فروشنده‌ای که همه‌ی هندوانه‌هایش «قند عسل» است
فرض کن در بازار از دو میوه‌فروش خرید می‌کنی. اولی درباره‌ی هر هندوانه‌ای قسم می‌خورد که «قند عسل است، تضمینی». دومی می‌گوید: «این‌ها معمولاً شیرین‌اند، ولی این یکی را مطمئن نیستم؛ اگر بخواهی قاچش می‌کنم.»
بعد از دو سه بار خرید، به کدام بیشتر اعتماد می‌کنی؟ احتمالاً به دومی. نه چون کمتر بلد است، بلکه چون اطمینانش را با واقعیت تنظیم کرده است. برای همین وقتی همین فروشنده می‌گوید «این یکی حتماً شیرین است»، حرفش وزن دارد.
نوشته‌ی علمی هم همین‌طور است. اسم این مهارت در انگلیسی hedging است، که می‌شود به آن «احتیاط علمی» گفت: قدرت هر ادعا را با قدرت شواهدش هماهنگ کنی. داور مثل همان مشتری باتجربه است. نویسنده‌ای که همه‌چیز را «ثابت‌شده» معرفی می‌کند، زود اعتبارش را پیش داور از دست می‌دهد.
احتیاط یعنی دقت، نه ترس
خیلی‌ها فکر می‌کنند جمله‌ی محتاط یعنی جمله‌ی ضعیف. این‌طور نیست. وقتی می‌نویسی The results suggest that…، داری دقیقاً به خواننده می‌گویی شواهدت چقدر محکم است. این خودش یک اطلاع علمی است، نه عذرخواهی.
هر ادعا در مقاله یا پایان‌نامه می‌تواند از دو طرف خراب شود:
- ادعای بیش از حد (overclaiming): از یک مطالعه‌ی کوچک نتیجه‌ای کلی و قطعی گرفتن، مثل This proves that… یا X causes Y. واکنش رایج داور به این جمله‌ها چیزی شبیه این است: The conclusions are not supported by the data.
- احتیاط بیش از حد (overhedging): آن‌قدر «شاید» و «احتمالاً» روی هم گذاشتن که خواننده نفهمد بالاخره چه پیدا کرده‌ای. داور این‌جا می‌پرسد: سهم این مقاله دقیقاً چیست؟
هدف وسط این دو است: ادعایی که دقیقاً همان‌قدر قوی است که داده‌هایت اجازه می‌دهند. نه بیشتر، نه کمتر.
جعبه‌ابزار احتیاط
انگلیسی چند راه مختلف برای تنظیم اطمینان دارد. لازم نیست همه را با هم به کار ببری؛ معمولاً یک ابزار در هر جمله کافی است.
| نوع ابزار | نمونه‌ها | یک جمله‌ی مثال |
|---|---|---|
| فعل‌های کمکی وجهی (modals) | may, might, could | This difference may reflect the smaller size of the second group. |
| فعل‌های گزارشی و فعل‌های «به نظر رسیدن» | suggest, indicate, appear to, seem to | These findings suggest a role for soil moisture. |
| قیدها | probably, possibly, largely, generally | The delay was probably caused by sensor drift. |
| صفت‌ها و عبارت‌های اسمی | likely, a possible explanation, consistent with | This pattern is consistent with earlier field studies. |
| کمیت‌نماها | some, many, most, in most cases | Most participants preferred the second interface. |
| محدود کردن دامنه | in this sample, under these conditions, to our knowledge | To our knowledge, no study has examined this question in Iranian schools. |
ردیف آخر را دست‌کم نگیر. گاهی بهترین احتیاط یک کلمه‌ی «شاید» نیست، بلکه گفتن این است که ادعایت دقیقاً درباره‌ی چه کسانی و چه شرایطی است. in a sample of 200 students from two universities خیلی صادقانه‌تر از یک may کلی است.
چند نکته‌ی دستوری
- may و might: هر دو امکان را نشان می‌دهند. might را معمولاً کمی محتاط‌تر حس می‌کنند، ولی فرقشان کم است. بعد از هر دو، فعل به شکل ساده می‌آید: may reflect، نه may reflects.
- can در برابر may: can بیشتر برای امکان کلی است: High temperatures can damage lithium-ion batteries. برای توضیح احتمالی یک یافته‌ی مشخص، may یا could طبیعی‌تر است: The drop in efficiency may be due to overheating.
- likely: در نوشته‌ی رسمی بیشتر با این دو ساختار می‌آید: It is likely that the error is systematic. یا The error is likely to be systematic.
- appear و seem: بعدشان معمولاً to و فعل ساده می‌آید: The effect appears to be stronger in older patients. در نوشته‌ی علمی appear کمی رسمی‌تر حس می‌شود.
تقویت‌کننده‌ها هم جای خودشان را دارند
نقطه‌ی مقابل احتیاط، کلمه‌هایی مثل clearly، demonstrate و it is evident that است که به آن‌ها booster یا «تقویت‌کننده» می‌گویند. این‌ها ممنوع نیستند. اگر داده‌ات واقعاً روشن است، بگو روشن است؛ پنهان کردن یک یافته‌ی محکم زیر سه «شاید» هم نوعی بی‌دقتی است.
فقط دو کلمه را تقریباً هیچ‌وقت لازم نداری: prove و undoubtedly. در ریاضی و منطق چیزی را «ثابت» می‌کنند. در علوم تجربی داده‌ها از یک ادعا «پشتیبانی می‌کنند» یا آن را «نشان می‌دهند»، چون همیشه ممکن است مطالعه‌ی بعدی تصویر را کامل‌تر کند. خیلی از راهنماهای نگارش علمی هم همین را توصیه می‌کنند.
ببینش: نردبان اطمینان
فعل‌های گزارش را می‌شود مثل پله‌های یک نردبان دید. هر پله‌ی بالاتر، شواهد قوی‌تری لازم دارد.
یادت باشد این نردبان یک راهنمای ذهنی است، نه جدول رسمی. فاصله‌ی suggest و indicate در رشته‌های مختلف کمی فرق می‌کند. بهترین معیار، مقاله‌های خوب مجله‌ی هدف خودت است.
طرح پژوهش، فعل را انتخاب می‌کند
مهم‌ترین سؤال قبل از نوشتن هر ادعا این است: طرح مطالعه‌ی من اجازه‌ی چه ادعایی را می‌دهد؟ چند حالت رایج:
اگر فقط دو متغیر را اندازه گرفته‌ای و رابطه‌شان را دیده‌ای (مثلاً پرسش‌نامه یا داده‌ی بیمارستان)، از فعل‌های علّی مثل causes، leads to یا improves پرهیز کن. is associated with یا is related to صادقانه‌تر است.
اگر خودت عامل را تغییر داده‌ای و گروه کنترل داشته‌ای، می‌توانی ادعای علّی محکم‌تری بکنی: The coating reduced corrosion by 30%. ولی باز هم فقط در همان شرایط آزمایش.
اگر داده‌ات از یک شهر، یک بیمارستان یا یک کلاس آمده، تعمیم را محدود کن: in this sample، among undergraduate students in Tehran.
نتیجه‌ی مدل به فرض‌های مدل بستگی دارد. نوشتن Our simulations indicate that…, under the assumption of constant demand بهتر از ادعایی است که انگار درباره‌ی دنیای واقعی است.
کجای مقاله چقدر احتیاط؟
همه‌ی بخش‌ها یک‌جور نیستند. در نتایج چیزی را گزارش می‌کنی که اندازه گرفته‌ای، پس خود عدد را محتاط نکن: The mean score was 14.2، نه The mean score may have been 14.2. عدم قطعیت آماری را با بازه‌ی اطمینان یا خطای استاندارد نشان بده، نه با may.
در بحث، جایی که تفسیر می‌کنی و علت حدس می‌زنی، بیشترین احتیاط لازم است. در مقدمه هم وقتی درباره‌ی کارهای دیگران کلی‌گویی می‌کنی، مراقب کلمه‌هایی مثل all و no study باش؛ مطمئن نیستی همه‌ی مقاله‌های دنیا را خوانده‌ای. و در چکیده و نتیجه‌گیری، ادعا را بزرگ‌تر از بحث نکن. این یکی از رایج‌ترین جاهایی است که اغراق یواشکی وارد متن می‌شود.
قبل و بعد
این جمله‌ها همه ساختگی‌اند. ستون آخر می‌گوید چه چیزی عوض شد.
| ضعیف | بهتر | چرا |
|---|---|---|
| This experiment proves that the new fertiliser increases yield. | In this greenhouse experiment, the new fertiliser increased tomato yield by 12%. | یک آزمایش چیزی را «ثابت» نمی‌کند؛ شرایط را مشخص کن و عدد را بده. |
| Social media use causes anxiety in teenagers. | Heavier social media use was associated with higher anxiety scores among the 300 teenagers we surveyed. | پیمایش رابطه را نشان می‌دهد، نه علت را. |
| All previous studies have ignored this factor. | To our knowledge, few studies have examined this factor. | «همه» را نمی‌توانی ثابت کنی؛ دامنه‌ی دانسته‌ات را بگو. |
| It could possibly be suggested that the drug might perhaps reduce pain in some cases. | The drug may reduce pain in some patients. | یک ابزار احتیاط کافی است؛ چهار تا جمله را بی‌معنا می‌کند. |
| Our model is the best method for traffic prediction. | Our model outperformed three baseline methods on two public datasets. | به جای ادعای کلی، مقایسه‌ای را بگو که واقعاً انجام داده‌ای. |
| The temperature may have increased by 3 °C. | The temperature increased by 3 °C. | عدد اندازه‌گیری‌شده را محتاط نکن. |
به ردیف پنجم دقت کن. جمله‌ی بهتر هیچ may یا suggest ندارد، ولی از جمله‌ی اول محتاط‌تر است. دقیق بودن خودش یکی از بهترین شکل‌های احتیاط است.
یک پاراگراف بحث، از اغراق تا تعادل
فرض کن یک مطالعه‌ی ساختگی انجام داده‌ای: از ۲۴۰ دانش‌آموز در سه مدرسه‌ی اصفهان پرسیده‌ای شب‌ها قبل از خواب چقدر با گوشی کار می‌کنند، و این را با نمره‌ی ریاضی‌شان مقایسه کرده‌ای. پیش‌نویس اول بحث این است:
Our results prove that smartphone use before bed destroys students' academic performance. Students who used their phones for more than one hour had much lower maths scores, which clearly shows that phones cause poor sleep and poor learning. Therefore, schools must ban smartphones.
داور در همین سه جمله چند مشکل جدی می‌بیند: prove برای یک پیمایش، destroys که یک کلمه‌ی احساسی است، ادعای علّی درباره‌ی خواب در حالی که خواب اصلاً اندازه گرفته نشده، و یک توصیه‌ی سیاستی قطعی از یک مطالعه‌ی سه‌مدرسه‌ای. حالا نسخه‌ی متعادل:
Students who used their phones for more than one hour before bed had lower maths scores than those who used them for less than 30 minutes. This association may reflect shorter or poorer sleep, although we did not measure sleep directly. Because the study was cross-sectional and included only three schools in Isfahan, it cannot establish causation, and the findings may not generalise to other regions. If confirmed by longitudinal studies that also measure sleep, these findings could inform guidance on evening phone use for students.
مطالعه، مدرسه‌ها و عددها ساختگی‌اند و فقط برای نشان دادن نحوه‌ی تنظیم ادعا آمده‌اند.
جمله‌ی اول همان چیزی است که دیده‌ای، بدون may و بدون اغراق. much lower جایش را به یک مقایسه‌ی مشخص داده است.
توضیح احتمالی (خواب) با may reflect آمده، و صادقانه گفته شده که خواب اندازه گرفته نشده است.
طرح مقطعی (cross-sectional) و نمونه‌ی کوچک صریح گفته شده‌اند. این کار جلوی سؤال داور را از قبل می‌گیرد.
به جای must ban، یک پیامد شرطی آمده: اگر مطالعه‌های بعدی تأیید کنند، این یافته‌ها می‌توانند به راهنمایی‌ها کمک کنند.
نسخه‌ی دوم بلندتر است، ولی هیچ جمله‌اش را نمی‌شود با یک سؤال ساده زیر سؤال برد. و یافته‌ی اصلی، یعنی رابطه‌ی گوشی و نمره، هنوز روشن و بی‌پرده در جمله‌ی اول نشسته است.
دام‌های مخصوص فارسی‌زبان‌ها
بعضی عادت‌های نوشتن فارسی مستقیم وارد انگلیسی ما می‌شوند:
- «ثابت شد که» و «بدیهی است که»: در نوشته‌های فارسی، حتی در پایان‌نامه‌ها، این عبارت‌ها زیاد دیده می‌شوند. ترجمه‌ی مستقیمشان (It was proved that، It is obvious that) در مقاله‌ی انگلیسی تقریباً همیشه اغراق‌آمیز خوانده می‌شود.
- «می‌تواند» برای همه‌چیز: «این تفاوت می‌تواند به دلیل… باشد» را اغلب با can ترجمه می‌کنیم: This difference can be due to…. برای توضیح یک یافته‌ی مشخص، may یا could طبیعی‌تر است.
- It is suggested that: این جمله در انگلیسی دو معنا دارد: «پیشنهاد می‌شود» (توصیه) و «به نظر می‌رسد» (تفسیر). منظورت را صریح بگو: These results suggest that… برای تفسیر، و We recommend that… برای توصیه.
- «به نظر می‌رسد» در همه‌ی جمله‌ها: اگر هر جمله‌ی بحثت با It seems that شروع شود، خواننده نمی‌فهمد کدام یافته محکم است و کدام حدس. احتیاط را برای جاهایی نگه دار که واقعاً نامطمئنی.
ببینش ویدیو
این ویدیو از سایت آموزشی EAPFoundation درباره‌ی زبان محتاط در نوشته‌ی آکادمیک است. بعد از دیدنش، جعبه‌ابزار این درس را یک بار دیگر مرور کن. اگر لازم شد، زیرنویس خودکار یوتیوب را روشن کن.
نگاه یک پژوهشگر باتجربه
- کنار هر ادعا، شاهدش را بنویس. در پیش‌نویس بحث، جلوی هر جمله‌ی ادعایی بنویس کدام شکل، جدول یا منبع پشتش است. جمله‌ای که شاهد ندارد یا باید محتاط شود یا حذف.
- اول طرح پژوهش، بعد فعل. قبل از انتخاب بین shows و suggests، از خودت بپرس مطالعه‌ات مشاهده‌ای بوده یا آزمایشی، و نمونه‌ات چقدر بزرگ و متنوع بوده است.
- چکیده را با بحث مقایسه کن. هر ادعای چکیده را در بحث پیدا کن و ببین با همان قدرت آمده یا نه. خیلی وقت‌ها چکیده یک پله بالاتر از بحث ایستاده است.
- احتیاط در حرف زدن هم به کار می‌آید. در جلسه‌ی گروه با استاد یا مصاحبه‌ی دکترا، گفتن «داده‌های ما این را نشان می‌دهد، ولی هنوز نمی‌دانیم چرا» نشانه‌ی پختگی است، نه ضعف.
اشتباه‌های رایج
- استفاده از prove: در علوم تجربی داده‌ها از یک ادعا پشتیبانی می‌کنند؛ «ثابت کردن» را برای ریاضی و منطق بگذار.
- احتیاط روی احتیاط: may possibly یا might perhaps suggest جمله را مبهم می‌کند. یک ابزار در هر ادعا معمولاً کافی است.
- محتاط کردن عددهای اندازه‌گیری‌شده: چیزی را که دیده‌ای قطعی گزارش کن؛ احتیاط مال تفسیر است.
- فعل علّی برای داده‌ی همبستگی: causes، leads to و improves برای پیمایش و داده‌ی مشاهده‌ای معمولاً بیش از حد قوی‌اند.
- تعمیم بیش از نمونه: نتیجه‌ی یک کلاس یا یک بیمارستان را به «دانشجویان» یا «بیماران» به‌طور کلی نسبت نده.
- پنهان کردن یافته‌ی محکم: اگر شواهدت واقعاً قوی است، آن را زیر «شاید» دفن نکن. احتیاط بی‌جا هم دقت را کم می‌کند.
چیزهایی که باید یادت بماند
- احتیاط علمی یعنی هماهنگ کردن قدرت ادعا با قدرت شواهد؛ نه ترس، بلکه دقت.
- دو خطا داریم: ادعای بیش از حد و احتیاط بیش از حد. هدف وسط این دو است.
- ابزارها متنوع‌اند: فعل وجهی، فعل گزارشی، قید، کمیت‌نما و محدود کردن دامنه.
- طرح پژوهش تعیین می‌کند چه فعلی مجاز است؛ رابطه با علت فرق دارد.
- عددهای نتایج را محتاط نکن؛ تفسیرها را در بحث محتاط کن.
- گاهی دقیق گفتن (چه کسانی، چه شرایطی، چه مقایسه‌ای) بهترین احتیاط است.
این مبحث کجای نقشه است؟
این مبحث چهارم درس است. در مبحث قبل، «پیوستگی: ربط دادن جمله‌ها و پاراگراف‌ها»، یاد گرفتی جمله‌ها و پاراگراف‌ها را به هم وصل کنی؛ این‌جا یاد گرفتی هر جمله چقدر محکم حرف بزند. مبحث بعدی، «زمان فعل و معلوم/مجهول در نوشته‌ی علمی»، سراغ یک تصمیم دستوری دیگر می‌رود که در هر جمله‌ی مقاله با آن روبه‌رو می‌شوی.
تمرین
اول خودت جواب بده، بعد جواب را باز کن.
تمرین ۱. یک پژوهشگر به ۴۰ بزرگسال هشت هفته روزی دو فنجان چای سبز داده و فشار خونشان کمی پایین آمده است. گروه کنترل نداشته. این جمله را درست کن: This study proves that green tea reduces blood pressure.
نمایش جواب
بدون گروه کنترل نمی‌شود کاهش فشار را به چای نسبت داد؛ ممکن است فصل، رژیم غذایی یا حتی خود اندازه‌گیری مکرر اثر داشته باشد. یک نسخه‌ی خوب: Blood pressure decreased slightly after eight weeks of daily green tea consumption; however, without a control group, we cannot attribute this change to green tea.
تمرین ۲. این جمله را ساده و محتاط (ولی نه بیش از حد) بازنویسی کن: It might possibly be suggested that the new catalyst could perhaps improve efficiency to some extent.
نمایش جواب
جمله دست‌کم پنج ابزار احتیاط پشت هم دارد (might، possibly، suggested، could perhaps، to some extent). یکی کافی است: The new catalyst may improve efficiency. و اگر داده‌ی مشخص داری، از آن هم بهتر: The new catalyst improved efficiency by 8% in our tests.
تمرین ۳. در کدام جمله احتیاط بی‌جا یا ادعای بیش از حد هست؟
- The sample may have included 120 participants.
- The higher error rate in winter may be related to lower light levels.
- Our method clearly outperforms all existing methods.
نمایش جواب
۱ احتیاط بی‌جا: تعداد شرکت‌کننده‌ها را خودت می‌دانی؛ بنویس The sample included 120 participants. ۲ درست است: یک توضیح احتمالی در بحث، با یک ابزار احتیاط. ۳ ادعای بیش از حد: تو با همه‌ی روش‌های موجود مقایسه نکرده‌ای. مثلاً بنویس Our method outperformed three existing methods on two benchmark datasets.