کانادا هنوز یکی از مقصدهای اصلی بچه‌هایی است که برای ارشد و دکترا اپلای می‌کنند: دانشگاه‌های پژوهشی خوب، فاند نسبتاً رایج در دوره‌های پژوهشی و امکان کار بعد از تحصیل. اما کانادای ۲۰۲۶ با کانادای چند سال پیش فرق دارد. سقف مجوز تحصیل آمده، قوانین تغییر کرده و هزینه‌ها بالا رفته است.
ما در این مطلب فقط درباره‌ی انتخاب دانشگاه، نوع برنامه، فاند، شهریه و هزینه‌ی زندگی حرف می‌زنیم. مدارک و مراحل مجوز تحصیل را در مقاله‌ی ویزای تحصیلی کانادا در همین سایت توضیح داده‌ایم.
کانادا در ۲۰۲۶: دو تغییری که باید بدانید
اداره‌ی مهاجرت کانادا (IRCC) در آذر ۱۴۰۴ (نوامبر ۲۰۲۵) اعلام کرد که در سال ۲۰۲۶ حداکثر حدود ۴۰۸ هزار مجوز تحصیل صادر می‌کند. از این عدد، ۱۵۵ هزار مورد برای دانشجوهای تازه‌وارد است و حدود ۲۵۳ هزار مورد برای تمدید مجوز دانشجوهای فعلی و بازگشتی.
خبر مهم‌تر برای متقاضی ارشد و دکترا این است که از ۱۱ دی ۱۴۰۴ (۱ ژانویه‌ی ۲۰۲۶)، دانشجوهای ارشد و دکترا در مؤسسه‌های آموزشی دولتی (Public DLI) دیگر به نامه‌ی سهمیه‌ی استانی (PAL/TAL) نیاز ندارند. این معافیت فقط برای مؤسسه‌های دولتی است. اگر پذیرش ارشد از یک مؤسسه‌ی خصوصی بگیرید، این معافیت شامل شما نمی‌شود.
معنای عملی این تغییر برای شما چیست؟ در دانشگاه‌های دولتی، گلوگاه اصلی دیگر سهمیه‌ی استان نیست؛ رقابت برای پذیرش و فاند است. پس انرژی‌تان را روی انتخاب درست برنامه و استاد بگذارید.
یک نکته‌ی دیگر: دسترسی ساکنان ایران به آزمون‌های زبان در ۲۰۲۶ محدود شده است. قبل از هر چیز ببینید دانشکده‌ی مقصد چه آزمون‌هایی را می‌پذیرد. جزئیات را در مقاله‌ی آزمون‌های زبان در همین سایت نوشته‌ایم.
ارشد پژوهشی یا ارشد درسی؟ مهم‌ترین تصمیم
در کانادا دو نوع ارشد داریم که از نظر هزینه و فاند تفاوت بزرگی دارند:
- ارشد پژوهشی (Thesis-based): معمولاً با عنوان‌هایی مثل MSc، MASc یا MA با پایان‌نامه. حدود دو سال طول می‌کشد، استاد راهنما دارید و در بسیاری از دانشکده‌ها با بسته‌ی فاند همراه است.
- ارشد درسی (Course-based): مثل MEng، MBA یا ارشدهای حرفه‌ای. معمولاً یک تا دو سال است، پایان‌نامه ندارد و به‌ندرت فاند می‌گیرد. شهریه‌ی بین‌المللی‌اش هم معمولاً بالاتر است.
- دکترا (PhD): معمولاً چهار تا پنج سال طول می‌کشد. در دانشگاه‌های پژوهشی اغلب برای چند سال اول یک بسته‌ی حداقلی فاند تضمین می‌شود، به شرطی که پیشرفت تحصیلی‌تان قابل قبول باشد.
اگر بودجه‌ی شخصی ندارید، تمرکزتان باید روی ارشد پژوهشی و دکترا باشد. خیلی از بچه‌ها به ارشد درسی اپلای می‌کنند و بعد از پذیرش تازه متوجه می‌شوند که هیچ فاندی در کار نیست.
یک مثال واقعی از بسته‌ی فاند
برای اینکه عددها ملموس شوند، صفحه‌ی رسمی دانشکده‌ی علوم کامپیوتر دانشگاه تورنتو را برای سال تحصیلی ۲۰۲۶–۲۰۲۷ نگاه کنیم:
- حداقل بسته‌ی فاند دانشجوی دکترای بین‌المللی ۴۱٬۱۲۲ دلار کانادا در سال است.
- شهریه‌ی دانشجوی دکترای بین‌المللی تازه‌وارد حدود ۹٬۵۷۰ دلار است، یعنی خیلی نزدیک به نرخ داخلی.
- مدت فاند تضمین‌شده برای ارشد ۱۶ ماه و برای دکترا بسته به مسیر ورود بین ۴۴ ماه (ادامه از ارشد همین دانشکده) تا ۶۰ ماه (ورود مستقیم از کارشناسی) است.
حالا یک حساب سرانگشتی: ۴۱٬۱۲۲ منهای ۹٬۵۷۰ می‌شود حدود ۳۱٬۵۵۰ دلار در سال، یعنی ماهی حدود ۲٬۶۰۰ دلار، آن هم قبل از مالیات، فی‌های دانشجویی و بیمه. این عدد را کنار اجاره‌ی یک اتاق در تورنتو بگذارید تا تصویر واقعی‌تری داشته باشید.
این فقط یک مثال است. هر دانشگاه و حتی هر دانشکده سیاست فاند خودش را دارد. بعضی‌ها حداقل فاند را رسماً اعلام می‌کنند و بعضی‌ها همه‌چیز را به استاد راهنما می‌سپارند.
نقش استاد راهنما در پذیرش
در دوره‌های پژوهشی کانادا، استاد راهنما معمولاً نقش تعیین‌کننده دارد. سه حالت رایج داریم:
- دانشکده صریحاً می‌گوید قبل از اپلای باید استادی موافقت کرده باشد.
- دانشکده می‌گوید پرونده‌ها را کمیته بررسی می‌کند و تماس با اساتید لازم نیست، یا حتی می‌گوید تماس نگیرید.
- حالت بینابین: تماس اختیاری است، ولی نام بردن از اساتید مرتبط در فرم اپلای کمک می‌کند.
قبل از ایمیل زدن، صفحه‌ی «How to apply» یا «Supervision» همان دانشکده را بخوانید. ایمیل زدن به دانشکده‌ای که گفته تماس نگیرید، یعنی شروع بد. روش پیدا کردن استاد و نوشتن ایمیل را در مقاله‌ی پیدا کردن استاد در همین سایت مفصل گفته‌ایم.
چطور فهرست دانشگاه بسازیم
اشتباه رایج این است که فقط چند دانشگاه معروف را در فهرست بگذاریم. کانادا دانشگاه‌های پژوهشی متوسط و کوچک زیادی دارد که گروه‌های قوی، رقابت کمتر و هزینه‌ی زندگی پایین‌تری دارند. مثلاً دانشگاه‌هایی در استان‌های ساسکاچوان، منیتوبا، نوااسکوشیا و نیوبرانزویک را جدی بگیرید.
برای هر برنامه این موارد را ثبت کنید:
- هم‌خوانی پژوهشی: آیا دست‌کم دو استاد در حوزه‌ی شما فعال‌اند؟
- سیاست فاند: حداقل فاند اعلام شده؟ چند سال؟ شهریه را پوشش می‌دهد یا نه؟
- ددلاین: برای ورود پاییز، بیشتر ددلاین‌ها بین آذر و بهمن است و بعضی دانشکده‌ها برای بررسی فاند ددلاین زودتری دارند.
- شرط زبان: حداقل نمره‌ی کل و نمره‌ی هر بخش، و اینکه کدام آزمون‌ها پذیرفته می‌شوند.
- هزینه‌ی اپلای: معمولاً بیش از ۱۰۰ دلار کانادا است. عدد دقیق را از صفحه‌ی رسمی بخوانید.
- استان و شهر: هزینه‌ی اجاره، و در کبک، زبان فرانسوی و مراحل اداری جداگانه‌ی این استان.
- نوع مؤسسه: دولتی یا خصوصی. حالا که معافیت PAL فقط برای مؤسسه‌های دولتی است، این ستون اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
یک ترکیب منطقی برای بیشتر رزومه‌ها حدود ۱۰ تا ۱۲ برنامه است: چند برنامه‌ی بلندپروازانه، چند برنامه که رزومه‌تان با آن‌ها هم‌سطح است و چند گزینه‌ی مطمئن‌تر. ساختن این جدول را در مقاله‌ی جدول دانشگاه‌ها در همین سایت قدم‌به‌قدم توضیح داده‌ایم.
شهریه: عدد واقعی را از کجا پیدا کنیم
شهریه‌ی کانادا به استان، دانشگاه، نوع برنامه و وضعیت شما (داخلی یا بین‌المللی) بستگی دارد. در دوره‌های پژوهشی، شهریه اغلب از بسته‌ی فاند پرداخت می‌شود یا عدد کوچکی است. در ارشدهای درسی و حرفه‌ای، شهریه‌ی بین‌المللی می‌تواند چند برابر دوره‌ی پژوهشی باشد.
برای پیدا کردن عدد دقیق:
- صفحه‌ی «Tuition and fees» یا «Student Accounts» دانشگاه را پیدا کنید، نه سایت‌های واسطه را.
- ببینید عدد برای هر ترم است، برای هر سال یا برای هر واحد درسی.
- فی‌های جانبی مثل خدمات دانشجویی، حمل‌ونقل و بیمه‌ی درمانی را جداگانه اضافه کنید.
- سال تحصیلی جدول را چک کنید. بسیاری از دانشگاه‌ها هر سال شهریه‌ی بین‌المللی را افزایش می‌دهند.
بورسیه‌ها و فاند بیرونی
منبع اصلی پول دانشجوی بین‌المللی در کانادا خود دانشگاه است: دستیاری آموزشی و پژوهشی، جایزه‌های ورودی و بورسیه‌های دانشکده. بخش بزرگی از بورسیه‌های فدرال فقط برای شهروندان و مقیمان دائم است. پس قبل از اینکه روی یک بورسیه‌ی معروف حساب باز کنید، بخش «Eligibility» آن را بخوانید.
این سؤال‌ها را از دانشکده یا استاد بپرسید:
- فاند تضمین‌شده است یا به پیدا شدن پروژه بستگی دارد؟
- چند سال پوشش می‌دهد و تابستان را هم شامل می‌شود؟
- شهریه از همین مبلغ کم می‌شود یا جداگانه پرداخت می‌شود؟
- اگر استاد راهنما دانشگاه را ترک کند، فاند چه می‌شود؟
مفاهیم TA و RA و نحوه‌ی حساب کردن پول خالص را در مقاله‌ی فاند و هزینه‌ها در همین سایت آورده‌ایم.
هزینه‌ی زندگی: حداقل رسمی در برابر واقعیت
IRCC برای درخواست‌هایی که از ۱۰ شهریور ۱۴۰۵ (۱ سپتامبر ۲۰۲۶) ثبت می‌شوند، حداقل هزینه‌ی زندگی یک دانشجوی مجرد بیرون از کبک را ۲۳٬۴۴۸ دلار کانادا در سال تعیین کرده است، بدون شهریه و بلیت. این عدد کف است، نه هزینه‌ی واقعی. در تورنتو و ونکوور فقط اجاره می‌تواند بخش بزرگی از آن را بگیرد.
برای برآورد دقیق‌تر، از ابزارهای رسمی دانشگاه‌ها استفاده کنید. مثلاً دانشگاه بریتیش کلمبیا یک ماشین‌حساب هزینه‌ی زندگی دارد که بر اساس نوع مسکن و وضعیت خانوادگی برآورد می‌دهد. اگر با همسر یا فرزند می‌روید، بودجه را جداگانه حساب کنید. بسته‌ی فاند معمولاً برای یک نفر طراحی شده است.
اشتباهات رایج
- اپلای به ارشد درسی به امید فاند.
- انتخاب مؤسسه‌ی خصوصی بدون توجه به اینکه معافیت PAL شامل آن نمی‌شود.
- اشتباه گرفتن شهریه‌ی هر ترم با شهریه‌ی سالانه.
- ایمیل زدن به اساتید دانشکده‌ای که گفته تماس نگیرید.
- نادیده گرفتن شرایط خاص کبک، از زبان گرفته تا مراحل اداری.
- اعتماد به جدول‌های قدیمی. ددلاین، نمره‌ی زبان و هزینه‌ی اپلای هر سال عوض می‌شود.
چک‌لیست قبل از اپلای
- نوع هر برنامه (پژوهشی یا درسی) و دولتی یا خصوصی بودن مؤسسه را مشخص کرده‌ام.
- سیاست فاند هر دانشکده را از صفحه‌ی رسمی‌اش خوانده‌ام.
- قاعده‌ی تماس با استاد را در هر دانشکده چک کرده‌ام.
- آزمون زبانی که می‌توانم بدهم، در همه‌ی برنامه‌ها پذیرفته می‌شود.
- شهریه، فی‌ها و هزینه‌ی زندگی هر شهر را در یک جدول کنار هم گذاشته‌ام.
- ددلاین‌ها را به تاریخ شمسی در تقویمم ثبت کرده‌ام.
قوانین مهاجرتی و شهریه‌ها مدام تغییر می‌کنند. قبل از هر تصمیم، عددها را در صفحه‌ی رسمی IRCC و دانشگاه دوباره چک کنید.
ما در دوره‌های مسیر مهاجرت، ساختن فهرست دانشگاه‌های کانادا، خواندن سیاست فاند دانشکده‌ها و برنامه‌ریزی مالی را با نمونه‌های واقعی تمرین می‌کنیم. اگر سؤالی دارید، در کانال تلگرام مسیر مهاجرت همراهتان هستیم.
منابع
- 2026 provincial and territorial allocations under the international student cap – IRCC: https://www.canada.ca/en/immigration-refugees-citizenship/news/notices/2026-provincial-territorial-allocations-under-international-student-cap.html
- Proof of financial support – Study permit, IRCC: https://www.canada.ca/en/immigration-refugees-citizenship/services/study-canada/study-permit/get-documents/financial-support.html
- Funding, tuition and awards – Department of Computer Science, University of Toronto: https://web.cs.toronto.edu/graduate/funding-tuition-awards
- Graduate Tuition Fees – UBC Graduate School: https://www.grad.ubc.ca/prospective-students/tuition-fees-cost-living/graduate-tuition-fees
- Cost of Living – UBC Graduate School: https://www.grad.ubc.ca/prospective-students/tuition-fees-cost-living/cost-living