نامه MOI گواهی رسمی دانشگاه قبلی‌تان درباره‌ی زبان تدریس دوره است و فقط وقتی جای آیلتس را می‌گیرد که کل دوره واقعاً انگلیسی بوده و دانشگاه مقصد آن را رسماً بپذیرد.
اگر دنبال راهی برای اپلای بدون آیلتس هستید، احتمالاً اسم MOI به گوشتان خورده است. همه‌ی مسیرها را در مقاله‌ی راه‌های قانونی اپلای بدون آیلتس از ایران کنار هم گذاشته‌ایم و وضعیت آزمون‌ها برای ساکنان ایران را در مقایسه‌ی تافل، آیلتس و دولینگو آورده‌ایم. این مقاله فقط درباره‌ی خود نامه است: کی معتبر است، دانشگاه‌ها دقیقاً چه می‌خواهند، چطور آن را از دانشگاه ایرانی بگیرید و چه چیزهایی باید در آن نوشته شود. شرط دانشگاه‌ها را تا ۲۴ آبان ۱۴۰۵ (۱۵ نوامبر ۲۰۲۶) در صفحه‌های رسمی خودشان بررسی کرده‌ایم. این شرط‌ها هر سال ممکن است تغییر کنند.
نامه MOI دقیقاً چیست؟
MOI کوتاه‌شده‌ی Medium of Instruction است، یعنی «زبان تدریس». نامه‌ی MOI سندی است که دانشگاه محل تحصیلتان صادر می‌کند و در آن تأیید می‌کند دوره‌ی شما به چه زبانی تدریس و ارزیابی شده است. این سند در سایت دانشگاه‌ها با اسم‌های مختلفی آمده است: Medium of Instruction certificate، English proficiency letter، official statement on the language of instruction یا گاهی فقط یک یادداشت روی ریزنمرات.
دو چیز را با MOI یکی نگیرید:
- ریزنمرات یا دانشنامه‌ی انگلیسی: اینکه دانشگاه مدرکتان را به انگلیسی صادر کرده، فقط یعنی نسخه‌ی انگلیسی مدرک را دارید. این درباره‌ی زبان تدریس چیزی نمی‌گوید. دانشگاه توئنته در هلند هم در راهنمای معافیت زبانش یادآوری می‌کند که کارنامه‌ی صادرشده به انگلیسی با ذکر انگلیسی به‌عنوان زبان تدریس فرق دارد.
- گواهی سطح زبان: نامه‌ی MOI درباره‌ی دوره‌ی شماست، نه نمره‌ی شما. دانشگاه از آن نتیجه می‌گیرد که اگر چند سال به انگلیسی درس خوانده‌اید، از پس دوره‌ی جدید هم برمی‌آیید.
اول واقعیت: بیشتر مدارک ایران به فارسی تدریس شده‌اند
زبان تدریس در بیشتر دوره‌های دانشگاهی ایران فارسی است، حتی اگر منابع درسی‌تان انگلیسی بوده، مقاله‌ها را به انگلیسی خوانده‌اید یا پایان‌نامه را به انگلیسی نوشته‌اید. نامه‌ی MOI فقط وقتی به کارتان می‌آید که با واقعیت دوره و سوابق رسمی دانشگاه یکی باشد. این‌ها موقعیت‌هایی است که ممکن است واقعاً به چنین نامه‌ای برسید:
- برنامه‌هایی که رسماً انگلیسی‌زبان بوده‌اند. بعضی دانشگاه‌های ایران برای دانشجویان بین‌المللی دوره‌ی انگلیسی‌زبان برگزار کرده‌اند. برای نمونه، سایت بین‌الملل دانشگاه تهران صفحه‌ای با عنوان Majors in English دارد که در آن اطلاعیه‌ی چند برنامه‌ی ارشد و دکتری، بیشتر مربوط به سال‌های ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰، آمده است. اگر در چنین برنامه‌ای درس خوانده‌اید، دانشگاه می‌تواند این را رسماً تأیید کند.
- دوره‌ی تبادلی یا بخشی از تحصیل در خارج. اگر یک یا چند ترم را در دانشگاهی خارجی با زبان تدریس انگلیسی گذرانده‌اید، گواهی‌اش را باید از همان دانشگاه خارجی بگیرید، نه از دانشگاه ایرانی. بعضی دانشگاه‌ها این را می‌پذیرند و بعضی نه.
- رشته‌هایی مثل ادبیات انگلیسی، مترجمی یا آموزش زبان. در این رشته‌ها بخش بزرگی از درس‌های تخصصی به انگلیسی است، اما درس‌های عمومی معمولاً به فارسی است. پس نامه‌ای که بگوید «کل دوره به انگلیسی بوده» احتمالاً درست نیست. نامه باید دقیقاً همان چیزی را بگوید که اتفاق افتاده و تصمیم را به دانشگاه مقصد بسپارد.
یک هشدار جدی: نامه‌ای را که با واقعیت دوره‌تان نمی‌خواند درخواست نکنید و از کسی هم نخرید، حتی اگر بشنوید «همه می‌گیرند». متن نامه را هم بعد از صدور تغییر ندهید. حتی اگر کسی حاضر باشد نامه‌ای فراتر از سوابق رسمی دانشگاه صادر کند، فرستادن آن یعنی ارائه‌ی اطلاعات نادرست، و مسئولیتش با شماست. دانشگاه‌ها این نامه‌ها را بررسی می‌کنند؛ برای نمونه، دانشگاه تورنتو می‌نویسد زبان تدریس را واحد تحصیلات تکمیلی یا دانشکده‌ی تحصیلات تکمیلی راستی‌آزمایی می‌کند. در مرحله‌ی ویزا پیامدش سنگین‌تر هم هست. طبق راهنمای رسمی کارکنان اداره‌ی مهاجرت انگلستان، اگر درخواستی به دلیل فریب رد شود، درخواست‌های بعدی تا ۱۰ سال رد می‌شوند. ارائه‌ی گواهی جعلی زبان انگلیسی به دانشگاه پذیرنده برای گرفتن پذیرش هم یکی از مثال‌های همین راهنماست. از همه‌ی این‌ها گذشته، سطح واقعی زبانتان از همان هفته‌ی اول کلاس معلوم می‌شود.
کدام دانشگاه‌ها MOI را قبول می‌کنند؟ ۱۰ نمونه‌ی رسمی
در مقاله‌ی اپلای بدون آیلتس، سوئد، دانشگاه فنی مونیخ و پلی‌تکنیک میلان را مرور کرده‌ایم. این‌جا نمونه‌های دیگری را آورده‌ایم تا ببینید دانشگاه‌ها چقدر با هم فرق دارند. همه‌ی این‌ها را تا ۲۴ آبان ۱۴۰۵ بررسی کرده‌ایم.
پذیرش با شرط: کل دوره و زبان رسمی تدریس
- دانشگاه پادوا (ایتالیا)، سال تحصیلی ۲۰۲۶–۲۷: مدرک کارشناسی، ارشد یا دوره‌ی یکپارچه‌ای که به انگلیسی تدریس شده باشد پذیرفته می‌شود، اما گذراندن فقط بخشی از دوره در خارج کافی نیست. مدارک شما باید زبان تدریس دوره را نشان بدهند. اگر نشان نمی‌دهند، باید سند رسمی دانشگاه صادرکننده درباره‌ی زبان تدریس دوره را ارائه کنید. برای مدرک خارجی، ریزنمرات و دانشنامه را هم می‌خواهند.
- دانشگاه بولونیا (ایتالیا)، برای نمونه ارشد Medical Biotechnology: مدرک دانشگاهی‌ای که زبان رسمی تدریسش انگلیسی بوده، برای شرط سطح B2 پذیرفته می‌شود. دوره‌ی تبادلی هم با سه شرط قبول است: دست‌کم ۶ ماه طول کشیده باشد، زبان رسمی تدریس در دانشگاه میزبان انگلیسی باشد و دانشگاه اصلی آن را در سوابقتان ثبت کرده باشد. در بولونیا شرط زبان برای هر برنامه جدا نوشته می‌شود؛ صفحه‌ی برنامه‌ی خودتان را بخوانید.
- مؤسسه‌ی فناوری کارلسروهه (KIT، آلمان): برای بسیاری از ارشدها، مدرک دانشگاهی‌ای را می‌پذیرد که انگلیسی تنها زبان تدریسش بوده، به شرطی که این نکته در Diploma Supplement، ریزنمرات یا دانشنامه آمده باشد. یعنی KIT به آنچه روی خود مدارک نوشته شده نگاه می‌کند، نه فقط به یک نامه‌ی جدا. بعضی برنامه‌ها هم شرط متفاوتی دارند.
- دانشگاه تورنتو (کانادا)، تحصیلات تکمیلی: اگر مدرکی که با آن اپلای می‌کنید از مؤسسه‌ای باشد که این دانشگاه به رسمیت می‌شناسد و زبان تدریس و امتحان در آن به‌طور یکسان (uniformly) انگلیسی بوده باشد، معمولاً لازم نیست مدرک زبان بدهید. روی ریزنمرات رسمی باید یادداشتی درباره‌ی زبان تدریس و امتحان باشد. اگر نیست، دانشگاه قبلی باید بیانیه‌ی رسمی را مستقیم برای دانشکده بفرستد.
فقط مدرک از کشورهای انگلیسی‌زبان
- دانشگاه صنعتی دلفت (هلند): فقط شهروندان استرالیا، کانادا، ایرلند، نیوزیلند، انگلستان و آمریکا و کسانی که کارشناسی‌شان را در یکی از همین کشورها گرفته‌اند معاف‌اند. صفحه‌ی پذیرش صریحاً می‌گوید کارشناسی از هر کشور دیگری معافیت نمی‌آورد، حتی اگر دوره به انگلیسی بوده باشد. شعبه‌ی خارجی دانشگاه‌های همین کشورها هم حساب نمی‌شود.
- دانشگاه لیدن (هلند): طبق راهنمای زبان ارشد این دانشگاه (به‌روزرسانی ژوئیه‌ی ۲۰۲۶)، کسی معاف است که کل تحصیل متوسطه یا دانشگاهی‌اش را به انگلیسی در فهرستی از کشورها گذرانده باشد؛ از جمله آمریکا، انگلستان، ایرلند، استرالیا، کانادا، سنگاپور، آفریقای جنوبی و مالت.
- امپریال کالج لندن (انگلستان): معافیت فقط شامل مدرکی هم‌سطح کارشناسی انگلستان از فهرستی از کشورهاست، مثل استرالیا، کانادا، ایرلند، مالت و آمریکا. برای دانشکده‌ی کسب‌وکار امپریال این معافیت تضمین‌شده نیست. ایران در این فهرست نیست.
MOI را نمی‌پذیرند
- دانشگاه گوتینگن (آلمان)، برنامه‌ی ارشد iPAB در دانشکده‌ی کشاورزی: صفحه‌ی مدارک زبان این برنامه صریحاً می‌گوید نامه‌هایی که دانشگاه‌ها برای تأیید تحصیل قبلی به انگلیسی صادر می‌کنند، یعنی همان گواهی‌های MOI، برای اثبات زبان کافی نیست.
- دانشگاه میلان (ایتالیا): صفحه‌ی شرط انگلیسی ارشدهای سال تحصیلی ۲۰۲۶–۲۷ صریحاً درباره‌ی MOI چیزی نمی‌گوید، اما در فهرست راه‌های پذیرفته‌شده هم راهی برای آن نیامده است. به‌جای آن، گواهی زبان معتبر یا آزمون تعیین سطح مرکز زبان خود دانشگاه (SLAM) را پذیرفته است.
معیار، زبان کل دانشگاه است
- دانشگاه بریتیش کلمبیا (کانادا): برای تحصیلات تکمیلی، کسی که از دانشگاهی خارج از کانادا می‌آید که زبان اصلی تدریسش انگلیسی نیست، باید نتیجه‌ی آزمون بفرستد. در این تعریف، زبان اصلی کل دانشگاه ملاک است. پس یک برنامه‌ی انگلیسی در دانشگاهی که زبان اصلی‌اش فارسی است شاید کافی نباشد و بهتر است کتبی بپرسید.
جمع‌بندی این نمونه‌ها ساده است: یک دانشگاه نامه را با شرط مشخص می‌پذیرد، دیگری فقط فهرست کشورها را قبول دارد و سومی آن را نمی‌پذیرد. پس پیش از درخواست نامه، حتماً شرط همان برنامه را بخوانید.
شرط‌هایی که تقریباً همه‌جا تکرار می‌شود
- کل دوره، نه بخشی از آن: کلمه‌هایی مثل entire، uniformly و sole در صفحه‌های رسمی دقیقاً یعنی همین.
- هم تدریس و هم ارزیابی: بعضی دانشگاه‌ها، مثل تورنتو، می‌خواهند امتحان‌ها هم به انگلیسی بوده باشد.
- صادرکننده‌ی رسمی: نامه باید از واحد رسمی دانشگاه باشد، با سربرگ، تاریخ، امضا و مهر؛ گاهی هم باید مستقیم از دانشگاه برای مقصد فرستاده شود.
- درج روی مدارک اصلی: بعضی دانشگاه‌ها، مثل KIT، ترجیح می‌دهند یا شرط می‌کنند که زبان تدریس روی ریزنمرات، دانشنامه یا Diploma Supplement آمده باشد.
- فهرست کشورها از همه‌چیز مهم‌تر است: اگر دانشگاه فقط مدرک کشورهای مشخصی را قبول دارد، نامه‌ی MOI از دانشگاه ایرانی کمکی نمی‌کند.
- پذیرش با ویزا فرق دارد: حتی اگر دانشگاه MOI را بپذیرد، سفارت یا اداره‌ی مهاجرت ممکن است مدرک زبان جداگانه بخواهد. این را هم از اول بپرسید.
چطور نامه MOI را از دانشگاه ایرانی بگیریم؟
روال دانشگاه‌های ایران یکسان نیست و هر دانشگاه ممکن است فرم یا سامانه‌ی خودش را داشته باشد. این مراحل کلی است؛ جزئیات را از خود دانشگاهتان بپرسید.
- اول شرط مقصد را دقیق بخوانید و متن آن را ذخیره کنید. بنویسید دانشگاه مقصد چه کلمه‌هایی می‌خواهد (مثلاً instruction and assessment) و آیا نامه باید مستقیم از دانشگاه فرستاده شود. این‌ها را در فایل اکسل دانشگاه‌هایتان ثبت کنید.
- مطمئن شوید دوره‌تان واقعاً این شرایط را دارد. اگر برنامه‌تان رسماً انگلیسی‌زبان بوده، معمولاً این موضوع در سوابق آموزشی یا برنامه‌ی مصوب دوره هم آمده است. اگر مطمئن نیستید، اول از دانشکده بپرسید.
- واحد مسئول را پیدا کنید. بسته به دانشگاه، این کار معمولاً با اداره‌ی آموزش، اداره‌ی دانش‌آموختگان یا دفتر امور بین‌الملل است. فقط از مسیر رسمی دانشگاه اقدام کنید، یعنی حضوری، از سامانه‌ی آموزشی دانشگاه یا با نامه‌ی رسمی.
- درخواست کتبی بدهید. نام کامل مطابق گذرنامه، شماره‌ی دانشجویی، مقطع و رشته و تاریخ شروع و پایان دوره را بنویسید و متن شرط زبان مقصد را پیوست کنید تا دانشگاه ببیند چه اطلاعاتی لازم است. متن آماده ندهید که فقط امضا شود؛ متن نهایی را دانشگاه بر اساس سوابق خودش می‌نویسد.
- شکل نامه را بپرسید. نامه را به انگلیسی، روی سربرگ رسمی، با شماره و تاریخ، امضای مسئول و مهر دانشگاه بخواهید. اگر امکانش هست، بپرسید زبان تدریس را روی ریزنمرات انگلیسی هم درج می‌کنند یا نه.
- روش ارسال را هماهنگ کنید. اگر مقصد می‌خواهد نامه مستقیم از دانشگاه برسد، بپرسید دانشگاه می‌تواند آن را با ایمیل رسمی یا در پاکت مهروموم بفرستد یا نه.
- اگر تأیید یا ترجمه‌ی رسمی لازم شد، از مسیر رسمی بروید. اگر نامه فارسی صادر شده یا مقصد تأیید رسمی خواسته، روال تأییدیه و ترجمه را در مراحل ترجمه‌ی رسمی مدارک تحصیلی توضیح داده‌ایم. اینکه نامه‌ی MOI هم باید از همان سامانه‌های تأییدیه بگذرد یا نه، از اداره‌ی دانش‌آموختگان دانشگاهتان بپرسید.
- زود شروع کنید. زمان صدور و هزینه‌اش در هر دانشگاه فرق دارد. اگر برای چند مقصد اپلای می‌کنید، از همان اول چند نسخه‌ی اصل بخواهید.
یک نامه MOI معمولاً چه دارد؟
یک نامه‌ی رسمی MOI معمولاً این بخش‌ها را دارد. از این فهرست برای بررسی نامه‌ای استفاده کنید که دانشگاه به شما داده، نه برای نوشتن متن نامه:
- سربرگ رسمی دانشگاه و نام واحد صادرکننده
- شماره‌ی نامه و تاریخ صدور
- عنوانی روشن، مثل Certificate of Medium of Instruction یا To Whom It May Concern
- نام کامل دانشجو مطابق گذرنامه، شماره‌ی دانشجویی و در صورت نیاز تاریخ تولد
- مقطع، رشته و نام دقیق برنامه، تاریخ شروع و پایان دوره و تاریخ فارغ‌التحصیلی
- جمله‌ی اصلی درباره‌ی زبان تدریس و ارزیابی، دقیقاً مطابق واقعیت
- نام، سمت و امضای مسئول، همراه با مهر دانشگاه
- یک راه رسمی برای راستی‌آزمایی، مثل ایمیل رسمی همان واحد
نامه‌ی دقیق بهتر از نامه‌ی بزرگ‌نمایی‌شده
متن نامه را دانشگاه بر اساس سوابق خودش می‌نویسد، نه شما، و ما هم عمداً متن آماده‌ای برای آن نمی‌دهیم. اگر کل دوره و امتحان‌ها به انگلیسی بوده، نامه همین را تأیید می‌کند. اگر فقط درس‌های تخصصی به انگلیسی بوده و درس‌های عمومی به فارسی، نامه‌ی درست همین تفکیک را می‌گوید، حتی اگر دانشگاه مقصد در نهایت آن را نپذیرد. وقتی نامه را گرفتید، پیش از فرستادن آن را با سوابق خودتان مقایسه کنید. اگر چیزی بیش از واقعیت در آن آمده، آن را نفرستید و از دانشگاه بخواهید اصلاحش کند.
اگر دوره‌تان انگلیسی نبوده
اگر دوره‌تان به فارسی بوده، راه MOI برایتان بسته است و نباید وقتتان را صرف آن کنید. راه‌های دیگری هست: آزمون‌هایی که دانشگاه رسماً پذیرفته، ارزیابی زبان توسط خود دانشگاه یا تحصیل به زبانی غیر از انگلیسی. برای راه آخر، مقاله‌ی مدرک‌های زبان آلمانی، ایتالیایی، فرانسوی و اسپانیایی را ببینید. هر وقت شرط زبان یک برنامه روشن نبود، یک ایمیل کوتاه به دفتر پذیرش بفرستید و جواب را کتبی نگه دارید.
سؤال‌های رایج
نامه MOI را از کجای دانشگاه بگیرم؟
بسته به دانشگاه، معمولاً از اداره‌ی آموزش، اداره‌ی دانش‌آموختگان یا دفتر امور بین‌الملل. روال و فرم هر دانشگاه فرق دارد. فقط از مسیر رسمی دانشگاه خودتان اقدام کنید.
با نامه MOI می‌شود بدون آیلتس پذیرش گرفت؟
فقط در دانشگاه‌هایی که این راه را رسماً در صفحه‌ی شرط زبانشان آورده‌اند، و فقط اگر کل دوره‌تان واقعاً به انگلیسی بوده باشد. خیلی از دانشگاه‌ها، مثل دلفت، لیدن و امپریال، فقط مدرک کشورهای انگلیسی‌زبان را قبول دارند.
رشته‌ام مترجمی یا ادبیات انگلیسی است؛ نامه MOI به من می‌دهند؟
ممکن است دانشگاه تأیید کند که درس‌های تخصصی به انگلیسی بوده، اما اگر درس‌های عمومی به فارسی بوده، نامه نباید بگوید کل دوره انگلیسی بوده است. با همین نامه‌ی دقیق، از دانشگاه مقصد بپرسید که آن را می‌پذیرد یا نه.
ریزنمرات انگلیسی همان نامه MOI است؟
نه. ریزنمرات انگلیسی فقط نسخه‌ی انگلیسی سوابق شماست. فقط وقتی کار MOI را می‌کند که زبان تدریس صریحاً روی آن نوشته شده باشد.
نامه MOI برای ویزا هم کافی است؟
لزوماً نه. شرط ویزا جدا از شرط پذیرش است و بعضی کشورها یا نمایندگی‌ها مدرک زبان جداگانه می‌خواهند. شرط ویزای کشور مقصد را جدا بررسی کنید.
اگر دانشگاه مقصد MOI را قبول نکرد چه کنم؟
از دفتر پذیرش کتبی بپرسید چه مدرک دیگری را می‌پذیرد و آیا خودش زبان متقاضی را ارزیابی می‌کند. اگر پاسخ منفی بود، برنامه‌هایی را انتخاب کنید که با شرایط واقعی شما جور درمی‌آیند.
برای نامه MOI ترجمه‌ی رسمی لازم است؟
اگر نامه به انگلیسی صادر شود، معمولاً نیازی به ترجمه نیست. اما بعضی مقصدها در مرحله‌ی ثبت‌نام یا ویزا مدرک تأییدشده می‌خواهند. این را هم از مقصد بپرسید و هم از دانشگاه خودتان.
اگر نمی‌دانید با مدرک و رشته‌ی شما کدام کشور و برنامه از نظر زبان واقع‌بینانه‌تر است، فرم ارزیابی رایگان را پر کنید. سؤال‌هایتان را هم می‌توانید در تلگرام مسیر مهاجرت بپرسید.
منابع
- A.Y. 2026/27 – Knowledge of English for admission, University of Padova: https://www.unipd.it/en/requisito-inglese-ammissione
- English language requirement for admission, Medical Biotechnology, University of Bologna: https://corsi.unibo.it/2cycle/MedicalBiotechnology/english-language-requirement-for-admission
- Application for a Master's degree course, KIT International Students: https://www.intl.kit.edu/istudies/9074.php
- English-Language Proficiency Testing, University of Toronto School of Graduate Studies: https://www.sgs.utoronto.ca/admissions/admission-application-requirements/english-language-proficiency-testing/
- MSc admission requirements (international diploma), TU Delft: https://www.tudelft.nl/en/education/admission-and-application/msc-international-diploma/admission-requirements
- English language proficiency – Master's programmes, Leiden University: https://www.universiteitleiden.nl/binaries/content/assets/studentenwerving/scm/admission-and-application/language-requirements/english_proficiency_masters_programmmes_eng.pdf
- English language exemption, Imperial College London: https://www.imperial.ac.uk/study/apply/english-language/english-language-exemption/
- Accepted language certificates (iPAB), University of Göttingen: https://www.uni-goettingen.de/en/684559.html
- English requirements for Master's degree courses, University of Milan: https://www.unimi.it/index.php/en/study/language-proficiency/placement-tests-and-english-courses/english-requirements-masters-degree-courses
- English Language Test, UBC Graduate School: https://www.grad.ubc.ca/prospective-students/application-admission/english-language-test
- Exemption for English language tests, University of Twente: https://www.utwente.nl/en/education/student-services/english-exemption/
- Majors in English, University of Tehran International Affairs: https://international.ut.ac.ir/en/page/1323
- Part Suitability: deception, false representations, false documents (caseworker guidance), GOV.UK: https://www.gov.uk/government/publications/suitability-false-representations-immigration-staff-guidance/part-suitability-deception-false-representations-false-documents-and-non-disclosure-of-relevant-facts-accessible