یک غذا، سه سفره
فرض کن قورمه‌سبزی‌ات معروف است. یک بار برای شام خانوادگی می‌پزی، یک بار برای مهمانی رسمی و یک بار هم قرار است آن را در یک برنامه‌ی آشپزی جلوی دوربین درست کنی. دستور همان است، ولی همه‌چیز دیگر فرق می‌کند: در شام خانوادگی اگر نمکش کم باشد، کسی می‌گوید و درستش می‌کنی؛ در مهمانی رسمی، مهمان‌ها خودت را هم کنار غذا قضاوت می‌کنند؛ و جلوی دوربین، باید حواست به نور و صدا و قاب هم باشد.
کار پژوهشی‌ات هم همین‌طور است. همان یافته‌ها را ممکن است در سه موقعیت خیلی متفاوت ارائه کنی: در مصاحبه‌ی دکترا، جایی که خودت هم ارزیابی می‌شوی؛ در جلسه‌ی گروه با استاد و هم‌آزمایشگاهی‌ها، جایی که کار ناتمام کاملاً پذیرفته است؛ و در ارائه‌ی آنلاین، جایی که صفحه‌ی نمایش و اینترنت هم جزو ارائه‌اند.
در این مبحث آخر، همه‌ی چیزهایی که در درس یاد گرفتی را به این سه موقعیت می‌بریم.
سه موقعیت، سه هدف
اولین قدم این است که بدانی مخاطب در هر موقعیت دنبال چیست. این جدول یک تصویر کلی است؛ جزئیات از جایی به جای دیگر خیلی فرق می‌کند.
| مصاحبه‌ی دکترا | جلسه‌ی گروه | ارائه‌ی آنلاین | |
|---|---|---|---|
| مخاطب دنبال چیست؟ | این‌که چطور فکر می‌کنی و آیا می‌توانی در این گروه پژوهش کنی | این‌که کار کجاست و کجا کمک لازم دارد | همان محتوای ارائه‌ی حضوری، با توجه کمتر |
| کار ناتمام؟ | اشکال ندارد، ولی سهم خودت باید روشن باشد | کاملاً عادی است؛ اصلاً برای همین است | بستگی به نوع جلسه دارد |
| بیشترین خطر | جزئیات زیاد و پیام گم | پنهان کردن مشکل‌ها | مشکل فنی و از دست دادن مخاطب |
ارائه‌ی پژوهشی در مصاحبه‌ی دکترا
بعضی دانشگاه‌ها و استادها در مصاحبه‌ی دکترا از متقاضی می‌خواهند یک ارائه‌ی کوتاه درباره‌ی پژوهش قبلی‌اش بدهد، معمولاً ده تا پانزده دقیقه و بعد پرسش و پاسخ. ولی این یک قاعده‌ی عمومی نیست. شکل مصاحبه از کشوری به کشور دیگر، از دانشگاهی به دانشگاه دیگر و حتی از استادی به استاد دیگر فرق می‌کند. بعضی‌ها ارائه نمی‌خواهند و فقط گفت‌وگو می‌کنند. بعضی‌ها ارائه درباره‌ی پایان‌نامه‌ی ارشد می‌خواهند، بعضی‌ها درباره‌ی ایده‌ات برای پروژه‌ی دکترا، و بعضی‌ها شاید درباره‌ی یک مقاله که برایت فرستاده‌اند.
پس قانون اول ساده است: حدس نزن، بپرس. اگر دعوت‌نامه روشن نیست، یک ایمیل کوتاه و مؤدبانه بزن و این‌ها را بپرس: موضوع ارائه، مدت آن، این‌که چه کسانی حضور دارند، روی چه پلتفرمی برگزار می‌شود و آیا باید اسلایدها را از قبل بفرستی. پرسیدن این سؤال‌ها نشانه‌ی دقت است، نه بی‌اطلاعی.
ساختار پیشنهادی برای ده دقیقه
اگر از تو خواسته‌اند پژوهش قبلی‌ات را ارائه کنی، این چیدمان برای بیشتر رشته‌ها نقطه‌ی شروع خوبی است. خیلی شبیه ساختار ارائه‌ی کوتاهی است که در مبحث دوم ساختی، با دو تغییر کوچک ولی مهم: روشن کردن نقش خودت و پیوند دادن کار با گروه مقصد.
«ما» یا «من»؟
در فارسی و در فرهنگ دانشگاهی ما، گفتن «ما» برای کار گروهی طبیعی و مؤدبانه است. ولی در مصاحبه، کمیته می‌خواهد بداند تو چه کرده‌ای. اگر همه‌جا بگویی "we did"، معلوم نیست سهم تو کجاست.
راه حل صادقانه این است که روشن بگویی: "The project was a team effort. My part was designing the experiments and analysing the data; the sensors were built by a colleague." این جمله نه سهم دیگران را می‌دزدد و نه سهم تو را پنهان می‌کند. هرگز کار دیگران را به اسم خودت ارائه نکن؛ در مصاحبه معمولاً با دو سؤال ساده معلوم می‌شود.
اسلاید «پیوند با گروه»
یکی دو جمله درباره‌ی این‌که مهارت‌ها یا سؤال‌های تو چطور به کار این گروه ربط دارد، ارائه را از یک گزارش ساده به یک گفت‌وگو تبدیل می‌کند. برای این اسلاید، چند مقاله‌ی اخیر گروه را بخوان. ولی ادعای بیش از حد نکن: «روش من دقیقاً مسئله‌ی شما را حل می‌کند» معمولاً قانع‌کننده نیست. چیزی مثل «تجربه‌ام در تحلیل داده‌های سری زمانی می‌تواند در پروژه‌ی شما درباره‌ی... به کار بیاید و دوست دارم درباره‌ی... بیشتر یاد بگیرم» صادقانه‌تر است.
پرسش و پاسخ در مصاحبه
در خیلی از مصاحبه‌ها، سؤال‌های بعد از ارائه به همان اندازه‌ی خود ارائه، یا حتی بیشتر، اهمیت دارند. کمیته می‌خواهد ببیند چطور فکر می‌کنی. سؤال‌هایی مثل «چرا این روش را انتخاب کردی؟»، «اگر دوباره شروع می‌کردی چه چیزی را عوض می‌کردی؟» یا «ضعیف‌ترین بخش کارت کجاست؟» رایج‌اند. هر چه در مبحث قبل درباره‌ی پرسش و پاسخ یاد گرفتی، این‌جا دو برابر کاربرد دارد. بلند فکر کردن هم اشکالی ندارد: "Let me think about that for a moment." بهتر از یک جواب عجولانه است.
نامه‌ای برای روشن کردن شکل مصاحبه
فرض کن علی برای دکترای مهندسی مواد درخواست داده و این ایمیل را گرفته:
"We would like to invite you to an online interview next Tuesday at 10:00. Please prepare a short presentation about your research."
«کوتاه» یعنی چند دقیقه؟ کدام پژوهش؟ ساعت به وقت کجا؟ علی به جای حدس زدن، این جواب را می‌نویسد:
"Dear Professor Smith, thank you very much for the invitation. I would be happy to attend. To prepare well, could you please let me know how long the presentation should be, and whether it should focus on my master's thesis or on my proposed PhD project? I would also like to confirm the time: is it 10:00 UK time? Should I send my slides in advance? Best regards, Ali"
اسم‌ها، ایمیل‌ها و جزئیات این مثال ساختگی‌اند.
این ایمیل کوتاه است، تشکر می‌کند، دعوت را می‌پذیرد و فقط سؤال‌های لازم را می‌پرسد. به منطقه‌ی زمانی هم دقت کن: اشتباه گرفتن ساعت مصاحبه با کشوری دیگر، مخصوصاً حوالی تغییر ساعت تابستانی، به‌راحتی پیش می‌آید.
جلسه‌ی گروه: جایی برای کار ناتمام
جلسه‌ی هفتگی گروه با استاد راهنما یک ارائه‌ی «نمایشی» نیست. هدفش این است که کار جلو برود. بزرگ‌ترین اشتباه این است که فقط نتیجه‌های خوب را نشان بدهی و مشکل‌ها را تا وقتی حل نشده‌اند پنهان کنی. استاد و هم‌گروهی‌ها فقط وقتی می‌توانند کمک کنند که مشکل را ببینند.
یک ساختار ساده که در بیشتر گروه‌ها جواب می‌دهد:
- یادآوری هدفیک اسلاید: سؤال اصلی و جایی که دفعه‌ی قبل بودیم. همه کار تو را هر هفته در ذهن ندارند.
- کاری که انجام شدکوتاه، با شکل یا داده‌ی خام، حتی اگر هنوز تمیز نیست.
- چیزی که کار نکردصادقانه، با حدس تو درباره‌ی دلیلش.
- سؤال تو از جمعیک درخواست مشخص: «نمی‌دانم این نویز از دستگاه است یا از نمونه؛ شما چه فکر می‌کنید؟»
- قدم بعدیبرنامه‌ی تا جلسه‌ی بعد، تا استاد بتواند آن را تأیید یا اصلاح کند.
وسط حرفت سؤال می‌پرسند؟ در جلسه‌ی گروه این کاملاً عادی است. شماره‌ی اسلایدها را روی آن‌ها بگذار تا راحت به آن‌ها ارجاع داده شود، و از قبل بدان کدام بخش را می‌توانی حذف کنی اگر بحث طولانی شد.
نسخه‌ی پنج‌دقیقه‌ای و یک‌دقیقه‌ای
در دوره‌ی اپلای، گاهی یک استاد در اولین تماس تصویری می‌گوید: "Tell me about your research." این‌جا اسلایدی در کار نیست. بهتر است از قبل دو نسخه‌ی شفاهی از کارت آماده داشته باشی: یک نسخه‌ی یک‌دقیقه‌ای (مسئله، کار تو، یافته‌ی اصلی) و یک نسخه‌ی پنج‌دقیقه‌ای با یک مثال یا یک عدد کلیدی. هر دو را بلند تمرین کن، درست مثل ارائه‌ی اصلی.
ارائه‌ی آنلاین: صفحه هم جزو ارائه است
در ارائه‌ی آنلاین، محتوا همان است ولی چند چیز تازه هم باید کار کند. این فهرست را یک روز قبل و دوباره نیم ساعت قبل مرور کن:
با همان برنامه‌ای که در دعوت‌نامه آمده و با یک دوست، یک جلسه‌ی آزمایشی بگذار. اشتراک صفحه را امتحان کن؛ در بعضی سیستم‌عامل‌ها بار اول باید به برنامه اجازه‌ی اشتراک صفحه بدهی. اگر در دسترسی به پلتفرم مشکلی داری، زود به برگزارکننده خبر بده.
دوربین هم‌سطح چشم، نور از روبه‌رو (نه از پشت سر)، پس‌زمینه‌ی ساده و مرتب. لباس همان‌طور که برای مصاحبه‌ی حضوری می‌پوشیدی.
اتاق ساکت و هدفون با میکروفون. صدای خوب از تصویر خوب مهم‌تر است؛ مخاطب معمولاً تصویر بد را تحمل می‌کند، ولی صدای بریده را نه.
فقط پنجره‌ی ارائه را به اشتراک بگذار، نه کل دسکتاپ. اعلان‌ها و برنامه‌های اضافی را ببند تا پیام شخصی وسط ارائه روی صفحه نیاید.
یک PDF از اسلایدها آماده داشته باش. اگر برگزارکننده موافق است، آن را از قبل برایش بفرست تا اگر اشتراک صفحه‌ات قطع شد، او اسلایدها را نشان دهد و تو ادامه بدهی. اگر اینترنتت ناپایدار است، یک اتصال دوم آماده نگه دار.
در لحظه‌های مهم به خود دوربین نگاه کن، نه به تصویر آدم‌ها روی صفحه. برای مخاطب این یعنی تماس چشمی.
توجه مخاطب آنلاین زودتر از سالن حضوری پراکنده می‌شود. اسلایدها را کمی ساده‌تر کن، هر چند دقیقه یک جمله‌ی راهنما بگو ("So, that was the method; now the results.") و اگر جلسه اجازه می‌دهد، در پایان صریحاً سؤال بخواه، چون در جلسه‌ی آنلاین آدم‌ها کمتر خودشان شروع می‌کنند.
بعضی کنفرانس‌های آنلاین یا ترکیبی هم ویدیوی از پیش ضبط‌شده می‌خواهند. در این صورت قالب، مدت و نوع فایل را دقیقاً طبق راهنمای همان کنفرانس آماده کن و ویدیو را قبل از فرستادن یک بار کامل ببین.
ببینش ویدیو
در این ویدیو، یک دپارتمان دانشگاهی توضیح می‌دهد که برای مصاحبه‌ی دکترا و ارائه‌ی آن چطور آماده شوی. یادت باشد که این فقط تجربه‌ی یک دانشگاه است؛ شکل مصاحبه‌ی تو ممکن است فرق کند. اگر لازم شد، زیرنویس خودکار را روشن کن.
نگاه یک پژوهشگر باتجربه
- برای مصاحبه هم تمرین جلوی آدم واقعی لازم است. از یک دوست که دکترا می‌خواند یا از استاد ارشدت بخواه نقش کمیته را بازی کند و سؤال سخت بپرسد.
- آخر مصاحبه سؤال خودت را آماده داشته باش. معمولاً می‌پرسند «سؤالی دارید؟». یک سؤال واقعی درباره‌ی پروژه یا گروه نشان می‌دهد جدی هستی.
- در جلسه‌ی گروه، یادداشت بردار. پیشنهادهای استاد و هم‌گروهی‌ها را همان‌جا بنویس و جلسه‌ی بعد بگو با هر کدام چه کردی.
- ارائه‌ی آنلاین را ضبط کن، اگر اجازه داری. دیدن ضبط خودت در یک جلسه‌ی آزمایشی، مشکل‌های نور و صدا را بهتر از هر فهرستی نشان می‌دهد.
اشتباه‌های رایج
- فرض کردن شکل مصاحبه: از تجربه‌ی یک دوست یا یک دانشگاه نتیجه نگیر؛ بپرس.
- ارائه‌ی پایان‌نامه با همه‌ی جزئیات: در ده دقیقه، یک یا دو یافته‌ی اصلی کافی است.
- مبهم گذاشتن سهم خودت: «ما» بدون توضیح، کمیته را درباره‌ی نقش تو بی‌جواب می‌گذارد.
- پنهان کردن مشکل در جلسه‌ی گروه: مشکلی که دیده نشود، کمکی هم نمی‌گیرد.
- اشتراک کل دسکتاپ و نداشتن PDF پشتیبان: دو دلیل رایج برای دقیقه‌های اول خراب در ارائه‌ی آنلاین.
چیزهایی که باید یادت بماند
- همان کار پژوهشی در مصاحبه، جلسه‌ی گروه و ارائه‌ی آنلاین سه شکل متفاوت می‌گیرد.
- شکل مصاحبه‌ی دکترا از جایی به جای دیگر فرق می‌کند؛ مدت، موضوع، مخاطب و پلتفرم را بپرس.
- در مصاحبه: پیام روشن، سهم خودت روشن، پیوند صادقانه با گروه، و آمادگی برای سؤال.
- جلسه‌ی گروه برای کار ناتمام است: هدف، کار انجام‌شده، مشکل، سؤال مشخص، قدم بعدی.
- آنلاین: پلتفرم را امتحان کن، فقط پنجره‌ی ارائه را به اشتراک بگذار، PDF پشتیبان داشته باش.
این مبحث کجای نقشه است؟
این آخرین مبحث درس است. از «برنامه‌ریزی ارائه: مخاطب، زمان و یک پیام» شروع کردی، «ساختار ارائه‌ی ده‌دقیقه‌ای» را ساختی، در «طراحی اسلاید» اسلایدهای ادعا و شواهد را درست کردی، در «اجرا: صدا، بدن، تمرین و استرس» تمرین را یاد گرفتی و در «پرسش و پاسخ» با سؤال‌های سخت کنار آمدی. این‌جا همه‌ی این‌ها را در موقعیت‌هایی به کار بردی که برای دانشجوی ارشد و متقاضی دکترا بیشترین اهمیت را دارند.
تمرین
اول خودت جواب بده، بعد جواب را باز کن.
تمرین ۱. دوستت می‌گوید: «در مصاحبه‌ی دکترا همیشه یک ارائه‌ی بیست‌دقیقه‌ای درباره‌ی پایان‌نامه می‌خواهند؛ من پارسال همین را داشتم.» چه جوابی می‌دهی؟
نمایش جواب
تجربه‌ی او فقط درباره‌ی یک مصاحبه است. شکل مصاحبه از دانشگاهی به دانشگاه دیگر و حتی از استادی به استاد دیگر فرق می‌کند: بعضی ارائه نمی‌خواهند، بعضی ارائه‌ی کوتاه‌تر یا درباره‌ی پروژه‌ی پیشنهادی می‌خواهند. راه درست این است که دعوت‌نامه را دقیق بخوانی و اگر روشن نبود، با یک ایمیل کوتاه مدت و موضوع را بپرسی.
تمرین ۲. این جمله را برای اسلاید «روش و نقش من» صادقانه‌تر و روشن‌تر کن: "We developed a new model and tested it on three datasets." (فرض کن مدل را استاد و یک دانشجوی دکترا طراحی کرده‌اند و تو آزمایش‌ها روی داده‌ها را انجام داده‌ای.)
نمایش جواب
یک نسخه‌ی ممکن: "Our group developed a new model. My role was to test it: I prepared the three datasets, ran all the experiments and analysed the results." حالا کمیته می‌داند مدل کار گروه بوده و سهم مشخص تو آماده‌سازی داده، اجرای آزمایش‌ها و تحلیل است.
تمرین ۳. ده دقیقه به ارائه‌ی آنلاینت مانده. یک چک‌لیست پنج‌قلمی برای همین ده دقیقه بنویس.
نمایش جواب
یک نمونه: ۱) اعلان‌ها و برنامه‌های اضافی را ببند؛ ۲) فایل ارائه و PDF پشتیبان را باز کن؛ ۳) دوربین، نور و میکروفون را در پیش‌نمایش برنامه چک کن؛ ۴) هدفون را وصل کن و صدا را امتحان کن؛ ۵) زودتر وارد جلسه شو و اگر امکانش هست، اشتراک صفحه را یک بار امتحان کن. یک لیوان آب و ساعت هم کنار دستت باشد.