فرم ویدکس آلمان (VIDEX) فرم آنلاین ویزای ملی است. تا آبان ۱۴۰۵ دانشجویان مقیم ایران آن را پر و چاپ می‌کنند و امضاشده به نوبت TLScontact می‌برند، نه از پورتال آنلاین.
این مقاله درباره‌ی خود فرم است: هر بخش ویدکس چه می‌پرسد، انگیزه‌نامه‌ای که سفارت می‌خواهد و ترتیب مدارک روز نوبت. وضعیت نوبت‌دهی سفارت و کارهای بعد از ورود را در راهنمای وقت سفارت و ویزای تحصیلی آلمان و مبلغ و جایگزین‌های حساب مسدود را در راهنمای بلاک اکانت آلمان توضیح داده‌ایم. همه‌ی نکته‌های این صفحه را تا ۲۴ آبان ۱۴۰۵ (۱۵ نوامبر ۲۰۲۶) با صفحه‌های رسمی سفارت آلمان در تهران، وزارت خارجه‌ی آلمان و خود فرم ویدکس تطبیق داده‌ایم.
ویدکس یا پورتال آنلاین؟ وضعیت امروز برای متقاضیان ایران
وزارت خارجه‌ی آلمان سامانه‌ای به اسم Auslandsportal (digital.diplo.de) دارد که در بعضی کشورها درخواست آنلاین ویزای تحصیلی را ممکن کرده است. اما همان وزارتخانه می‌گوید اگر نوع درخواست شما در نمایندگی مسئولتان هنوز آنلاین نشده، مثل قبل نوبت بگیرید و درخواست کاغذی بدهید و سراغ نمایندگی دیگری نروید. برای ایران، وضعیت تا امروز این است:
- برگه‌ی ویزای تحصیلی سفارت آلمان در تهران (Merkblatt Studium) همچنان چاپ فرم VIDEX را، همراه تذکر قانونی ماده‌ی ۵۴ قانون اقامت و با امضای خود متقاضی، جزو مدارک خواسته است.
- طبق صفحه‌ی ویزای ملی سفارت، نوبت دانشجویی از فهرست‌های انتظار TLScontact داده می‌شود. از ۱۵ ژوئیه‌ی ۲۰۲۶ (۲۴ تیر ۱۴۰۵) سه فهرست تازه باز شده است: ارشد و دکتری، کارشناسی، و Studienkolleg یا دوره‌ی زبانِ آمادگی.
- دولت آلمان در پاسخ رسمی به بوندستاگ (۱۳ مه ۲۰۲۶) راه‌اندازی Auslandsportal برای تهران را «برنامه‌ریزی‌شده» خوانده است و ما در صفحه‌های سفارت اطلاعیه‌ای درباره‌ی فعال شدنش ندیدیم.
پس مسیر امروز این است: ثبت‌نام در فهرست انتظار درست، پر کردن ویدکس و بردن نسخه‌ی چاپی امضاشده به نوبت. سفارت می‌گوید با ثبت‌نام در فهرست اشتباه، مدارکتان روز نوبت پذیرفته نمی‌شود. روز نوبت انگشت‌نگاری و عکس انجام می‌شود، مدارک را تحویل می‌دهید، هزینه را می‌پردازید و رسیدی با شماره‌ی پرونده می‌گیرید. طبق صفحه‌ی سفارت، پرونده‌های تحصیلی را اداره‌ی فدرال امور خارجه (BfAA) در آلمان بررسی می‌کند.
سه قاعده‌ی کلی فرم
پیش از شروع، گذرنامه، نامه‌ی پذیرش (Zulassungsbescheid) و مشخصات والدین و همسر و فرزندان را کنار دستتان بگذارید. این سه قاعده در کل فرم تکرار می‌شود:
- نام‌ها را با حروف لاتین و دقیقاً مثل گذرنامه بنویسید. فرم فقط حروف A تا Z، حروف آلمانی Ä Ö Ü ß و چند علامت مثل خط تیره و آپاستروف را قبول می‌کند و عدد نمی‌پذیرد.
- تاریخ‌ها با قالب TT.MM.JJJJ (روز.ماه.سال) وارد می‌شوند. مثلاً اگر روز یا ماه دقیق تولدتان را نمی‌دانید، فرم اجازه می‌دهد به‌جای آن 00 بنویسید، اما سال الزامی است.
- توضیح‌های متنی را به آلمانی یا انگلیسی و با حروف لاتین بنویسید.
راهنمای بخش‌به‌بخش فرم ویدکس
برای ویزای تحصیلی، نسخه‌ی اقامت بلندمدت (Langfristiger Aufenthalt / Long-term stay) را باز کنید. فرم نسخه‌ی آلمانی و انگلیسی دارد و ما هر دو عنوان را آورده‌ایم.
مشخصات شخصی (Angaben zur Person / Personal details)
- نام خانوادگی و نام (Familienname, Vorname(n) / Family name, First name(s)): عیناً مثل صفحه‌ی مشخصات گذرنامه.
- نام هنگام تولد یا نام‌های قبلی (Geburtsname / Surname at birth): فقط اگر نام خانوادگی‌تان عوض شده است.
- تاریخ، محل و کشور تولد (Geburtsdatum, Geburtsort, Geburtsland): مطابق گذرنامه.
- وضعیت تأهل (Familienstand / Marital status) و فیلد «از تاریخ» (Seit / Since).
- تابعیت فعلی (Derzeitige Staatsangehörigkeit / Current nationality): اگر دوتابعیتی هستید، تابعیت دوم را هم وارد کنید. فرم تا سه تابعیت را می‌پذیرد. تابعیت هنگام تولد را فقط وقتی پر کنید که با تابعیت فعلی فرق دارد.
- فرزندان (Kinder / Children): به تصریح خود فرم، فرزندان بالای ۱۸ سال و فرزندانی را هم که همراهتان نمی‌آیند وارد کنید.
- همسر (Ehegatte / Spouse): طبق راهنمای فرم، این بخش را حتی اگر همسرتان در ایران می‌ماند پر کنید.
- پدر و مادر (Eltern / Parents): این بخش هم حتی اگر آن‌ها در ایران می‌مانند لازم است. اگر یکی از والدین فوت کرده، فرم می‌خواهد این را در فیلد محل سکونت با حروف لاتین بنویسید.
- شغل (Beruf / Occupation): «شغل آموخته» (Erlernter Beruf / Occupation learned) و اگر فرق دارد، «فعالیت فعلی» (Derzeitige berufliche Tätigkeit / Current occupation). برای اشتغال فعلی در کشور محل اقامت، نام کارفرما یا دانشگاهی را بنویسید که الان در آن هستید.
نشانی و تماس (Current address and contact details)
فرم صریحاً نشانی واقعی محل سکونت را می‌خواهد. تلفن و ایمیل را هم واقعی و در دسترس وارد کنید. اگر ایرانی و ساکن ایران هستید، به سؤال «آیا در کشوری غیر از کشور تابعیتتان زندگی می‌کنید؟» پاسخ «Nein / No» می‌دهید.
گذرنامه (Ausweispapiere und Reiseunterlagen / Identification papers and travel documents)
نوع سند، شماره، تاریخ صدور و انقضا، کشور و مرجع صادرکننده را عیناً از گذرنامه بنویسید. شماره‌ی ملی (Ggf. nationale Identitätsnummer) اختیاری است. راهنمای عمومی فرم سه ماه اعتبار بعد از ورود را کافی می‌داند، اما برگه‌ی سفارت تهران برای ویزای تحصیلی دست‌کم یک سال اعتبار می‌خواهد و ملاک شما همین است.
سفر و هدف اقامت (Reisedaten und -zweck / Travel data and purpose)
- هدف اقامت در آلمان (Zweck des Aufenthalts / Purpose of stay): گزینه‌ی مربوط به تحصیل را انتخاب کنید و در کادر «Bitte erläutern / Please explain» هدف دقیق را بنویسید. نمونه‌ی ساختگی: «Masterstudium Elektrotechnik, Universität Musterstadt, ab Wintersemester 2027/28».
- شغل موردنظر در آلمان (Ggf. beabsichtigte Erwerbstätigkeit): فرم می‌گوید اگر قصد کار ندارید، این فیلد را خالی بگذارید.
- مدت اقامت (Beabsichtigte Dauer des Aufenthaltes / Intended duration of stay): در «از» تاریخ واقع‌بینانه‌ی ورودتان را بنویسید و در «تا» پایان دوره را، مطابق نامه‌ی پذیرش. کنار این بخش گزینه‌ای هست با این مضمون: «قصد دارم بیش از ۱۲ ماه در آلمان نمانم و ویزایی برای کل این مدت می‌خواهم». اگر دوره‌تان طولانی‌تر است، این گزینه را تأیید نکنید.
- اقامت‌های قبلی در آلمان (Frühere Aufenthalte / Previous stays): تاریخ و محل حداکثر پنج اقامت آخر را وارد کنید.
مرجع (Referenz / Reference)
راهنمای خود فرم صریح است: برای ویزای تحصیلی یا کاری، نوع مرجع را همیشه «Bildungseinrichtung/Firma/Organisation» (Educational establishment/company/organisation) انتخاب کنید. بعد نام دانشگاه و شهر و نشانی آن را از نامه‌ی پذیرش بنویسید. اطلاعات ثبتی دانشگاه، مثل نام و شماره‌ی ثبت، را فقط اگر می‌دانید پر کنید.
هزینه‌ی زندگی و محل اقامت (Lebensunterhalt und Aufenthaltsdetails)
- منبع هزینه‌ی زندگی (Aus welchen Mitteln … / What are your means of support): همان چیزی را بنویسید که مدرکش را دارید، مثلاً «Sperrkonto» یا نام بورسیه.
- تعهدنامه‌ی رسمی (Förmliche Verpflichtungserklärung): طبق راهنمای فرم، فقط وقتی «بله» بزنید که تعهدنامه‌ی رسمی دارید و یک اداره‌ی آلمانی آن را بررسی و تأیید کرده است. نامه‌ی ساده‌ی یک آشنا تعهدنامه‌ی رسمی نیست.
- محل اقامت در آلمان (Vorgesehener Aufenthaltsort): اگر هنوز خانه ندارید، فرم اجازه می‌دهد نشانی دانشگاه را بنویسید.
- نوع اسکان: اتاق یک‌نفره (Einzelzimmer)، آپارتمان با چند اتاق (Wohnung mit … Zimmern)، اقامتگاه جمعی (Sammelunterkunft) یا «سایر». اگر هنوز معلوم نیست، «سایر» را بزنید و کوتاه توضیح دهید.
- اقامتگاه دائم خارج از آلمان و همراهی خانواده: جواب واقعی بدهید. اگر خانواده بعداً می‌آید، آن‌ها مسیر ثبت‌نام خودشان را دارند.
- بیمه‌ی درمانی برای اقامت طولانی (Krankenversicherung, längerer Aufenthalt): فرم می‌گوید این گزینه را فقط وقتی بزنید که بیمه‌ای برای آلمان دارید که از بیمه‌ی مسافرتی ۹۰ روزه فراتر می‌رود. بیمه‌ی مسافرتی که سفارت می‌خواهد مدرک جداگانه‌ای است.
اظهارات (Erklärung / Declaration)
فرم درباره‌ی سابقه‌ی کیفری در آلمان و خارج، از جمله در کشور خودتان، می‌پرسد. بعد درباره‌ی اخراج یا دیپورت از آلمان یا رد شدن درخواست اقامت و ورود و درباره‌ی چند بیماری مشخص می‌پرسد. به همه صادقانه جواب دهید. طبق بند ۸ از بخش ۲ ماده‌ی ۵۴ قانون اقامت آلمان، دادن اطلاعات نادرست یا ناقص برای گرفتن اجازه‌ی اقامت یا ویزا می‌تواند زمینه‌ی اخراج باشد. پرونده‌ای هم که اطلاعاتش ناقص باشد ممکن است رد شود.
پایان کار: بررسی، دانلود و امضا
وقتی فرم اطلاعات را بررسی کرد، PDF را دانلود و چاپ کنید. خود ویدکس توضیح می‌دهد که این چاپ فقط برای آماده کردن درخواست است و درخواست با مراحل بعدی ثبت می‌شود، که برای شما همان نوبت حضوری است. نسخه‌ی چاپی را، از جمله صفحه‌ی تذکر ماده‌ی ۵۴، خودتان امضا کنید. اگر بعد از چاپ اشتباهی دیدید، روی کاغذ دستی اصلاح نکنید. فرم را دوباره پر کنید و نسخه‌ی تازه را چاپ کنید.
انگیزه‌نامه یا فرم «Erklärung zum Studienvorhaben»؟
نسخه‌ای از فرم «Erklärung zu Ihrem Studienvorhaben» هنوز روی سرور سفارت تهران هست، اما تاریخش آوریل ۲۰۲۱ است و رقم قدیمی ۱۰٬۳۳۲ یورو را برای حساب مسدود دارد. برگه‌ی فعلی سفارت به‌جای این فرم یک انگیزه‌نامه (Motivationsschreiben zum Studienvorhaben) خواسته است: نوشته‌ای که مفصل توضیح بدهد چرا این رشته را انتخاب کرده‌اید و آینده‌ی شغلی‌تان را چطور می‌بینید. فقط اگر TLScontact یا سفارت صریحاً فرم را خواست، آن را با اطلاعات به‌روز پر کنید و عدد نسخه‌ی ۲۰۲۱ را برندارید.
سؤال‌های همان فرم قدیمی برای ساختن انگیزه‌نامه نقشه‌ی خوبی است، چون نشان می‌دهد افسر ویزا دنبال چه جواب‌هایی است:
- چرا آلمان؟
- چرا این رشته، و چه ربطی به تحصیل و کار قبلی‌تان دارد؟
- چرا این دانشگاه؟
- بعد از تحصیل چه می‌کنید؟
- قبلاً در آلمان بوده‌اید یا آنجا اقوام یا آشنا دارید؟
چند نکته برای نوشتنش:
- با نامه‌ی پذیرش یکی باشد. طبق راهنمای ویزای دانشجویی وزارت خارجه‌ی آلمان، نامه‌ی پذیرش رشته، مقطع، زبان تحصیل و شرط‌های پذیرش را نشان می‌دهد و انگیزه‌نامه نباید با هیچ‌کدام تناقض داشته باشد.
- مشخص بنویسید، نه کلی. نمونه‌ی ساختگی: «در پروژه‌ی کارشناسی‌ام کنترل شبکه‌های برق کوچک را کار کردم و درس‌های Smart Grids این برنامه دقیقاً ادامه‌ی همان کار است.» این جمله از «آلمان در صنعت پیشرفته است» خیلی بیشتر می‌گوید.
- برنامه‌ی بعد از تحصیل را واقعی و قابل‌دفاع بنویسید. هر چیزی که می‌نویسید ممکن است در گفت‌وگوی روز نوبت پرسیده شود.
- برگه‌ی سفارت می‌گوید همه‌ی مدارک باید به آلمانی یا همراه ترجمه‌ی آلمانی باشد و فقط برای رزومه آلمانی یا انگلیسی را مجاز کرده است. پس امن‌ترین انتخاب برای انگیزه‌نامه آلمانی است.
اصول نوشتن یک متن انگیزشی خوب را در راهنمای نوشتن SOP و انگیزه‌نامه آورده‌ایم.
ترتیب مدارک روز نوبت، طبق برگه‌ی سفارت
سفارت می‌خواهد از هر مدرک اصل و یک کپی ببرید و آن‌ها را به همین ترتیب بچینید:
- عکس بایومتریک رنگی ۳۵ در ۴۵ میلی‌متر با زمینه‌ی سفید، که بیش از ۶ ماه از گرفتنش نگذشته باشد
- نسخه‌ی چاپی ویدکس همراه صفحه‌ی تذکر ماده‌ی ۵۴، با امضای خودتان
- گذرنامه‌ی امضاشده با دست‌کم یک سال اعتبار
- کپی صفحه‌های دوم و سوم گذرنامه روی کاغذ A4
- انگیزه‌نامه
- نامه‌ی پذیرش دانشگاه، به‌علاوه‌ی ثبت‌نام دوره‌ی زبان یا Studienkolleg اگر پذیرش به آن مشروط است، و برای دکتری، تأییدیه‌ی سرپرستی استاد (Betreuungszusage)
- مدرک زبان، که در روز نوبت نباید بیش از یک سال از صدورش گذشته باشد
- مدرک تأمین مالی: تأییدیه‌ی حساب مسدود، تعهدنامه‌ی رسمی (Verpflichtungserklärung)، فرم Sperrkontoerklärung با صورت‌حساب تأییدشده‌ی بانک، یا مدرک بورسیه. جزئیات هر راه را در راهنمای بلاک اکانت آورده‌ایم.
- مدارک تحصیلی قبلی و ریزنمرات با ترجمه‌ی آلمانی که وزارت امور خارجه‌ی ایران تأیید کرده است. برای ارشد، مدارک کارشناسی کافی است و برای دکتری، مدارک ارشد. طبق برگه‌ی فعلی، این مدارک دیگر لازم نیست در سفارت آلمان لگالیزه شوند. روال ترجمه و مهرها را در مراحل ترجمه‌ی رسمی مدارک تحصیلی گفته‌ایم.
- رزومه‌ی بدون فاصله‌ی زمانی (lückenlos) به آلمانی یا انگلیسی، با شرح تحصیل و کارهای قبلی. نکته‌های ساختارش را در راهنمای نوشتن رزومه ببینید.
- مدارک سابقه‌ی کاری، اگر دارید
- بیمه‌ی درمانی برای ورود اول: دست‌کم ۹۰ روز از تاریخ سفر، با پوشش حداقل ۳۰٬۰۰۰ یورو، برای کل منطقه‌ی شینگن
- هزینه‌ی ویزا: ۷۵ یورو، نقد و به یورو
اگر بعد از نوبت سفارت یا BfAA مدرک بیشتری بخواهد، روش ارسالش را در همان درخواست به شما می‌گویند. سفارت تأکید کرده که اصل مدارک را بدون درخواست پست نکنید.
اشتباه‌های رایج
- ساختن چند حساب در TLScontact: طبق اطلاعیه‌ی TLScontact، هر متقاضی فقط یک حساب دارد و حساب‌های تکراری یا با اطلاعات نادرست ممنوع‌اند.
- یکی نبودن املای نام در گذرنامه، ویدکس، نامه‌ی پذیرش و ترجمه‌ها
- خالی گذاشتن بخش همسر یا والدین چون همراهتان نمی‌آیند
- زدن «بله» برای تعهدنامه‌ی رسمی یا بیمه‌ی بلندمدت، بدون داشتن چنین مدرکی
- مدرک زبان قدیمی‌تر از یک سال یا گذرنامه با کمتر از یک سال اعتبار
- رزومه‌ای که فاصله‌ها، مثل سربازی یا بیکاری، را توضیح نمی‌دهد
- انگیزه‌نامه‌ی کلی که با نامه‌ی پذیرش و ویدکس نمی‌خواند، یا استفاده از فرم ۲۰۲۱ با رقم‌های قدیمی
- سفر به کشورهای همسایه برای درخواست ویزا: سفارت نوشته که این درخواست‌ها به دلیل نداشتن صلاحیت رد می‌شوند.
- تماس و ایمیل مکرر برای پرسیدن وضعیت: سفارت می‌گوید این کار روند را کندتر می‌کند و هر وقت لازم باشد خودش تماس می‌گیرد.
- پول دادن به واسطه برای «وقت سفارت»: وزارت خارجه‌ی آلمان می‌گوید نمایندگی‌هایش با آژانس‌هایی که در ازای پول نوبت می‌گیرند همکاری نمی‌کنند و این آژانس‌ها به سامانه‌ی نوبت‌دهی دسترسی ندارند، حتی اگر ادعا کنند. ثبت‌نام را خودتان یا با کمک فردی مورد اعتماد انجام دهید.
سؤال‌های رایج
فرم ویدکس را از کجا پر کنم؟
از نشانی رسمی videx.diplo.de، که برگه‌ی ویزای تحصیلی سفارت آلمان در تهران هم به آن لینک داده است. برای ویزای تحصیلی، نسخه‌ی اقامت بلندمدت (Langfristiger Aufenthalt) را انتخاب کنید.
برای ویزای تحصیلی آلمان از ایران باید از پورتال آنلاین (Auslandsportal) اقدام کنم؟
تا ۲۴ آبان ۱۴۰۵ نه. برگه‌ی سفارت تهران هنوز چاپ ویدکس و ثبت‌نام در فهرست انتظار TLScontact را می‌خواهد. دولت آلمان هم پورتال را برای تهران فقط «برنامه‌ریزی‌شده» اعلام کرده است. اگر این وضعیت تغییر کند، اطلاعیه‌اش در سایت سفارت منتشر می‌شود.
ویدکس را به آلمانی پر کنم یا انگلیسی؟
فرم هر دو زبان را دارد و توضیح‌های متنی را هم به آلمانی یا انگلیسی با حروف لاتین می‌پذیرد. نام‌ها و تاریخ‌ها باید دقیقاً مطابق گذرنامه باشند.
هنوز خانه‌ای در آلمان ندارم؛ در بخش محل اقامت چه بنویسم؟
خود فرم اجازه می‌دهد اگر نشانی دقیق را ندارید، نشانی دانشگاه را بنویسید. شهری را بنویسید که در آن ثبت سکونت خواهید کرد.
فرم Erklärung zum Studienvorhaben هنوز لازم است؟
در برگه‌ی فعلی سفارت تهران نیامده است. سفارت به‌جای آن انگیزه‌نامه‌ای مفصل درباره‌ی دلیل انتخاب رشته و برنامه‌ی شغلی‌تان می‌خواهد. فقط اگر صریحاً از شما خواستند، فرم را با اطلاعات به‌روز پر کنید.
اگر می‌خواهید پرونده‌ی آلمانتان را از انتخاب رشته تا مدارک ویزا قدم‌به‌قدم با هم جلو ببریم، دوره‌های مسیر مهاجرت را ببینید. اگر هنوز مطمئن نیستید آلمان مقصد مناسبی برایتان هست، فرم ارزیابی رایگان را پر کنید. سؤال‌هایتان را هم می‌توانید در تلگرام مسیر مهاجرت بپرسید.
منابع
- برگه‌ی ویزای تحصیلی (Merkblatt Studium)، سفارت آلمان در تهران: https://teheran.diplo.de/ir-de/02-service/merkblatt-studium-2492580
- ویزای ملی و فهرست‌های انتظار (Nationale Visa)، سفارت آلمان در تهران: https://teheran.diplo.de/ir-de/02-service/2403868-2403868
- اطلاعیه‌ی فعالیت محدود سفارت آلمان در تهران: https://teheran.diplo.de/ir-de/2752046-2752046
- فرم VIDEX اقامت بلندمدت، وزارت خارجه‌ی آلمان: https://videx.diplo.de/videx/visum-erfassung/videx-langfristiger-aufenthalt
- Auslandsportal، وزارت خارجه‌ی آلمان: https://www.auswaertiges-amt.de/de/2775146-2775146
- پاسخ دولت آلمان به بوندستاگ درباره‌ی ویزا در تهران، ۱۳ مه ۲۰۲۶ (Drucksache 21/5935): https://dserver.bundestag.de/btd/21/059/2105935.pdf
- پرسش‌های رایج درباره‌ی نوبت ویزا و آژانس‌ها، وزارت خارجه‌ی آلمان: https://www.auswaertiges-amt.de/de/service/fragenkatalog-node/34-termine/606604
- پرسش‌های رایج سامانه‌ی نوبت‌دهی (RK-Termin)، وزارت خارجه‌ی آلمان: https://www.auswaertiges-amt.de/de/service/fragenkatalog-node/2524420-2524420
- اطلاعیه‌های TLScontact برای ویزای آلمان در تهران: https://visas-de.tlscontact.com/en-us/country/ir/vac/irTHR2de/news
- فرم Erklärung zu Ihrem Studienvorhaben (نسخه‌ی آوریل ۲۰۲۱)، سفارت آلمان در تهران: https://teheran.diplo.de/resource/blob/2453584/a6a9704c79c32f1f825d41d57f34e1ee/erklaerung-zum-studienvorhaben-data.pdf
- راهنمای روند ویزای دانشجویان و دکتری (Handreichung، آوریل ۲۰۲۵)، وزارت خارجه‌ی آلمان: https://www.auswaertiges-amt.de/resource/blob/2666740/2fddb25ac21779d9659ab9008192167e/240711-handreichung-studierendenvisa-data.pdf
- قانون اقامت آلمان، ماده‌ی ۵۴: https://www.gesetze-im-internet.de/aufenthg_2004/__54.html