تیترهای روی دکه‌ی روزنامه‌فروشی
صبح که از کنار یک دکه‌ی روزنامه‌فروشی رد می‌شوی، معمولاً نمی‌ایستی تا روزنامه‌ها را بخوانی. ولی در همان چند قدم، تیتر درشت صفحه‌ی اول را می‌بینی و خبر اصلی روز را می‌فهمی. تیتر روزنامه نمی‌گوید «گزارشی درباره‌ی وضعیت بارش»؛ می‌گوید چه اتفاقی افتاده.
پوستر هم باید همین کار را بکند. در مبحث قبل دیدیم که بیشتر بیننده‌ها رهگذرهای چندثانیه‌ای‌اند. چیزی که به این آدم‌ها می‌رسد، فقط عنوان و یک جمله‌ی درشت است. اگر آن جمله خبر اصلی کار تو نباشد، کار تو اصلاً به آن‌ها نرسیده.
مشکل این است که ما پژوهشگرها عادت داریم مثل گزارش اداری بنویسیم، نه مثل تیتر. عنوان پایان‌نامه‌ها معمولاً «بررسی اثر …» یا «مطالعه‌ی …» است: موضوع را می‌گوید، ولی نتیجه را پنهان می‌کند. این مبحث یاد می‌دهد پیام اصلی پوستر را پیدا کنی، آن را در عنوان یا یک جمله‌ی درشت بیاوری، و بقیه را با خیال راحت کنار بگذاری.
یک پوستر، یک پیام
پیام اصلی (take-home message) جمله‌ای است که دوست داری بیننده بعد از رفتن از جلوی پوسترت به خاطر داشته باشد. اگر شب سر شام همکارش از او بپرسد «آن پوستر درباره‌ی چه بود؟»، جوابش باید همین جمله باشد.
چرا فقط یکی؟ چون حافظه‌ی یک آدم خسته در وسط سالن شلوغ جای زیادی ندارد. اگر پنج پیام هم‌وزن روی پوستر بگذاری، بیننده یا هیچ‌کدام را یادش نمی‌ماند، یا تصادفی یکی را برمی‌دارد که شاید مهم‌ترینش نباشد. وقتی یک پیام انتخاب کنی، خودت تصمیم می‌گیری چه چیزی در ذهن او بماند.
یک پیام به این معنا نیست که پوستر فقط یک نتیجه دارد. می‌توانی دو سه یافته‌ی پشتیبان داشته باشی؛ ولی همه‌ی آن‌ها باید در خدمت یک حرف اصلی باشند، نه این‌که هر کدام داستان جدایی را تعریف کنند.
پیام، جمله است؛ موضوع نیست
مهم‌ترین تفاوت این است: موضوع یک عبارت اسمی است («اثر دما بر رشد باکتری»)، ولی پیام یک جمله‌ی کامل با فعل است که چیزی را ادعا می‌کند («دمای بالاتر رشد این باکتری را کند کرد»). موضوع به بیننده می‌گوید درباره‌ی چه کار کرده‌ای؛ پیام می‌گوید چه چیزی فهمیده‌ای.
یک آزمون ساده: آیا می‌شود با جمله‌ات مخالفت کرد؟ «بررسی روش‌های یادگیری عمیق» را نمی‌شود رد کرد، چون ادعایی ندارد. ولی «یک مدل کوچک به اندازه‌ی مدل‌های بزرگ دقیق بود» را می‌شود زیر سؤال برد. همین قابلیت نقد شدن است که آن را به یک پیام تبدیل می‌کند.
پیام اصلی را چطور پیدا کنی؟
پیدا کردن پیام اصلی معمولاً سخت‌تر از نوشتن آن است. این سه قدم کمک می‌کند:
- سؤالدقیقاً چه چیزی را می‌خواستی بفهمی؟ در یک جمله.
- یافتهجواب داده‌هایت به آن سؤال چه بود؟ همان‌قدر که داده‌ها اجازه می‌دهند.
- اهمیتاین جواب برای چه کسی و چرا مهم است؟
- یک جملهیافته را، با اشاره‌ی کوتاه به اهمیتش، به زبانی بنویس که هم‌رشته‌ی غیرمتخصص بفهمد.
وقتی جمله را نوشتی، آن را با این چند پرسش بسنج:
- آیا فعل دارد و چیزی را ادعا می‌کند؟
- آیا کسی از رشته‌ی نزدیک، بدون توضیح تو، آن را می‌فهمد؟ اگر سرواژه یا اصطلاح خیلی تخصصی دارد، ساده‌اش کن.
- آیا داده‌هایت واقعاً پشت این ادعا هستند؟ اگر نمونه کوچک است یا کار مقدماتی است، جمله باید این را نشان دهد («در یک مطالعه‌ی اولیه…»).
- آیا کوتاه است؟ جمله‌ای که سه سطر شود، دیگر از دور خوانده نمی‌شود.
اگر کار تو از قبل یک مقاله یا پایان‌نامه است، پیام اصلی معمولاً در جمله‌ی اول بخش نتیجه‌گیری یا در جمله‌های آخر چکیده پنهان است. فقط باید آن را از زبان رسمی بیرون بکشی.
عنوانی که یافته را می‌گوید
عنوان پوستر را می‌شود دو جور نوشت. عنوان توصیفی موضوع را می‌گوید. عنوان اعلامی یافته را می‌گوید. در مقاله‌ها هر دو رایج‌اند، ولی برای پوستر، که باید در چند ثانیه کار کند، عنوان اعلامی معمولاً خیلی بهتر جواب می‌دهد. Erren و Bourne هم در مقاله‌ی «ده قاعده» یک قاعده‌ی جداگانه را به اهمیت عنوان اختصاص داده‌اند و آن را به تیتر روزنامه تشبیه می‌کنند: کوتاه، تیز و گیرا.
بیشتر کنفرانس‌های بین‌المللی پوستر انگلیسی می‌خواهند، پس مثال‌ها را به انگلیسی می‌بینیم:
| ضعیف | بهتر | چرا |
|---|---|---|
| A Study on Nitrate Removal Using Agricultural Waste Adsorbents | A pistachio-shell adsorbent removed most nitrate from well water in lab tests | اولی فقط موضوع است. دومی یافته را می‌گوید و با «in lab tests» دامنه‌ی ادعا را هم مشخص می‌کند. |
| Investigation of Deep Learning Methods for Persian Handwritten Digit Recognition | A small CNN matched larger models on Persian handwritten digits at a fraction of the cost | «Investigation of» چیزی به بیننده نمی‌دهد. نسخه‌ی دوم مقایسه و نتیجه را در یک نگاه نشان می‌دهد. |
| Effect of Ti-doped ZnO NP Concentration on PCE in DSSCs | Adding titanium to zinc-oxide nanoparticles raised solar-cell efficiency, up to a point | سرواژه‌های پشت‌سرهم حتی هم‌رشته‌ای‌ها را کند می‌کند. «up to a point» یافته‌ی مهم (یک حد بهینه) را صادقانه نگه داشته. |
| Pistachio Shells Solve Iran's Groundwater Nitrate Problem | Pistachio-shell waste shows promise as a low-cost nitrate adsorbent | عنوان اعلامی نباید اغراق کند. یک آزمایش آزمایشگاهی مشکل آب یک کشور را حل نمی‌کند. |
همه‌ی عنوان‌ها و یافته‌های این جدول ساختگی‌اند و فقط برای تمرین نوشته شده‌اند.
ردیف آخر را جدی بگیر. عنوان اعلامی وسوسه‌ات می‌کند ادعا را بزرگ‌تر کنی تا جذاب‌تر شود. ولی بیننده‌ی متخصص فوراً اغراق را می‌بیند و اعتمادش به بقیه‌ی پوستر کم می‌شود. پیام خوب هم روشن است و هم به اندازه‌ی شواهد.
اگر عنوان را نمی‌شود عوض کرد
بعضی کنفرانس‌ها می‌خواهند عنوان پوستر همان عنوان چکیده‌ی پذیرفته‌شده باشد، تا در برنامه‌ی کنفرانس پیدا شود. اگر چنین قاعده‌ای هست، آن را رعایت کن. در این حالت عنوان رسمی را بالای پوستر بگذار و پیام اصلی را به شکل یک جمله‌ی درشت جداگانه، در جای برجسته‌ای از پوستر بیاور. این همان ایده‌ای است که در قالب‌های #betterposter هم دیده می‌شود و در مبحث بعد بیشتر درباره‌اش حرف می‌زنیم.
بریدن: سخت‌ترین قسمت کار
وقتی پیام را پیدا کردی، نوبت تصمیم سخت می‌رسد: هر چیزی که به این پیام کمک نمی‌کند، باید از روی پوستر برود. این برای خیلی‌ها دردناک است، چون پشت هر جدول و هر آزمایش ساعت‌ها کار خوابیده.
برای بریدن، این پرسش را از هر تکه‌ی محتوا بپرس: «اگر این را بردارم، پیام اصلی ضعیف‌تر می‌شود؟» اگر جواب «نه» است، آن تکه باید برود؛ هر قدر هم برایت عزیز باشد.
چیزهایی که معمولاً باید بروند یا خیلی کوتاه شوند:
- مرور پیشینه: یک یا دو جمله برای این‌که بگویی چرا سؤال مهم است، کافی است. فهرست کارهای قبلی جایش در مقاله است.
- همه‌ی جزئیات روش: ایده‌ی اصلی روش را با یک شکل ساده یا یک فلوچارت نشان بده. تنظیمات دقیق را برای گفت‌وگو نگه دار.
- نتیجه‌های فرعی: نتیجه‌ای که جالب است ولی به پیام اصلی ربطی ندارد، پوستر را شلوغ می‌کند. شاید پوستر دیگری لازم دارد.
- جدول‌های بزرگ عددی: از دو سه متری خوانده نمی‌شوند. اگر عددها مهم‌اند، یک نمودار ساده بهتر است؛ این را در مبحث شکل‌ها می‌بینیم.
- متن چکیده: خیلی‌ها چکیده را کامل روی پوستر می‌گذارند. پوستر خودش خلاصه است؛ چکیده‌ی جداگانه معمولاً تکرار است، مگر کنفرانس آن را خواسته باشد.
چیزهایی که کنار می‌گذاری را در یک «انبار» جمع کن: یک فایل PDF که با کد QR به آن برسند، چند برگه‌ی چاپی کوچک، یا فقط یادداشت‌هایی که برای جواب دادن به سؤال‌ها آماده کرده‌ای. وقتی بدانی آن محتوا جایی منتظر است، بریدنش راحت‌تر می‌شود.
یک مثال: از عنوان پایان‌نامه تا پیام پوستر
فرض کن رضا دانشجوی ارشد کامپیوتر است. عنوان پایان‌نامه‌اش این است: «بررسی و مقایسه‌ی روش‌های یادگیری عمیق برای بازشناسی ارقام دست‌نویس فارسی». او برای یک کنفرانس بین‌المللی پوستر آماده می‌کند و اولین نسخه‌اش دوازده بخش و چهار جدول دارد.
آیا یک شبکه‌ی عصبی کوچک، که روی گوشی ارزان هم اجرا می‌شود، می‌تواند به دقت مدل‌های بزرگ برسد؟
در داده‌های آزمون رضا، مدل کوچک تقریباً به همان دقت مدل‌های بزرگ رسید، با حجم و زمان اجرای خیلی کمتر.
یعنی بازشناسی فرم‌های دست‌نویس فارسی را می‌شود روی دستگاه‌های ارزان انجام داد، بدون نیاز به سرور قوی.
A small CNN read Persian handwritten digits almost as accurately as models ten times its size.
حالا رضا با همین پیام، محتوای پوسترش را مرتب می‌کند:
| محتوای نسخه‌ی اول | تصمیم | کجا می‌رود؟ |
|---|---|---|
| دو پاراگراف تاریخچه‌ی بازشناسی دست‌خط | یک جمله باقی می‌ماند | بقیه در مقاله |
| جدول مقایسه‌ی هفت مدل در شش معیار | تبدیل به یک نمودار: دقت در برابر حجم مدل | جدول کامل در فایل QR |
| آزمایش جانبی روی حروف الفبا | حذف از پوستر | برای گفت‌وگو یا پوستر بعدی |
| معماری کامل شبکه با همه‌ی لایه‌ها | یک شکل ساده‌شده | جزئیات در فایل QR |
| محدودیت: داده‌ها فقط از دانشجوها جمع شده | می‌ماند، در یک خط | روی پوستر؛ صداقت را حذف نکن |
رضا، داده‌ها و نتیجه‌ها ساختگی‌اند و فقط برای نشان دادن روش کار آمده‌اند.
به ردیف آخر دقت کن. بریدن یعنی حذف چیزهای غیرضروری، نه حذف چیزهایی که ادعا را محدود می‌کنند. محدودیت مهم، بخشی از پیام صادقانه است. عددی مثل «ده برابر» هم فقط وقتی در پیام می‌آید که واقعاً از داده‌ها بیرون آمده باشد.
ببینش ویدیو
در این ویدیو مایک موریسون ایده‌ی #betterposter را معرفی می‌کند: یافته‌ی اصلی به زبان ساده و با حروف خیلی درشت، در مرکز پوستر. لازم نیست قالب او را عیناً استفاده کنی، ولی منطق «اول پیام» را خوب نشان می‌دهد.
نگاه یک پژوهشگر باتجربه
- پیام را قبل از طراحی بنویس. اول جمله‌ی پیام را روی یک کاغذ بنویس و بالای میزت بچسبان. بعد نرم‌افزار طراحی را باز کن. هر تصمیمی را با آن جمله بسنج.
- پیام را برای یک همکلاسی از رشته‌ی دیگر بخوان. اگر مجبور شدی توضیح اضافه بدهی، جمله هنوز آماده نیست.
- پیام را با استاد راهنما و هم‌نویسنده‌ها هماهنگ کن. پوستر به نام همه‌ی نویسنده‌ها ارائه می‌شود؛ ادعای اصلی باید مورد توافق همه باشد.
- از پیام پوستر در جاهای دیگر هم استفاده کن. همین جمله، شروع خوبی برای توضیح یک‌دقیقه‌ای کنار پوستر، و حتی برای معرفی پژوهشت در ایمیل به استادهای خارجی است.
اشتباه‌های رایج
- عنوان «بررسی …»: عنوانی که فقط موضوع را می‌گوید و یافته را پنهان می‌کند.
- چند پیام هم‌وزن: پوستری که چهار یافته‌ی مستقل را با یک اندازه نشان می‌دهد و بیننده نمی‌داند کدام اصلی است.
- اغراق برای جذاب شدن: «حل شد»، «برای اولین بار»، «انقلابی» بدون شواهد کافی.
- پیام پر از سرواژه: جمله‌ای که فقط سه نفر در دنیا بدون توضیح می‌فهمند.
- نبریدن از ترس ناقص به نظر رسیدن: پوستر شلوغ عمیق‌تر به نظر نمی‌رسد؛ فقط کمتر خوانده می‌شود.
- حذف محدودیت مهم: بریدن نباید به قیمت صداقت تمام شود.
چیزهایی که باید یادت بماند
- هر پوستر یک پیام اصلی دارد؛ جمله‌ای که بیننده باید به خاطر بسپارد.
- پیام یک جمله‌ی کامل با فعل است، نه یک موضوع.
- عنوان اعلامی (یافته‌محور) برای پوستر معمولاً بهتر از عنوان توصیفی کار می‌کند، به شرط اغراق نکردن.
- اگر عنوان رسمی قابل تغییر نیست، پیام را به شکل جمله‌ی درشت جداگانه بیاور.
- هر چه به پیام کمک نمی‌کند، به «انبار» برود: گفت‌وگو، فایل QR، مقاله.
این مبحث کجای نقشه است؟
این دومین مبحث درس «پوستر کنفرانس» است. در مبحث قبل، «پوستر خوب چه کاری می‌کند؟»، دیدیم که بیشتر بیننده‌ها فقط چند ثانیه وقت می‌گذارند. این‌جا یاد گرفتی چه چیزی را در آن چند ثانیه به آن‌ها بدهی. مبحث بعدی، «چیدمان: ستون‌ها، مسیر خواندن و فضای خالی»، نشان می‌دهد این پیام و چند یافته‌ی پشتیبانش را چطور روی صفحه بچینی. بعد از آن به شکل‌ها، متن و رنگ، و ارائه‌ی کنار پوستر می‌رسیم.
تمرین
اول خودت جواب بده، بعد جواب را باز کن.
تمرین ۱. کدام‌ها پیام‌اند و کدام‌ها فقط موضوع؟
- «تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر خواب نوجوانان»
- «نوجوانانی که شب‌ها بیشتر از گوشی استفاده می‌کردند، دیرتر می‌خوابیدند.»
- «مدل‌سازی عددی جریان در لوله‌های خمیده»
- «در لوله‌های با خمیدگی بیشتر، افت فشار در مدل ما سریع‌تر زیاد شد.»
نمایش جواب
۱ و ۳ موضوع‌اند: عبارت اسمی‌اند و ادعایی ندارند. ۲ و ۴ پیام‌اند: جمله‌ی کامل با فعل‌اند و می‌شود با آن‌ها مخالفت کرد. به «در مدل ما» در جمله‌ی ۴ هم دقت کن؛ دامنه‌ی ادعا را مشخص می‌کند. جمله‌ی ۲ هم فقط یک همراهی را می‌گوید و ادعا نمی‌کند گوشی علت دیر خوابیدن است.
تمرین ۲. این عنوان را به یک عنوان اعلامی انگلیسی تبدیل کن (یافته را خودت فرض کن، ولی اغراق نکن): An Investigation into the Effect of Feedback Timing on Student Learning in Online Courses
نمایش جواب
یک جواب ممکن: Immediate feedback improved quiz scores more than delayed feedback in two online courses. این عنوان یافته را می‌گوید و با «in two online courses» دامنه را محدود می‌کند. نسخه‌ای مثل Immediate Feedback Transforms Online Learning اغراق است، چون دو درس آنلاین برای چنین ادعای کلی‌ای کافی نیست.
تمرین ۳. سارا می‌گوید: «همه‌ی نتیجه‌هایم مهم‌اند. اگر یکی را حذف کنم، داورها فکر می‌کنند کار کمی کرده‌ام.» به او چه پیشنهادی می‌دهی؟
نمایش جواب
اول با او پیام اصلی را پیدا کن: کدام یافته جواب مستقیم سؤال اصلی است؟ بقیه را دو دسته کن: یافته‌هایی که پیام را تقویت می‌کنند (به شکل کوچک‌تر می‌مانند) و یافته‌هایی که داستان دیگری دارند (به فایل QR یا گفت‌وگو می‌روند). داور و بیننده‌ی باتجربه، پوستر متمرکز را نشانه‌ی فکر روشن می‌بینند، نه کار کم. اگر کنفرانس داوری پوستر دارد، بهتر است معیارهای ارزیابی‌اش را هم از راهنمای کنفرانس ببیند.