تابلوی اعلانات دانشکده
تابلوی اعلانات راهروی دانشکده را یادت هست؟ ده‌ها برگه‌ی A4 کنار هم: اطلاعیه‌ی آموزش، برنامه‌ی دفاع، آگهی خوابگاه، کارگاه مقاله‌نویسی. بیشترشان پر از نوشته‌ی ریزند و کسی جلویشان نمی‌ایستد.
ولی معمولاً یکی دو برگه هست که از ته راهرو دیده می‌شود: یک جمله‌ی درشت، یک تاریخ، شاید یک رنگ. همان برگه‌ای است که آدم‌ها از کنارش رد نمی‌شوند، چون قبل از این‌که تصمیم بگیرند بخوانند، فهمیده‌اند موضوع چیست.
سالن پوستر یک کنفرانس همان تابلوی اعلانات است، فقط بزرگ‌تر. در مبحث قبل شکل‌ها را برای دیده شدن از دور آماده کردیم. این مبحث درباره‌ی بقیه‌ی سطح پوستر است: چقدر متن، با چه فونتی، در چه اندازه‌ای و با چه رنگ‌هایی، طوری که همه، از جمله کسانی که رنگ‌ها را مثل تو نمی‌بینند، بتوانند بخوانندش.
بودجه‌ی کلمه
بزرگ‌ترین مشکل بیشتر پوسترها نه رنگ است، نه فونت؛ متن زیاد است. وقتی کل چکیده، کل روش و یک فهرست بلند منابع روی پوستر می‌آید، چاره‌ای جز ریز کردن فونت نمی‌ماند و از آن‌جا همه‌چیز خراب می‌شود.
راه عملی این است که از اول برای پوستر بودجه‌ی کلمه بگذاری، درست مثل بودجه‌ی خرج یک سفر. راهنماهای مختلف عددهای متفاوتی پیشنهاد می‌کنند، ولی بیشترشان چند صد کلمه را کافی می‌دانند و از نزدیک شدن به هزار کلمه برحذر می‌دارند. هر چه پوستر کوچک‌تر یا شکل‌محورتر باشد، این عدد باید کمتر باشد.
| بخش | بودجه‌ی پیشنهادی | چه چیزی را حذف کن |
|---|---|---|
| عنوان | حدود ۱۰ تا ۱۵ کلمه | عبارت‌هایی مثل «بررسی» و «مطالعه‌ی» که چیزی اضافه نمی‌کنند |
| مقدمه و هدف | ۵۰ تا ۸۰ کلمه | تاریخچه‌ی کامل موضوع و ارجاع‌های پشت سر هم |
| روش | ۵۰ تا ۱۰۰ کلمه، ترجیحاً با یک طرح‌واره | جزئیاتی که فقط برای تکرار آزمایش لازم است |
| نتایج | ۱۰۰ تا ۲۰۰ کلمه، بیشتر در تیترها و توضیح شکل‌ها | توصیف دوباره‌ی چیزی که شکل نشان می‌دهد |
| نتیجه‌گیری | ۳۰ تا ۶۰ کلمه | جمع‌بندی همه‌چیز؛ فقط پیام اصلی و یکی دو پیامد |
| منابع و تشکر | چند ارجاع کوتاه، با فونت کوچک‌تر | فهرست کامل منابع پایان‌نامه |
این جدول یک پیشنهاد برای شروع است، نه قانون. بعضی رشته‌ها مثل علوم انسانی معمولاً متن بیشتری دارند و بعضی پوسترهای مهندسی تقریباً فقط شکل‌اند. نکته‌ی اصلی این است که عدد داشته باشی و کلمه‌ها را بشماری، نه این‌که هر چه جا شد بنویسی.
چطور کم کنی؟
جمله‌ی کامل را به عبارت کوتاه تبدیل کن، ولی نه به تکه‌کلمه‌هایی که فقط خودت می‌فهمی. چکیده را روی پوستر تکرار نکن؛ خود پوستر خلاصه است. منابع را به دو سه ارجاع کلیدی با قالب کوتاه محدود کن و بقیه را در نسخه‌ی کامل بگذار. و هر جا یک شکل یا طرح‌واره می‌تواند جای یک پاراگراف را بگیرد، بگذار بگیرد.
فونت و اندازه
درباره‌ی اندازه‌ی فونت پوستر عدد قطعی‌ای وجود ندارد که همه رویش توافق داشته باشند. ولی راهنماهای دانشگاهی و کنفرانس‌ها معمولاً در محدوده‌های نزدیک به هم حرف می‌زنند. این عددها را توصیه‌ی رایج برای پوستر A0 بدان، نه قانون:
| عنصر | اندازه‌ی رایج در A0 | آزمون |
|---|---|---|
| عنوان | حدود ۷۲ تا ۱۲۰ پوینت | از چند متری خوانده شود |
| تیتر بخش‌ها و شکل‌ها | حدود ۴۰ تا ۶۰ پوینت | از دو سه متری خوانده شود |
| متن اصلی | حدود ۲۴ تا ۳۴ پوینت | از حدود یک متری راحت خوانده شود |
| منابع، تشکر، توضیح فرعی | معمولاً نه کمتر از حدود ۱۸ پوینت | از نزدیک خوانده شود |
ضلع‌های A1 حدود ۷۰ درصد ضلع‌های A0 است، پس برای A1 می‌توانی این عددها را تقریباً به همین نسبت کوچک کنی. آزمون A4 از مبحث قبل این‌جا هم بهترین داور است.
انتخاب فونت
بیشتر راهنماها برای پوستر فونت‌های بدون سریف (sans-serif) را پیشنهاد می‌کنند، چون شکل ساده‌ترشان از دور خواناتر است. فونت سریف‌دار خوش‌ساخت هم برای متن اصلی ایرادی ندارد. مهم‌تر از نوع فونت این است که یک یا حداکثر دو خانواده‌ی فونت به کار ببری و سلسله‌مراتب را با اندازه و ضخامت بسازی، نه با پنج فونت مختلف.
چند عادت دیگر هم خواندن را آسان‌تر می‌کند. متن طولانی را تمام با حروف بزرگ انگلیسی ننویس؛ کلمه‌ها شکل آشنایشان را از دست می‌دهند. زیر کلمه خط نکش؛ برای تأکید از ضخیم کردن استفاده کن. خط‌های خیلی بلند هم خسته‌کننده‌اند؛ اگر یک سطر از یک سر ستون پهن تا سر دیگرش کش آمده، ستون را باریک‌تر کن.
پوستر فارسی
اگر برای کنفرانس داخلی پوستر فارسی می‌سازی، یک فونت فارسی خوانا انتخاب کن که با یک فونت لاتین هماهنگ باشد، چون اصطلاح‌ها و عددهای انگلیسی بالاخره وارد متن می‌شوند. فونت‌های فارسی رایگان و باز هم هستند، مثل وزیرمتن، که برای این کار مناسب‌اند. حتماً بررسی کن که جای کلمه‌های انگلیسی وسط جمله‌ی فارسی، پرانتزها و نقطه‌ها در خروجی نهایی به هم نریخته باشد؛ این خطا در پوسترهای دوزبانه زیاد پیش می‌آید و روی کاغذ بزرگ خیلی به چشم می‌آید.
رنگ: کم، معنادار، برای همه
بهترین پوسترها معمولاً رنگ کمی دارند: یک زمینه‌ی روشن و ساده، متن تیره، یک یا دو رنگ تأکیدی برای چیزهایی که مهم‌اند. وقتی هر بخش یک رنگ دارد و هر تیتر یک رنگ دیگر، رنگ دیگر معنایی ندارد و فقط شلوغی است.
یک قاعده‌ی ساده: اگر رنگی معنا دارد، همه‌جا همان معنا را داشته باشد. اگر در شکل اول گروه آزمایش نارنجی است، در شکل دوم و سوم هم نارنجی باشد، و نارنجی را برای چیز دیگری خرج نکن.
کوررنگی
بخش قابل‌توجهی از مخاطبان تو رنگ‌ها را مثل تو نمی‌بینند. در جمعیت‌هایی با تبار شمال اروپا، حدود ۸ درصد مردان و حدود نیم درصد زنان نوعی کمبود دید رنگ دارند و رایج‌ترینش در تشخیص قرمز و سبز است. این عدد در جمعیت‌های دیگر کمی فرق می‌کند، ولی در هر سالن پوستر شلوغی تقریباً مطمئنی که چند نفر این‌طورند.
چند کار ساده این مشکل را تا حد زیادی حل می‌کند:
- قرمز در برابر سبز نگذار. اگر دو گروه را فقط با قرمز و سبز از هم جدا کنی، برای کسی که کوررنگی از نوع قرمز و سبز دارد هر دو تقریباً یکی‌اند. ترکیب‌هایی مثل آبی و نارنجی امن‌ترند.
- از یک پالت امتحان‌شده استفاده کن. پالت هشت‌رنگی اوکابه و ایتو (Okabe–Ito) برای همین طراحی شده که برای بیشتر انواع کوررنگی قابل تشخیص بماند. برای داده‌ی پیوسته هم نقشه‌های رنگی مثل viridis بهتر از نقشه‌ی رنگین‌کمانی‌اند.
- رنگ را تنها نگذار. علاوه بر رنگ، با شکل نشانگر، نوع خط یا برچسب مستقیم هم گروه‌ها را جدا کن. اگر پوستر سیاه‌وسفید چاپ شود و هنوز فهمیده شود، کارت را درست کرده‌ای.
- امتحان کن. ابزارهای رایگانی هستند که تصویر را آن‌طور که یک فرد کوررنگ می‌بیند شبیه‌سازی می‌کنند، مثل Color Oracle. پوستر نهایی را یک بار از این فیلتر رد کن.
ببینش: رنگ تنها کافی نیست
داده‌ی این نمودار ساختگی است.
کنتراست و زمینه
سالن‌های پوستر معمولاً نور خوبی ندارند. نور سقفی، سایه‌ی آدم‌ها و فاصله دست به دست هم می‌دهند تا متنی که روی مانیتور خوانا بود، روی دیوار کم‌رنگ شود. برای همین کنتراست بالا بین متن و زمینه لازم است: متن تیره روی زمینه‌ی روشن، یا برعکس، ولی نه خاکستری روشن روی سفید یا آبی روی بنفش.
برای صفحه‌های وب یک استاندارد شناخته‌شده هست به اسم WCAG که برای متن معمولی نسبت کنتراست دست‌کم ۴٫۵ به ۱ و برای متن درشت دست‌کم ۳ به ۱ را می‌خواهد. این استاندارد برای پوستر چاپی نوشته نشده، ولی راهنمای خوبی است. ابزارهای رایگان «بررسی کنتراست» دو رنگ را می‌گیرند و این نسبت را حساب می‌کنند.
متن را روی عکس یا طرح شلوغ ننویس. اگر عکس زمینه را دوست داری، آن را در یک بخش جدا بگذار، نه پشت متن. و یادت باشد رنگ‌ها روی کاغذ معمولاً کمی متفاوت از صفحه‌ی نمایش درمی‌آیند؛ یک چاپ آزمایشی کوچک قبل از چاپ نهایی خیلی از این غافل‌گیری‌ها را می‌گیرد.
لوگوها
خیلی از پوسترها با یک نوار پهن از لوگو شروع می‌شوند: دانشگاه، دانشکده، آزمایشگاه، حامی مالی، گاهی سه چهار تای دیگر. این نوار بهترین جای پوستر را می‌گیرد، یعنی بالای پوستر و هم‌سطح چشم، ولی هیچ پیامی نمی‌رساند.
لوگو لازم است، چون نشان می‌دهد کار از کجا آمده و گاهی دانشگاه یا حامی مالی آن را الزامی کرده. ولی کوچک و در یک گوشه یا نوار پایین کافی است. اگر دانشگاهت راهنمای هویت بصری دارد، اندازه و رنگ لوگو را طبق همان رعایت کن، و فقط لوگوی نهادهایی را بگذار که واقعاً در کار نقش داشته‌اند.
دسترس‌پذیری، فراتر از رنگ
دسترس‌پذیری فقط کوررنگی نیست. کسی که بینایی ضعیف‌تری دارد، از متن درشت‌تر سود می‌برد. کسی که روی ویلچر است، بخش‌هایی که خیلی بالای پوستر یا خیلی پایین آن قرار گرفته را سخت‌تر می‌بیند؛ برای همین پیام اصلی و شکل اصلی بهتر است حدود ارتفاع وسط پوستر باشند. نسخه‌ی PDF که با کد QR می‌دهی هم اگر متنش قابل انتخاب باشد، نه یک عکس بزرگ، برای نرم‌افزارهای صفحه‌خوان قابل استفاده است.
هیچ‌کدام از این‌ها کار اضافه‌ی سنگینی نیست. بیشترش همان چیزهایی است که پوستر را برای همه خواناتر می‌کند.
یک مثال: کوتاه کردن بخش روش
فرض کن پوستری انگلیسی برای یک کنفرانس خارجی درباره‌ی یک مطالعه‌ی پرسش‌نامه‌ای آماده می‌کنی. نسخه‌ی اول بخش روش، تقریباً همان پاراگراف پایان‌نامه است:
In order to investigate the research questions of the present study, an online questionnaire was designed by the researchers based on a review of the previous literature and was subsequently distributed among undergraduate students of three universities in Tehran, Isfahan and Shiraz during the spring semester. A total of 412 students completed the questionnaire. The data were analysed using SPSS software, and multiple linear regression was used to examine the relationships between study hours, sleep duration and grade point average.
این پاراگراف حدود ۸۰ کلمه است و از دو متری فقط یک مستطیل خاکستری است. نسخه‌ی پوستر می‌تواند این باشد:
Online survey · 412 undergraduates · 3 universities · Spring term. Multiple regression: study hours + sleep → GPA.
این مطالعه و عددهایش ساختگی‌اند.
کمتر از بیست کلمه، و چیزی که کسی سرپا برای فهمیدن نتیجه لازم دارد، همه‌اش هست. جزئیاتی مثل نرم‌افزار آماری و نحوه‌ی طراحی پرسش‌نامه حذف نشده‌اند؛ به نسخه‌ی کامل و به گفت‌وگوی تو با بازدیدکننده منتقل شده‌اند. اگر بتوانی این خط را با یک طرح‌واره‌ی ساده‌ی سه جعبه‌ای (نمونه، اندازه‌گیری، تحلیل) همراه کنی، باز هم بهتر.
فقط مواظب باش کوتاه کردن به رمزنویسی تبدیل نشود. اگر برای فهمیدن خط کوتاه، خواننده باید سرواژه‌هایی را بداند که فقط در آزمایشگاه شما رایج است، آن را کمی بازتر بنویس.
ببینش ویدیو
این ویدیو از مرکز ناتوانی و مشارکت اجتماعی دانشگاه ورمانت (UVM) درباره‌ی مبانی طراحی گرافیکی دسترس‌پذیر، با تمرکز بر فونت و خوانایی است. موضوعش طراحی گرافیکی به‌طور کلی است، نه فقط پوستر؛ پس عددهای اندازه‌ی فونت پوستر را از جدول همین مبحث بگیر و از ویدیو اصول خوانایی را.
نگاه یک پژوهشگر باتجربه
- اول سیاه‌وسفید طراحی کن. پوستر را اول بدون هیچ رنگی بچین. اگر سلسله‌مراتب و مسیر خواندن با اندازه و فاصله درست درآمد، رنگ را فقط برای تأکید اضافه کن.
- یک سبک‌نامه‌ی کوچک بنویس. قبل از شروع، روی یک برگه بنویس: فونت عنوان و متن، اندازه‌ها، دو رنگ تأکیدی و معنایشان. اگر چند نفر روی پوستر کار می‌کنید، این برگه از دعوای آخر کار جلوگیری می‌کند.
- کلمه‌ها را بشمار. نرم‌افزار ویرایش متن تعداد کلمه را می‌گوید. متن پوستر را یک جا جمع کن و بشمار؛ معمولاً عدد بیشتر از چیزی است که فکر می‌کردی.
- قالب کنفرانس را بخوان. بعضی کنفرانس‌ها یا دانشگاه‌ها قالب، رنگ یا جای لوگوی مشخصی می‌خواهند. قبل از این‌که وقت روی طراحی بگذاری، ببین چه چیزی از قبل تعیین شده.
اشتباه‌های رایج
- چکیده روی پوستر: کپی کردن چکیده‌ی کامل در گوشه‌ی بالای پوستر، که همان حرف‌های بقیه‌ی پوستر را با فونت ریز تکرار می‌کند.
- ریز کردن فونت به‌جای کم کردن متن: وقتی متن جا نمی‌شود، راه‌حل حذف است، نه پایین آوردن اندازه تا ۱۴ پوینت.
- قرمز و سبز برای دو گروه اصلی: بدون شکل یا برچسب دیگری که آن‌ها را جدا کند.
- متن روی عکس زمینه: زیبا روی مانیتور، ناخوانا روی دیوار سالن.
- نوار پهن لوگو در بالای پوستر: که جای عنوان و پیام را تنگ می‌کند.
- پنج فونت و هفت رنگ: هر چیزی که «فرق» دارد، باید دلیلی برای فرق داشتنش داشته باشد.
چیزهایی که باید یادت بماند
- برای پوستر بودجه‌ی کلمه بگذار؛ معمولاً چند صد کلمه کافی است.
- اندازه‌های فونت توصیه‌ی رایج‌اند، نه قانون؛ معیار نهایی خوانده شدن از فاصله‌ی واقعی است.
- یک یا دو فونت، یک یا دو رنگ تأکیدی، و هر رنگ همه‌جا یک معنا.
- گروه‌ها را فقط با رنگ جدا نکن؛ قرمز در برابر سبز را کنار بگذار و پوستر را با شبیه‌ساز کوررنگی امتحان کن.
- کنتراست بالا، متن روی زمینه‌ی ساده، و لوگوها کوچک و کنار.
این مبحث کجای نقشه است؟
این پنجمین مبحث درس «پوستر کنفرانس» است. پیش از این، پیام و عنوان را ساختیم، در «چیدمان: ستون‌ها، مسیر خواندن و فضای خالی» صفحه را چیدیم و در «نمودار و شکل برای پوستر» شکل‌ها را برای دیده شدن از دور آماده کردیم. حالا طراحی پوستر کامل است. مبحث بعدی و آخر، «ارائه‌ی کنار پوستر، چاپ و نسخه‌ی دیجیتال»، درباره‌ی چیزی است که بعد از طراحی می‌آید: حرف زدن کنار پوستر، چاپ و رساندن پوستر سالم به کنفرانس.
تمرین
اول خودت جواب بده، بعد جواب را باز کن.
تمرین ۱. این جمله‌ی بخش مقدمه‌ی یک پوستر را به کمتر از پانزده کلمه برسان، بدون این‌که پیامش عوض شود:
It is well known that antibiotic resistance is one of the most important problems facing healthcare systems around the world today, and therefore new methods for the rapid detection of resistant bacteria are urgently needed.
نمایش جواب
یک جواب ممکن: Antibiotic resistance is rising; clinics need faster tests to detect resistant bacteria. عبارت‌های «It is well known that» و «one of the most important problems» چیزی به پیام اضافه نمی‌کنند. اگر عدد مشخص و معتبری درباره‌ی اهمیت مسئله داری، به‌جای صفت‌های کلی همان را با منبعش بیاور.
تمرین ۲. پوستر هم‌آزمایشگاهی‌ات سه گروه دارد که با قرمز، سبز و زرد از هم جدا شده‌اند. پوستر پس‌زمینه‌ی آبی تیره دارد و متن اصلی خاکستری است. دو تغییر پیشنهاد کن.
نمایش جواب
(۱) رنگ‌های گروه‌ها را از یک پالت امن برای کوررنگی، مثل پالت اوکابه و ایتو، انتخاب کن و علاوه بر رنگ، با شکل نشانگر یا برچسب مستقیم هم گروه‌ها را جدا کن؛ قرمز و سبز کنار هم برای کوررنگی از نوع قرمز و سبز تقریباً یکی‌اند. (۲) متن خاکستری روی آبی تیره کنتراست کمی دارد؛ یا متن را سفید کن یا، ساده‌تر، زمینه را روشن و متن را تیره. بعد با یک ابزار بررسی کنتراست و یک چاپ آزمایشی امتحان کن.
تمرین ۳. پوستر تو ۱۱۰۰ کلمه دارد و برای جا شدنش فونت متن را ۱۸ پوینت کرده‌ای (پوستر A0). استادت می‌گوید «فونت را بزرگ کن». از کجا شروع می‌کنی؟
نمایش جواب
بزرگ کردن فونت بدون کم کردن متن ممکن نیست، پس اول باید متن را نصف یا کمتر کنی. یک ترتیب معقول: چکیده را اگر روی پوستر هست کامل حذف کن، فهرست منابع را به دو سه ارجاع کوتاه برسان، بخش روش را به یک خط و یک طرح‌واره تبدیل کن، و توضیح‌هایی که شکل‌ها خودشان نشان می‌دهند را بردار. بعد متن اصلی را به محدوده‌ی رایج حدود ۲۴ تا ۳۴ پوینت برگردان و با آزمون A4 امتحان کن.