ارزیابی مدرک WES یعنی سنجش رسمی مدرک ایرانی شما با معیار آمریکا یا کانادا. برای پذیرش ارشد اغلب گزارش Course-by-Course خواسته میشود و برای مهاجرت اقتصادی کانادا گزارش ECA.
خیلی از متقاضیان با دیدن عبارت «credential evaluation» در صفحهی پذیرش، فوراً سفارش WES میدهند؛ گاهی لازم است و گاهی پول و وقت هدر میرود. در این مقاله توضیح میدهیم ارزیابی مدرک چیست، کدام دانشگاهها آن را میخواهند، کدام نوع گزارش به کارتان میآید، WES امروز از فارغالتحصیلان دانشگاههای ایران چه مدارکی میخواهد و هزینه و زمان آن چقدر است.
همهی عددها و قواعد این صفحه را در ۲۶ آبان ۱۴۰۵ (۱۷ نوامبر ۲۰۲۶) روی سایتهای رسمی WES، ECE، NACES، دولت کانادا و دانشگاهها چک کردهایم. این قواعد زیاد عوض میشوند؛ پیش از هر سفارش، نسخهی روز را خودتان ببینید.
یک نکتهی مهم دربارهی آمریکا: از ۱ ژانویهی ۲۰۲۶، ورود اتباع ایران به آمریکا، از جمله با ویزای دانشجویی F و J، طبق اعلامیهی ریاستجمهوری ۱۰۹۹۸ معلق است. بخشهای مربوط به آمریکا در این راهنما برای دارندگان تابعیت دوم با گذرنامهی غیرمشمول، یا برای زمانی است که این قاعده تغییر کند. ارزیابی مدرک برای کانادا و مقصدهای دیگر جداگانه کاربرد دارد.
ارزیابی مدرک چیست و چه کسی آن را انجام میدهد؟
ارزیابی مدرک (credential evaluation) گزارشی است که یک مؤسسهی مستقل مینویسد: مدرک شما در آمریکا یا کانادا معادل چیست و، در بعضی گزارشها، نمرهها و واحدهایتان با مقیاس آن کشور چه میشود. پیش از آن، اصالت مدارک هم سنجیده میشود.
چند اسم را زیاد میشنوید:
- WES (World Education Services): از شناختهشدهترین ارزیابها، با گزارشهایی برای آمریکا و کانادا.
- ECE (Educational Credential Evaluators): ارزیاب آمریکایی دیگری که برای تحصیل یا کار در آمریکا و کانادا گزارش مینویسد.
- NACES: انجمن ارزیابهای آمریکایی است و خودش ارزیابی انجام نمیدهد؛ فقط فهرست اعضایش را منتشر میکند و شما برای خدمات، هزینه و مدارک باید سراغ خود عضو بروید. WES و ECE هر دو در فهرست اعضای فعلی NACES هستند. بعضی دانشگاهها گزارش اعضای انجمن دیگری به نام AICE را هم میپذیرند.
برای مهاجرت به کانادا داستان فرق دارد. گزارشی که ادارهی مهاجرت کانادا (IRCC) برای Express Entry میخواهد ECA نام دارد و فقط از سازمانهایی پذیرفته میشود که IRCC تعیین کرده است. طبق صفحهی رسمی دولت کانادا، این سازمانها برای بیشتر متقاضیان عبارتاند از: CES دانشگاه تورنتو، ICAS کانادا، WES، IQAS و ICES در مؤسسهی فناوری بریتیش کلمبیا. پزشکان و داروسازان و معماران مشمول، باید سراغ نهاد حرفهای مشخصشده برای رشتهی خودشان بروند. ECE در این فهرست نیست.
دانشگاه کی گزارش ارزیابی میخواهد و کی نه؟
هیچ قاعدهی کلی وجود ندارد؛ هر دانشگاه، و حتی هر دانشکده، سیاست خودش را دارد. سه نمونه از صفحههای رسمی پذیرش:
- تحصیلات تکمیلی دانشگاه Western Washington در آمریکا نوشته که برای مدرک خارج از آمریکا و کانادا، ارزیابی مدرک در زمان اپلای لازم است و قابل چشمپوشی یا تعویق نیست. این دانشگاه از جمله گزارش Course-by-Course استاندارد یا ICAP از WES را میپذیرد و میگوید گزارش جای ریزنمرات رسمی را نمیگیرد.
- تحصیلات تکمیلی دانشگاه Louisville گزارش Course-by-Course میخواهد و برای انتخاب ارزیاب به فهرست اعضای NACES و AICE ارجاع میدهد، ولی نوشته اگر ارزیابهای داخلی خودش بتوانند ریزنمرات را بررسی کنند، ممکن است این الزام برداشته شود.
- دپارتمان علوم کامپیوتر دانشگاه تگزاس در آستین صریحاً نوشته ارزیابی مدرک از WES یا نهاد دیگر لازم نیست؛ فقط برای ریزنمرات غیرانگلیسی، ترجمهی رسمی کامل همراه اصل را میخواهد.
پس قبل از هر سفارش، در صفحهی پذیرش همان برنامه سه چیز را پیدا کنید: آیا ارزیابی لازم است، از کدام مؤسسه، و هنگام اپلای یا بعد از پذیرش. اگر صفحه ساکت بود، از دفتر پذیرش بپرسید. جای این قدم را در کل مسیر اپلای در راهنمای اپلای کارشناسی ارشد توضیح دادهایم.
کدام گزارش را سفارش بدهم؟
WES دو نوع اصلی گزارش آموزشی دارد:
- Document-by-Document: هر مدرک شما را معرفی میکند و معادل آمریکایی یا کانادایی آن را میگوید. به گفتهی WES این گزارش معمولاً برای مهاجرت، استخدام و ورود به سال اول کالج یا دانشگاه مناسب است.
- Course-by-Course: همان معادلسازی را دارد، بهاضافهی تحلیل تکتک درسهای ریزنمرات، تبدیل واحدها و نمرهها و یک GPA در مقیاس ۴. به گفتهی WES این گزارش ممکن است برای برنامههای تحصیلات تکمیلی و نهادهای صدور مجوز حرفهای لازم باشد.
گزارش ECA جداست و برای مهاجرت به کانادا ساخته شده است. طبق سایت WES، این گزارش از تاریخ صدور پنج سال اعتبار دارد و معمولاً فقط بالاترین مدرک شما لازم است. دولت کانادا هم میگوید ECA هنگام ساختن پروفایل Express Entry و هنگام ارسال درخواست باید کمتر از پنج سال سابقه داشته باشد. ECA را برای پذیرش دانشگاه سفارش ندهید، مگر اینکه خود دانشگاه آن را صراحتاً قبول کند.
مسیر انتخاب در یک نگاه:
ICAP یا Basic؟
WES هر گزارش آموزشی را در دو نسخه میفروشد. در نسخهی ICAP، ریزنمرات تأییدشدهی شما ذخیره میشود و همراه گزارش برای مؤسسهها فرستاده میشود؛ WES خودش این نسخه را توصیه میکند. اگر بعضی دانشگاههای فهرستتان صراحتاً ICAP خواستهاند، از همان اول ICAP بگیرید تا بعداً هزینهی ارتقا ندهید.
WES از فارغالتحصیلان دانشگاههای ایران چه مدارکی میخواهد؟
WES برای هر کشور و هر دانشگاه ابزار رایگانی به نام Required Documents دارد. ما در ۲۶ آبان ۱۴۰۵ این ابزار را برای مدرک کارشناسی (Karshenasi) فقط برای چند دانشگاه ایرانی اجرا کردیم که نامشان در ادامه آمده است؛ نتیجه را به همهی دانشگاهها تعمیم ندهید و ابزار رسمی را با نام دقیق دانشگاه و مقطع خودتان اجرا کنید. برای دانشگاههایی که بررسی کردیم، فهرست پایه برای هر دو مقصد آمریکا و کانادا، و برای ECA، یکسان بود:
- ریزنمرات رسمی (Academic Transcript): باید از طرف خود دانشگاه برسد. برای دانشگاه تهران سه راه آمده بود: ارسال الکترونیکی از دانشگاه، ارسال مستقیم دانشگاه در پاکت مهرومومشده که مسئول مربوط روی لبهی پشت آن مهر زده باشد، یا تحویل همان پاکت بسته به شما برای ارسال. پاکت باز یا بدون مهر روی لبه پذیرفته نمیشود.
- ترجمهی ریزنمرات: ترجمهی دقیق و کلمهبهکلمه که کپی خوانای آن را در حساب WES بارگذاری میکنید.
- دانشنامه (Degree Certificate): کپی واضح و خوانا، با بارگذاری در حساب WES.
- ترجمهی دانشنامه: باز هم ترجمهی کلمهبهکلمه با بارگذاری.
نکتهی مهم این است که روش ارسال ریزنمرات حتی در همین چند دانشگاه یکی نبود. در همان روز، ابزار WES برای دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه علوم پزشکی تهران و دانشگاه پیام نور نوشته بود که WES با این دانشگاهها رابطهی برقرارشده دارد و فقط مدارکی را میپذیرد که از مسیر انتقال دیجیتال تعیینشده برسد؛ مدارکی که از راه دیگر برسد قبول نمیشود. برای دانشگاه آزاد اسلامی هم آمده بود که فقط مدارک صادرشده و ارسالشده از دفتر امور بینالملل، یا برای رشتههای پزشکی از دانشکدهی پزشکی، از همان مسیر دیجیتال پذیرفته میشود. یعنی برای این دانشگاهها پاکت مهرومومشده جواب نمیدهد. اگر فرق دانشگاههای وزارت بهداشت و وزارت علوم برایتان روشن نیست، مقالهی فرق تأیید وزارت علوم و بهداشت را ببینید.
چند قاعدهی عمومی دیگر از صفحههای WES:
- اصل مدرک نفرستید. WES میگوید برای ارزیابی به هیچ مدرک اصلی نیاز ندارد و مدارک ارسالی برگردانده نمیشوند.
- پیش از ارسال هر چیزی، درخواست را ثبت کنید و شمارهی مرجع (WES reference number) بگیرید. این شماره باید روی پاکت و مکاتبات باشد.
- برای هر دانشگاه یک پاکت جدا لازم است.
- مدارک را خودتان ایمیل نکنید؛ WES ارسال ایمیلی متقاضی را نمیپذیرد.
- WES خدمات ترجمه ندارد و تهیهی ترجمه با خود شماست.
WES در اطلاعیهی ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ (۲۰ آوریل ۲۰۲۶) هم نوشته که به دلیل درگیری جاری، بعضی مؤسسههای ایران ممکن است با ظرفیت کمتر کار کنند یا نتوانند مدارک را برای WES بفرستند و این میتواند تولید گزارش را عقب بیندازد. به گفتهی WES، اگر این اختلال مانع ارسال مدارک شود، بر اساس آنچه فعلاً ممکن است با متقاضیان کار میکند؛ بهروزرسانیهای کشور و دانشگاه را در ابزار Required Documents ببینید.
ارزیابهای دیگر قواعد دیگری دارند
قواعد بالا مخصوص WES است. ECE در صفحهی مدارک لازمش میگوید مدارک لازم کشوربهکشور فرق میکند و بعضی باید در پاکت مهرومومشده یا از راه سرویسهای الکترونیکی تأییدشده برسند. صفحهی ایران ECE در ۲۶ آبان ۱۴۰۵ فقط بعد از ورود به حساب کاربری باز میشد. ECE برای مدارک غیرانگلیسی ترجمهی کامل میخواهد، مگر اینکه گزینهی Translation Waiver را بخرید.
CES دانشگاه تورنتو هم صفحهی ایران جداگانهای دارد که در آن، برای دانشگاههای دولتی زیر نظر وزارت علوم، مسیری بر پایهی تأییدیهی وزارت علوم و ترجمهی رسمی تأییدشده آمده و برای دانشگاه آزاد و چند دانشگاه دیگر روال جداگانهای ذکر شده است. این که دانشگاهتان زیر نظر کدام نهاد است چه اثری روی این مسیرها دارد، در مقالهی دانشگاههای وزارت علوم یعنی چه توضیح داده شده است. نتیجه: برای هر ارزیاب، صفحهی ایرانِ همان ارزیاب را با نام دقیق دانشگاه خودتان بخوانید.
هزینهها چقدر است؟
این عددها را در ۲۶ آبان ۱۴۰۵ از صفحههای رسمی برداشتهایم. WES مینویسد هزینهها ممکن است تغییر کند؛ هزینهی ارسال و خدمات اضافه هم جداگانه حساب میشود.
WES برای مقصد آمریکا (دلار آمریکا):
- Course-by-Course: نسخهی ICAP ۲۳۹ دلار، نسخهی Basic ۱۸۶ دلار.
- Document-by-Document: نسخهی ICAP ۱۷۱ دلار، نسخهی Basic ۱۱۸ دلار.
- نمونهی هزینههای جانبی: ارسال معمولی بدون رهگیری ۱۴ دلار و پیک بینالمللی برای هر نشانی ۸۶ دلار.
WES برای مقصد کانادا (دلار کانادا، بدون ۱۳ درصد مالیات HST و هزینهی ارسال):
- Course-by-Course: نسخهی ICAP ۲۸۴ دلار، نسخهی Basic ۲۴۲ دلار.
- Document-by-Document: نسخهی ICAP ۱۷۵ دلار، نسخهی Basic ۱۳۳ دلار.
- ECA برای مهاجرت: ۲۶۴ دلار.
ECE برای مقصد آمریکا (دلار آمریکا):
- Course by Course ۱۹۹ دلار، General with GPA ۱۳۵ دلار و General ۱۱۰ دلار.
- خدمت فوری با تضمین پنج روز کاری ۹۰ دلار و Translation Waiver ۸۵ دلار.
پرداخت و محدودیتهای تحریمی
WES در صفحهی ECA کانادا مینویسد پرداخت باید پیش از تکمیل ارزیابی انجام شود و همهی تراکنشها از و به حوزههای تحت تحریم و محدودشده تا اطلاع ثانوی متوقف شده است. WES از کسانی که ممکن است تحت تأثیر این وضعیت باشند خواسته با آن تماس بگیرند. در صفحههای ECE که بررسی کردیم، متنی دربارهی تحریم پیدا نکردیم. پیش از هر سفارش، شرایط رسمی خود ارزیاب را بخوانید و فرمها را کاملاً درست و صادقانه پر کنید.
چقدر طول میکشد؟
زمان کل دو بخش دارد: رسیدن مدارک رسمی از دانشگاه به ارزیاب، که دست دانشگاه شماست و پیشبینیاش سخت است، و پردازش خود ارزیاب.
طبق صفحهی زمان پردازش WES (بهروزرسانی ۲۵ تیر ۱۴۰۵، برابر ۱۶ ژوئیهی ۲۰۲۶)، WES فقط بعد از رسیدن همهی مدارک رسمی کار را شروع میکند. بعد:
- بررسی و تأیید اصالت مدارک: معمولاً ۲ هفته.
- ارزیابی برای ECA و Document-by-Document: معمولاً ۱ هفته و برای پروندههای پیچیده تا ۲ هفته.
- ارزیابی برای Course-by-Course: معمولاً ۲ هفته و برای پروندههای پیچیده تا ۴ هفته.
به گفتهی WES این زمانها تقریبی است.
ECE در پرسشهای متداولش میگوید هدفش تکمیل ارزیابی در حدود ۵ روز کاری است، ولی ممکن است بیشتر طول بکشد. این زمان هم از وقتی شروع میشود که همهی مدارک لازم رسیده باشد.
ارسال پستی را هم حساب کنید. WES در اطلاعیهی ۱۳ اسفند ۱۴۰۴ (۴ مارس ۲۰۲۶) نوشت که به دلیل درگیری در منطقه، ارسال USPS و DHL به ایران تعلیق شده و Canada Post هم اختلال دارد؛ بنابراین ممکن است گزارشها دیر برسند یا نرسند. WES پیشنهاد کرده متقاضیان در صورت امکان نشانی پستی جایگزینی در کشوری بدهند که درگیر این اختلال نیست. طبق صفحهی هزینههای WES کانادا، بستهی ECA شامل نسخهی الکترونیکی گزارش برای شما و دسترسی IRCC به گزارش است و نسخهی کاغذی رسمی با هزینهی ارسال جداگانه فرستاده میشود. اگر گیرندهای نسخهی کاغذی خواسته، این تأخیر را در برنامهتان بگذارید.
ویدیوی رسمی WES دربارهی ساختن حساب و شروع درخواست:
با این حساب، پیشنهاد ما این است که اگر دانشگاهی ارزیابی را در زمان اپلای میخواهد، دستکم دو تا سه ماه پیش از ددلاین درخواست بدهید و پیگیری دانشگاه خودتان را همان روز شروع کنید. اگر برای مهاجرت به کانادا یا ویزای تحصیلی برنامه دارید، زمانبندی مدارک را کنار راهنمای ویزای تحصیلی کانادا بچینید.
اشتباههای رایج
- سفارش WES قبل از اینکه مطمئن شوید دانشگاه اصلاً ارزیابی بیرونی میخواهد یا گزارش کدام مؤسسه را قبول میکند.
- سفارش Document-by-Document برای برنامهای که Course-by-Course خواسته است، یا ECA برای پذیرش دانشگاه.
- فرستادن پاکت مهرومومشده برای دانشگاهی که WES فقط مسیر دیجیتال آن را میپذیرد.
- باز کردن پاکت ریزنمرات برای کپی گرفتن. اگر به محتوای آن برای ترجمه نیاز دارید، از دانشگاه یک نسخهی جدا بگیرید.
- فرستادن اصل مدارک یا ایمیل کردن مدارک به WES.
- ترجمهی خلاصه یا آزاد بهجای ترجمهی کلمهبهکلمه.
- تکیه بر GPA که خودتان حساب کردهاید؛ عددی که در گزارش رسمی میآید ممکن است با برآورد شما فرق داشته باشد. روشهای رایج برآورد را در مقالهی تبدیل معدل ایران به GPA ببینید.
سؤالهای رایج
برای اپلای ارشد در آمریکا یا کانادا حتماً WES لازم است؟
نه. بعضی دانشگاهها ارزیابی را در زمان اپلای میخواهند، بعضی فقط پس از پذیرش، و بعضی اصلاً نمیخواهند و خودشان ریزنمرات را بررسی میکنند. صفحهی پذیرش بینالمللی همان برنامه را بخوانید.
فرق WES و ECE چیست؟
هر دو در فهرست اعضای NACES هستند و برای دانشگاههای آمریکا گزارش مینویسند، ولی نوع گزارش، هزینه، زمان و مدارک لازمشان فرق میکند. برای ECA مهاجرت کانادا فقط سازمانهای تعیینشدهی IRCC پذیرفته میشوند که WES یکی از آنهاست و ECE در آن فهرست نیست.
Document-by-Document کافی است یا Course-by-Course بگیرم؟
WES برای پذیرش تحصیلات تکمیلی گزارش Course-by-Course را پیشنهاد میکند، چون درسها، نمرهها و GPA را نشان میدهد. Document-by-Document معمولاً برای استخدام یا ورود به سال اول کارشناسی است. همیشه از گیرنده بپرسید.
دانشگاه من ایرانی است؛ ریزنمرات را چطور برای WES بفرستم؟
ابزار Required Documents سایت WES را با نام دقیق دانشگاه خودتان اجرا کنید. در چند دانشگاهی که ما در ۲۶ آبان ۱۴۰۵ بررسی کردیم، برای دانشگاه تهران پاکت مهرومومشده یا ارسال الکترونیکی پذیرفته بود و برای شریف، دانشگاه آزاد، پیام نور و علوم پزشکی تهران فقط مسیر دیجیتال تعیینشده؛ این وضعیت ممکن است تغییر کند.
ارزیابی WES چقدر طول میکشد؟
طبق WES، بعد از رسیدن همهی مدارک، بررسی اصالت معمولاً ۲ هفته و ارزیابی بین ۱ تا ۴ هفته، بسته به نوع گزارش، طول میکشد. زمان گرفتن مدارک از دانشگاه و ارسال پستی جداگانه به این اضافه میشود.
ECA چند سال اعتبار دارد؟
طبق WES، ECA از تاریخ صدور پنج سال اعتبار دارد. طبق دولت کانادا، هنگام ساختن پروفایل Express Entry و هنگام ارسال درخواست باید کمتر از پنج سال از صدور آن گذشته باشد.
اگر دانشگاهم نتواند مدارک را بفرستد چه کنم؟
طبق WES، در این حالت بر اساس آنچه فعلاً ممکن است با متقاضیان کار میکند؛ صفحهی ایران در ابزار Required Documents را ببینید و برای پروندهی خودتان از راه حساب WES با آن تماس بگیرید. WES برنامهای به نام Gateway هم دارد که ایران در فهرست کشورهایش است، ولی فقط برای افراد آوارهای است که در کانادا یا آمریکا زندگی میکنند و نمیتوانند مدارک رسمی بگیرند.
اگر میخواهید پیش از هر هزینه بدانید دانشگاههای فهرستتان دقیقاً کدام گزارش را میخواهند و پروندهتان را از همان ابتدا درست بچینید، دورههای مسیر مهاجرت را ببینید یا از ارزیابی رایگان پرونده شروع کنید. سؤالهایتان را هم در کانال تلگرام مسیر مهاجرت بپرسید.
منابع
- WES – ابزار Required Documents: https://apps.wes.org/required-documents
- WES – Understanding WES Required Documents: https://www.wes.org/advisor-blog/understanding-wes-required-documents/
- WES – ارسال مدارک در پاکت مهرومومشده: https://www.wes.org/resource-library/blog/credential-advice/send-documents-sealed-envelope/
- WES – تفاوت گزارش Document-by-Document و Course-by-Course: https://www.wes.org/resource-library/blog/credential-advice/the-difference-between-document-by-document-and-course-by-course-credential-evaluation-reports/
- WES – هزینهی گزارشها برای پذیرش تحصیلات تکمیلی (آمریکا): https://www.wes.org/evaluations-and-fees/education/graduate-admissions/
- WES Canada – هزینهی گزارشها برای پذیرش تحصیلات تکمیلی: https://www.wes.org/ca/evaluations-and-fees/education/graduate-admissions/
- WES Canada – هزینهی ECA: https://www.wes.org/ca/evaluations-and-fees/eca/
- WES Canada – Educational Credential Assessment: https://www.wes.org/ca/eca/
- WES – زمانهای پردازش: https://www.wes.org/current-processing/
- WES – اطلاعیههای مهم: https://www.wes.org/important-wes-notices/
- WES – پرسشهای متداول برنامهی Gateway: https://www.wes.org/ca/about-the-wes-gateway-program/frequently-asked-questions/
- WES – شروع ارزیابی مدرک: https://www.wes.org/resource-library/blog/credential-advice/get-started-with-wes-credential-evaluation/
- ECE – خدمات و هزینهها برای مؤسسههای آمریکا: https://www.ece.org/ECE/Credential-Evaluations/US-Institutions/Services-and-Fees
- ECE – مدارک لازم: https://www.ece.org/ECE/Credential-Evaluations/Documentation-Requirements
- ECE – پرسشهای متداول متقاضیان: https://www.ece.org/ECE/Credential-Evaluations/Individual-FAQs
- NACES – فهرست اعضا: https://www.naces.org/members
- دولت کانادا – ارزیابی مدرک تحصیلی برای Express Entry: https://www.canada.ca/en/immigration-refugees-citizenship/services/immigrate-canada/express-entry/documents/education-assessed.html
- University of Toronto CES – مدارک لازم برای ایران: https://learn.utoronto.ca/comparative-education-service/apply-now/document-requirements/iran
- Western Washington University – متقاضیان بینالمللی تحصیلات تکمیلی: https://gradschool.wwu.edu/international-students
- University of Louisville – ارزیابی مدرک بینالمللی: https://graduate.louisville.edu/admission/international/evaluation
- UT Austin Computer Science – پرسش دربارهی ارزیابی مدرک خارجی: https://cs.utexas.edu/faq/723
- Proclamation 10998، Federal Register: https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2025-12-19/pdf/2025-23570.pdf