰ یورویی بورسیه یا معافیت گرفت؟
بعضی دانشگاه‌ها برای دانشجوی مستعد، در سقف ۵ درصد، معافیت می‌دهند. KIT هم بورسیه‌بگیران Baden-Württemberg Stiftung را معاف می‌داند. مهلت و شرایط را از صفحه‌ی همان دانشگاه بخوانید.
اگر می‌خواهید بدانید با بودجه و سوابقتان بادن-وورتمبرگ منطقی است یا ایالت دیگری، از ارزیابی رایگان شروع کنید. ساختن فهرست برنامه‌ها و حساب کردن هزینه‌ی واقعی هر شهر را در دوره‌های مسیر مهاجرت قدم‌به‌قدم تمرین می‌کنیم و خبر تغییر شهریه‌ها را در کانال تلگرام مسیر مهاجرت می‌گذاریم.
منابع
- Tuition fees for international students – Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kunst Baden-Württemberg: https://mwk.baden-wuerttemberg.de/de/hochschulen-studium/studieren-in-bw/studienfinanzierung/gebuehren-fuer-internationale-studierende-und-zweitstudium/tuition-fees-for-international-students
- Erhebung von Gebühren für internationale Studierende und das Zweitstudium – Landesregierung Baden-Württemberg: https://www.baden-wuerttemberg.de/de/service/presse/pressemitteilung/pid/erhebung-von-gebuehren-fuer-internationale-studierende-und-das-zweitstudium
- Koalitionsvertrag 2026 bis 2031 (ص ۳۶) – Landesregierung Baden-Württemberg: https://www.baden-wuerttemberg.de/fileadmin/redaktion/dateien/PDF/260506_Koalitionsvertrag_GrueneBW_CDUBW_2026-2031.pdf
- Landeshochschulgebührengesetz (LHGebG، ماده‌ی ۶ و ۷) – نسخه‌ی منتشرشده در سایت دانشگاه اولم: https://www.uni-ulm.de/fileadmin/website_uni_ulm/studium/Studiengebuehren/HSchulGebG_BW.pdf
- Costs of education and living – DAAD: https://www.daad.de/en/studying-in-germany/living-in-germany/finances/
- Tuition fees for international students – Heidelberg University: https://www.uni-heidelberg.de/en/study/management-of-studies/semester-fees/tuition-fees-for-international-students
- Financing your studies – Heidelberg University: https://www.uni-heidelberg.de/en/study/international-studies/studying-heidelberg/financing-your-studies
- Studienbeiträge (Semesterbeitrag) – Universität Heidelberg: https://www.uni-heidelberg.de/de/studium/studienorganisation/beitraege-gebuehren/studienbeitraege
- Gebühren für weiterbildende Masterstudiengänge – Universität Heidelberg: https://www.uni-heidelberg.de/de/studium/studienorganisation/beitraege-gebuehren/gebuehren-fuer-weiterbildende-masterstudiengaenge
- Tuition fees for international students – KIT: https://www.intl.kit.edu/istudies/9638.php
- Overview of fees and charges per semester – KIT: https://www.intl.kit.edu/istudies/3363.php
- Tuition fees for international students and for a second degree – University of Stuttgart: https://www.student.uni-stuttgart.de/en/organizing-studies/formalities/tuition-and-fees/tuition-fee/
- Tuition fees – Ulm University: https://uni-ulm.de/en/study/application-and-enrolment/tuition-fees
- Study fees – University of Freiburg: https://studium.uni-freiburg.de/en/student-services/study-fees
- Tuition fees for international students – University of Mannheim: https://www.uni-mannheim.de/en/academics/coming-to-mannheim/international-students/prior-to-your-arrival/tuition-fees-for-international-students/