نمکِ جمله
فرض کن مهمانی و خورشت را بی‌نمک یا خیلی شور سر سفره گذاشته‌ای. مهمان‌ها به گوشت و سبزی و زعفرانش دقت نمی‌کنند؛ اولین چیزی که می‌گویند این است که «نمکش کم است». نمک کوچک‌ترین جزء غذاست، ولی وقتی درست نباشد، همه متوجه می‌شوند.
در جمله‌ی انگلیسی، حرف تعریف (a, an, the) و حرف اضافه (on, of, in…) همین نقش را دارند. کوچک‌اند و زیاد تکرار می‌شوند، و داور معمولاً اول از همه همین‌ها را می‌بیند. چند خطای این‌چنینی در صفحه‌ی اول کافی است تا داور در گزارشش بنویسد مقاله به ویرایش زبانی نیاز دارد، حتی اگر علمش محکم باشد.
خبر خوب این است که بیشتر این خطاها الگو دارند. ما فارسی‌زبان‌ها تقریباً همه یک دسته خطا را تکرار می‌کنیم، چون از یک زبان مادری می‌آییم. اگر الگو را بشناسی، نصف کار تمام است.
چرا حرف تعریف برای ما سخت است؟
فارسی برای «نامعین» ابزار دارد: «یک کتاب» یا «کتابی». ولی حرف تعریفی معادل the ندارد. نزدیک‌ترین چیز «را» است که مفعول معین را نشان می‌دهد («کتاب را خواندم» یعنی همان کتاب مشخص)، ولی فقط برای مفعول. برای فاعل و بقیه‌ی جمله، فارسی معین بودن را از بافت می‌فهمد.
نتیجه این است که ذهن ما عادت ندارد قبل از هر اسم بپرسد: «این اسم معین است یا نه؟ قابل شمارش است یا نه؟» انگلیسی این سؤال را قبل از تقریباً هر اسمی می‌پرسد. پس راه درمان، ساختن همین عادت است.
یک نکته‌ی مهم دیگر: حرف تعریف فقط دستور زبان نیست؛ گاهی معنی ادعا را عوض می‌کند. Smoking is a cause of lung cancer یعنی یکی از علت‌ها. Smoking is the cause of lung cancer این حس را می‌دهد که علت دیگری در کار نیست؛ ادعایی بسیار بزرگ‌تر که شواهد از آن پشتیبانی نمی‌کند. این‌جا حرف تعریف به مبحث قبلی، احتیاط علمی، گره می‌خورد.
اول بپرس: قابل شمارش است؟
اسم‌های انگلیسی دو دسته‌اند. قابل شمارش (countable) مفرد و جمع دارند: a sample, two samples. غیرقابل شمارش (uncountable) جمع ندارند و با a/an نمی‌آیند: water, knowledge.
دام اصلی این است که بعضی اسم‌ها در فارسی قابل شمارش‌اند ولی در انگلیسی نه. «یک پژوهش»، «چند شاهد»، «اطلاعات زیاد» در فارسی طبیعی‌اند، ولی معادل انگلیسی‌شان غیرقابل شمارش است:
| غلط رایج | درست | توضیح |
|---|---|---|
| a research, researches | research, a study, studies | research در معنای پژوهش غیرقابل شمارش است. برای یک کار مشخص بگو a study. |
| an evidence, evidences | evidence, a piece of evidence | برای شمردن، از a piece of یا a line of کمک بگیر. |
| informations | information | با فعل مفرد: This information is… |
| equipments, softwares, feedbacks | equipment, software, feedback | برای شمردن: two pieces of equipment، two software packages. |
| knowledges, advices | knowledge, advice | a piece of advice برای یک توصیه. |
دو مورد خاص هم هست. data در اصل جمع است و خیلی از مجله‌ها در علوم data are می‌نویسند؛ ولی data is هم امروز رایج و پذیرفته است. راهنمای مجله‌ات را ببین و یک‌دست بمان. و work در معنای «کار پژوهشی» معمولاً غیرقابل شمارش است: previous work. previous works در بعضی رشته‌ها، مثلاً علوم کامپیوتر، زیاد دیده می‌شود، ولی بسیاری از ویراستارها previous work یا previous studies را ترجیح می‌دهند.
قابل شمارش بودن کمیت‌نما را هم عوض می‌کند: a large number of samples ولی a large amount of data؛ many studies ولی much research؛ و در نوشته‌ی رسمی fewer samples ولی less time.
ببینش: درخت تصمیم حرف تعریف
قبل از هر اسم، دو سؤال بپرس. جواب این دو سؤال در بیشتر جمله‌ها حرف تعریف را مشخص می‌کند.
خواننده کی «می‌داند کدام»؟
- قبلاً گفته‌ای: We developed a questionnaire. The questionnaire had 20 items. بار اول a، بار دوم the.
- بقیه‌ی جمله مشخصش می‌کند: the effect of temperature on yield، the samples that we collected in 2024.
- در این بافت فقط یکی هست: the present study، the authors، the first study to…، the largest group، the same method.
و جاهایی که the لازم نیست: حرف زدن کلی (Antibiotics are widely overused.)، رشته‌ها (in physics، Machine learning has…)، و شکل و جدول شماره‌دار (in Figure 2، Table 3 shows، in Section 4). اسم کشورها هم معمولاً بدون the می‌آیند (Iran، Canada)، جز چند استثنا مثل the United States، the UK و the Netherlands.
a یا an؟ گوش کن، نگاه نکن
انتخاب بین این دو به صدای اول کلمه‌ی بعدی بستگی دارد، نه به حرف اولش. صدای صامت: a. صدای مصوت: an. برای همین a university (صدای «یو»)، an hour (h خوانده نمی‌شود)، an MRI scan (صدای «اِم»)، a one-way ANOVA (صدای «وان») و an SVM classifier (صدای «اِس») همه درست‌اند. سرواژه‌ها را همان‌طور که بلند می‌خوانی در نظر بگیر.
حرف اضافه: ترجمه نکن، حفظ کن
حرف اضافه در هر زبان تا حد زیادی قراردادی است. منطق «در» و «به» و «از» در فارسی با in و to و from یکی نیست. پس قاعده‌ی طلایی این است: فعل یا اسم را همراه حرف اضافه‌اش، مثل یک تکه، یاد بگیر. به این همراهی‌های ثابت collocation می‌گویند.
بیشترین خطای ما از فعل‌هایی می‌آید که در فارسی حرف اضافه می‌گیرند ولی در انگلیسی مفعول مستقیم دارند:
| غلط | درست | ریشه‌ی فارسی |
|---|---|---|
| discuss about the results | discuss the results | بحث کردن درباره‌ی |
| emphasise on accuracy | emphasise accuracy یا place emphasis on accuracy | تأکید کردن بر |
| mention about, explain about | mention, explain | اشاره کردن به، توضیح دادن درباره‌ی (explain about در گفتار گاهی شنیده می‌شود، ولی در نوشته‌ی رسمی explain را با مفعول مستقیم بیاور) |
| attend to the conference | attend the conference | شرکت کردن در؛ attend to یعنی «رسیدگی کردن به» |
| reach to a conclusion | reach a conclusion | رسیدن به |
و چند همراهی پرکاربرد در مقاله که ارزش حفظ کردن دارند:
- depend on، consist of، based on، consistent with، responsible for، interested in، different from.
- the reason for (نه reason of)، a solution to the problem (برای «راه‌حل» رایج‌تر از solution of است؛ هرچند در ریاضی the solution of an equation هم رایج است، و در شیمی a solution of یعنی «محلولِ»).
- an increase in temperature (افزایشِ چه چیزی) ولی an increase of 5% (افزایش به چه اندازه).
- the effect of X on Y. و یادت باشد affect فعل است و حرف اضافه نمی‌گیرد: Temperature affects yield، نه affects on.
- result in و result from جهت مخالف دارند: Heating results in expansion (علت ← معلول)، Expansion results from heating (معلول ← علت).
- at 25 °C و at a temperature of 25 °C، نه in 25 °C که ترجمه‌ی «در دمای ۲۵ درجه» است.
دوستان دروغگو
بعضی کلمه‌ها در فارسی و انگلیسی شبیه‌اند ولی معنایشان فرق دارد. به این‌ها false friends می‌گویند. چند نمونه که در نوشته‌ی آکادمیک و رزومه‌ی اپلای ما زیاد دیده می‌شود:
- لیسانس و license: «لیسانس» در فارسی یعنی کارشناسی، ولی license در انگلیسی یعنی مجوز یا گواهی‌نامه. در رزومه و انگیزه‌نامه بنویس Bachelor's degree (یا BSc / BA)، و برای فوق‌لیسانس Master's degree.
- کنترل کردن و control: در فارسی «کنترل کردن» اغلب یعنی بررسی کردن («نتایج را کنترل کردیم»). در انگلیسی پژوهشی control یعنی تنظیم یا ثابت نگه داشتن، و control for age یعنی اثر سن را در تحلیل کنار گذاشتن. اگر منظورت بررسی است، بنویس We checked the results یا We verified the results.
- تکنیک و technic: شکل درست technique است.
- تست و test: «تست» در فارسی گاهی یعنی سؤال چهارگزینه‌ای. در انگلیسی test خود آزمون است؛ سؤال‌ها multiple-choice questions یا items هستند.
- استاد و Professor: ما به هر مدرس دانشگاه «استاد» می‌گوییم. در انگلیسی Professor یک رتبه‌ی دانشگاهی است و در بعضی کشورها، مثل بریتانیا، فقط به بالاترین رتبه گفته می‌شود. در ایمیل به استادی که رتبه‌اش را نمی‌دانی، Dr و نام خانوادگی امن است.
یک پاراگراف، هشت خطای کوچک
این پاراگراف ساختگی از یک پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد درباره‌ی آبیاری قطره‌ای است:
In this study, we investigated effect of the drip irrigation on water consumption in farms around Mashhad. Previous researches have emphasised on importance of this method, but there is little evidences about its performance in a semi-arid climate. Data were collected from 30 farms during 2023 growing season. The results showed that drip irrigation resulted to 25% decrease of water use compared with the flood irrigation. We discuss about the reasons of this difference in Section 4.
و نسخه‌ی درست‌شده:
In this study, we investigated the effect of drip irrigation on water consumption in farms around Mashhad. Previous studies have emphasised the importance of this method, but there is little evidence about its performance in a semi-arid climate. Data were collected from 30 farms during the 2023 growing season. The results showed that drip irrigation resulted in a 25% decrease in water use compared with flood irrigation. We discuss the reasons for this difference in Section 4.
پژوهش، مزرعه‌ها و عدد ۲۵ درصد ساختگی‌اند و فقط برای تمرین آمده‌اند.
| ضعیف | بهتر | چرا |
|---|---|---|
| effect of the drip irrigation | the effect of drip irrigation | effect مفرد قابل شمارش است و of… مشخصش می‌کند؛ آبیاری قطره‌ای این‌جا یک روش کلی است. |
| Previous researches | Previous studies | research جمع ندارد. |
| emphasised on importance | emphasised the importance | emphasise مفعول مستقیم می‌گیرد؛ اهمیتِ «این روش» مشخص است. |
| little evidences | little evidence | غیرقابل شمارش؛ با little هم می‌خواند. |
| during 2023 growing season | during the 2023 growing season | یک فصل مشخص؛ اسم مفرد قابل شمارش بدون حرف تعریف نمی‌آید. |
| resulted to 25% decrease of water use | resulted in a 25% decrease in water use | سه خطا: result in، a برای یک کاهش، و decrease in. |
| the flood irrigation | flood irrigation | روش کلی، مثل آبیاری قطره‌ای در جمله‌ی اول. |
| discuss about the reasons of | discuss the reasons for | discuss بدون حرف اضافه، و reason for. |
هیچ‌کدام از این خطاها علم پاراگراف را عوض نمی‌کرد. ولی هشت خطا در پنج جمله، خواننده را مدام از محتوا جدا می‌کند. نسخه‌ی دوم را می‌شود بدون توقف خواند.
ببینش ویدیو
این درس کوتاه از مجموعه‌ی 6 Minute Grammar در BBC Learning English درباره‌ی حرف تعریف است. حرف تعریف در انگلیسی آکادمیک همان قواعد انگلیسی عمومی را دارد؛ بعد از دیدن ویدیو، دوباره مثال‌های مقاله‌ای این درس را بخوان.
نگاه یک پژوهشگر باتجربه
- اسم را با همراهانش یاد بگیر. وقتی در یک مقاله‌ی خوب به in line with یا the effect of X on Y برمی‌خوری، کل تکه را در یک فایل یادداشت کن، نه فقط کلمه‌ی اصلی را.
- از فرهنگ لغت زبان‌آموز کمک بگیر. فرهنگ‌های زبان‌آموز مثل Cambridge و Oxford Learner's کنار هر اسم نوشته‌اند قابل شمارش است یا نه، و نمونه‌جمله‌هایشان حرف اضافه‌ی رایج را نشان می‌دهد.
- عبارت را در مقاله‌های واقعی جست‌وجو کن. اگر بین دو حرف اضافه شک داری، هر دو را داخل گیومه در یک موتور جست‌وجوی مقاله مثل Google Scholar بگرد و ببین کدام در مقاله‌های معتبر رشته‌ات رایج است. فقط به تعداد نتیجه‌ها اکتفا نکن؛ چند نمونه را واقعاً بخوان.
- ابزار را آخر کار به کار ببر، نه به جای یادگیری. ابزارهای گرامر بسیاری از خطاهای حرف تعریف را می‌گیرند، ولی نمی‌دانند منظور تو «یکی از علت‌ها» بوده یا «تنها علت». انتخاب‌هایی که معنی را عوض می‌کنند با خودت است.
اشتباه‌های رایج
- اسم مفرد قابل شمارش بدون حرف تعریف: We propose new method به جای We propose a new method.
- the برای حرف زدن کلی: The education is important for the development به جای Education is important for development.
- جمع بستن اسم غیرقابل شمارش: researches، evidences، informations، equipments.
- the پیش از شکل و جدول شماره‌دار: in the Figure 3 به جای in Figure 3.
- حرف اضافه‌ی ترجمه‌شده: discuss about، emphasise on، attend to the conference، affect on.
- the به جای a در ادعا: the cause و the solution وقتی شواهدت فقط «یکی از» را نشان می‌دهد.
چیزهایی که باید یادت بماند
- قبل از هر اسم دو سؤال بپرس: قابل شمارش است؟ خواننده می‌داند کدام؟
- اسم مفرد قابل شمارش هیچ‌وقت تنها نمی‌آید.
- برای حرف زدن کلی، جمع یا غیرقابل شمارش را بدون the بیاور.
- research, evidence, information, equipment جمع ندارند.
- حرف اضافه را ترجمه نکن؛ فعل و اسم را با همراهشان یاد بگیر.
- a و the گاهی قدرت ادعا را عوض می‌کنند؛ آگاهانه انتخابشان کن.
این مبحث کجای نقشه است؟
این مبحث ششم درس است. در مبحث قبل، «زمان فعل و معلوم/مجهول در نوشته‌ی علمی»، فعل جمله را تنظیم کردی؛ این‌جا سراغ کوچک‌ترین کلمه‌های اطراف اسم رفتی. مبحث بعدی، «پارافریز و خلاصه، بدون سرقت ادبی»، یاد می‌دهد حرف دیگران را چطور با جمله‌های خودت و با ارجاع درست بیاوری.
تمرین
اول خودت جواب بده، بعد جواب را باز کن.
تمرین ۱. جای خالی را با a، the یا هیچ (بدون حرف تعریف) پر کن:
___ previous study reported ___ similar effect. However, ___ study used ___ data from only one hospital. In ___ present study, we used ___ larger dataset.
نمایش جواب
A previous study reported a similar effect. However, the study used data from only one hospital. In the present study, we used a larger dataset. بار اول a study، بار دوم همان مطالعه (the، یا that study)؛ data بدون حرف تعریف چون مشخص نشده کدام داده؛ the present study چون فقط یکی است؛ و a larger dataset چون اولین بار است که از آن حرف می‌زنی.
تمرین ۲. این جمله را درست کن: This equipments were bought with a research grant, and many informations about their calibration is given in the Table 2.
نمایش جواب
یک نسخه‌ی درست: This equipment was bought with a research grant, and detailed information about its calibration is given in Table 2. equipment و information جمع ندارند، پس فعل و ضمیر هم مفرد می‌شوند (was، its)؛ many برای اسم غیرقابل شمارش نمی‌آید؛ و جدول شماره‌دار the نمی‌گیرد.
تمرین ۳. حرف اضافه‌ی درست را بگذار و بعد بگو اشکال جمله‌ی آخر چیست:
- The accuracy depends ___ the sampling rate.
- The sample consists ___ 40 adults.
- This method results ___ lower costs.
- در رزومه: License in Civil Engineering, University of Tabriz
نمایش جواب
۱ on. ۲ of. ۳ in (روش علت است و هزینه‌ی کمتر نتیجه). ۴ License دوست دروغگوست؛ درستش Bachelor of Science (BSc) in Civil Engineering, University of Tabriz است.